Àwọn Ìdánwò Iṣẹ́ Ẹ̀dọ̀ Àìdára (LFT): Kí ni Àwọn Àbájáde náà túmọ̀ sí, Àwọn Ohun Tó Fa àti Àwọn Ìgbésẹ̀ Tó Tẹ̀lé

Awọn ọna pataki keyaways

• LFT tí kò báradé jẹ́ àmì, kìí ṣe àyẹ̀wò àìsàn. Àwọn nọ́mbà kan náà lè wáyé láti inú ẹ̀dọ̀ ọ̀rá, fáírọ́ọ̀sì, oògùn tàbí ohun tí kì í ṣe ẹ̀dọ̀.
• Àpẹẹrẹ náà ṣe pàtàkì ju gbogbo nọ́mbà kan lọ. Àwọn àpẹẹrẹ hepatocellular (ALT/AST-dominant) àti cholestatic (ALP/GGT/bilirubin-dominant) tọ́ka sí àwọn ìtọ́sọ́nà ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀.
• Àwọn LFT déédéé kò yọ àrùn ẹ̀dọ̀ kúrò. Cirrhosis ati fibrosis pataki le wa pẹlu awọn enzymu deede.
• Àwọn àìlera kan wà tó ṣe pàtàkì. Jaundice pẹ̀lú ìdààmú, oorun tàbí ẹ̀jẹ̀ nílò àyẹ̀wò pajawiri.
• Àtúnṣe ìdánwò ni ìgbésẹ̀ tó tẹ̀lé tó tọ́ nígbà gbogbo, àti ìtumọ̀ jẹ́ ti dókítà tó béèrè fún ìdánwò náà. Àwọn èsì yàtọ̀ síra ní ìbámu pẹ̀lú ipò ìṣègùn kọ̀ọ̀kan.

Ni wiwo

Tun mọ bi

• LFT, panẹli ẹ̀dọ̀, profaili ẹ̀dọ̀, kemistri ẹ̀dọ̀, panẹli iṣẹ ẹ̀dọ̀
• Ìdánwò SGPT àti SGOT, àwọn orúkọ ojoojúmọ́ fún ALT àti AST ní Íńdíà
• "Ìdánwò ẹ̀dọ̀", "ìdánwò ẹ̀jẹ̀ ẹ̀dọ̀", "ìdánwò jaundice" (tí a fojú sí lórí bilirubin)
• Ede ede: ẹdọ ki jaanch, idanwo peelia
• Àkíyèsí: "ìdánwò iṣẹ́ ẹ̀dọ̀" jẹ́ orúkọ ìtàn. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn èròjà ń wọn ìpalára ẹ̀dọ̀ tàbí ìṣàn bílì dípò iṣẹ́ gidi.

Kini LFT ajeji jẹ

Àwòrán ẹ̀dọ̀ kan máa ń ròyìn ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwọ̀n tí kò ní ìbáṣepọ̀ papọ̀. Ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn máa ń hùwà lọ́nà ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀:

• SGPT/ALT àti SGOT/AST Àwọn ẹ́ńsáìmù ni a máa ń tú jáde nígbà tí àwọn sẹ́ẹ̀lì ẹ̀dọ̀ bá farapa. AST tún máa ń wá láti inú iṣan ara, ọkàn àti àwọn sẹ́ẹ̀lì ẹ̀jẹ̀ pupa, nítorí náà AST lè dìde láìsí àrùn ẹ̀dọ̀.
• SI P Ó máa ń dìde pẹ̀lú ìṣòro ọ̀nà ìtújáde bile, ṣùgbọ́n ó tún máa ń wá láti inú egungun, ibi ọmọ àti ìfun. Àwọn ọmọ tí wọ́n bá ń dàgbà àti oyún sábà máa ń ní ALP tó ga jù.
• GGT ó ní ìmọ̀lára ṣùgbọ́n kìí ṣe pàtó. GGT máa ń pọ̀ sí i pẹ̀lú ọtí líle, ọ̀pọ̀lọpọ̀ oògùn àti ẹ̀dọ̀ ọ̀rá, àti pé GGT tí ó pọ̀ sí i nìkan kò sábà túmọ̀ sí ohun púpọ̀.
• Bilirubin Àrùn Gilbert máa ń dìde pẹ̀lú àìlera ìtọ́jú bile, ìdíwọ́ ọ̀nà bile, tàbí ìfọ́ àwọn sẹ́ẹ̀lì pupa (haemolysis). Àrùn Gilbert máa ń fa ìbísí díẹ̀ tí kò ní ìsopọ̀, tí ó sábà máa ń hàn gbangba lẹ́yìn ààwẹ̀ tàbí àìsàn.
• Albumin ati gbogbo amuaradagba ṣe afihan iṣelọpọ, ṣugbọn tun ounjẹ, igbona, pipadanu amuaradagba kidinrin ati pipadanu ikun.
• PT/INR (tí a sábà máa ń pàṣẹ lọ́tọ̀ọ̀tọ̀) jẹ́ ọ̀kan lára ​​àwọn àmì díẹ̀ tó jẹ́ òótọ́ fún iṣẹ́ àgbékalẹ̀ ẹ̀dọ̀.

Àmì "àìdára" lórí ìròyìn kan túmọ̀ sí pé iye náà wà ní ìta àkókò ìtọ́kasí yàrá náà. Ààlà ìtọ́kasí yàtọ̀ síra láàrín àwọn yàrá ìwádìí nípa ọ̀nà, olùṣàyẹ̀wò àti iye ènìyàn, ìdí nìyí tí a fi lè fi ẹ̀jẹ̀ kan náà hàn nínú yàrá ìwádìí kan kì í ṣe òmíràn. Máa ka àwọn ìlà tí a tẹ̀ jáde lórí ìròyìn tìrẹ dípò kí o máa fi wé ti ẹlòmíràn.

Idi ti a fi n ṣe iwadii awọn LFT ti ko dara

• Láti ya àwọn okùnfà ẹ̀dọ̀ sọ́tọ̀ kúrò lára ​​àwọn okùnfà tí kìí ṣe ẹ̀dọ̀ bí ìpalára iṣan, àrùn tairodu, àrùn coeliac, àìlera ọkàn tàbí haemolysis.
• Láti mọ àwọn okùnfà tí a lè tọ́jú: hepatitis B àti C, hepatitis autoimmune, àrùn Wilson, haemochromatosis, ìpalára ẹ̀dọ̀ tí oògùn ń fà, ìdènà ọ̀nà bílé.
• Láti ṣàwárí àrùn ẹ̀dọ̀ steatotic tí ó ní í ṣe pẹ̀lú àìlera ìṣiṣẹ́ ara (MASLD), ọ̀rọ̀ tí a ń lò lọ́wọ́lọ́wọ́ yìí rọ́pò NAFLD, àti láti wá fibrosis, èyí tí ó jẹ́ àwárí tí ó ní ipa lórí àbájáde ìgbà pípẹ́.
• Láti ṣe àyẹ̀wò bí ó ṣe le tó nígbà tí àrùn jaundice, ascites tàbí ìdàrúdàpọ̀ bá wà.

Ta ló yẹ kó ṣe àyẹ̀wò iṣẹ́ ẹ̀dọ̀

• Ẹnikẹ́ni tí ó ní àrùn jaundice, ìtọ̀ dúdú, ìgbẹ́ funfun, ìfun tí ó ń yọ lẹ́nu nígbà gbogbo, ìrora ikùn ọ̀tún, ríru tí a kò ṣàlàyé tàbí àárẹ̀ tí ó hàn gbangba.
• Àwọn ènìyàn tí wọ́n ní wíwú ikùn, tí wọ́n rọrùn láti pa tàbí tí wọ́n ń bì ẹ̀jẹ̀, ní kíákíá.
• Àwọn ènìyàn tí wọ́n ní àrùn àtọ̀gbẹ irú kejì, àìlègbára insulin, àìlègbé ẹ̀jẹ̀, ẹ̀jẹ̀ ríru tàbí ìwúwo àárín, tí àrùn ẹ̀dọ̀ steatotic wọ́pọ̀. Ní àwọn ará Gúúsù Asia, àrùn ẹ̀dọ̀ tí a lè ṣe ìṣẹ̀dá ara máa ń wáyé ní ìwọ̀n ìpele ara tí ó kéré ju ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ènìyàn mìíràn lọ.
• Àwọn ènìyàn tí wọ́n ń lo àwọn oògùn tó lè fa àrùn ẹ̀dọ̀fóró nígbà tí oníṣègùn bá gbani nímọ̀ràn láti mójútó, fún àpẹẹrẹ ìtọ́jú ìtútù, methotrexate, àwọn oògùn anti-epileptics, antifungals, àti àwọn oògùn antiretroviral kan. Olùṣètò ni ó ń ṣètò àkókò ìtọ́jú.
• Àwọn ènìyàn tí wọ́n ń lo àwọn àfikún AYUSH, ewébẹ̀, ìpàdánù ìwọ̀n ara tàbí àwọn àfikún ìdánrawò, èyí tí a mọ̀ pé ó ń fa ìpalára ẹ̀dọ̀ tí oògùn ń fà ní Íńdíà.
• Àwọn tó ń mu ọtí líle déédéé tàbí àwọn tó ń mu ọtí líle.
• Àwọn ènìyàn tí wọ́n ní àrùn hepatitis B tàbí C, tàbí mẹ́ḿbà ìdílé tí wọ́n ní àrùn hepatitis B, àti àwọn tí wọ́n ní ìtàn ìdílé ti àrùn ẹ̀dọ̀, àrùn Wilson tàbí haemochromatosis.
• Àwọn ènìyàn tí wọ́n ní àrùn ẹ̀dọ̀ onígbà pípẹ́ tí a mọ̀, fún àmójútó nígbàkúgbà.

Àyẹ̀wò LFT déédéé nínú ẹni tí kò ní àmì àrùn tàbí tí kò ní àwọn ohun tó lè fa ewu sábà máa ń mú àwọn àbájáde tí kò dára díẹ̀ wá tí ó lè yọrí sí àyẹ̀wò síwájú sí i láìsí àǹfààní. Bá dókítà sọ̀rọ̀ bóyá àyẹ̀wò náà dáhùn ìbéèrè gidi kan fún ọ.

Ohun tí LFT kò le rí tàbí yọ kúrò

• LFT kan ko fun ni ayẹwo aisan. SGPT tó ga jù kò sọ bóyá ọ̀rá, fáírọ́ọ̀sì, oògùn tàbí ìlànà àjẹ́mọ́ ara ló fà á.
• LFT ko ni wiwọn fibrosis tabi cirrhosis. Àwọn ènìyàn tí wọ́n ní àrùn cirrhosis sábà máa ń ní àwọn enzymu tó péye tàbí tó fẹ́rẹ̀ẹ́ déédé. LFT tó péye kò yọ àrùn ẹ̀dọ̀ tó ti lọ síwájú kúrò.
• LFT kò ṣe àwòrán ẹ̀dọ̀ tàbí àwọn ọ̀nà ìṣàn omi. Àwọn òkúta ikùn, òkúta ìṣàn omi, ìṣàn ẹ̀jẹ̀, ìṣàn ẹ̀jẹ̀ àti àwọn èèmọ́ kò hàn lórí àtẹ ẹ̀jẹ̀.
• LFT kii ṣe ayẹwo fun akàn ẹdọ. Ìṣọ́ àwọn ènìyàn tó wà nínú ewu máa ń lo àwòrán, pẹ̀lú AFP tàbí láìsí i, gẹ́gẹ́ bí onímọ̀ nípa àrùn jẹjẹrẹ ṣe gbà nímọ̀ràn.
• Gíga ẹ́ńsáímù kò dọ́gba bí ó ti le tó. ALT tó ga gan-an lè wáyé nínú àrùn hepatitis tó ń dín agbára ara rẹ̀ kù; ALT tó fẹ́rẹ̀ẹ́ déédé lè bá cirrhosis tí a ti dín agbára rẹ̀ kù.
• Àkójọpọ̀ albumin àti bilirubin déédéé kò fi hàn pé iṣẹ́ rere ni wọ́n ń ṣe. ní ìbẹ̀rẹ̀ àìsàn, bí àwọn wọ̀nyí ṣe ń yípadà ní àsìkò díẹ̀.
• LFT kan ko ni da kokoro arun naa mọ. Àyẹ̀wò serological ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ ni a nílò fún hepatitis A, B, C àti E.

Àbájáde tí a ṣàpèjúwe gẹ́gẹ́ bí "a kò dá mọ̀" tàbí "láàrín ìwọ̀n" ń ṣàlàyé ohun tí a wọ̀n ní àkókò náà, kò yọ àrùn náà kúrò. Tí àwọn àmì àrùn náà bá ń bá a lọ láìka àbájáde déédé sí, padà lọ sí ọ̀dọ̀ dókítà rẹ.

Àwọn ìdánwò tó jọra ṣùgbọ́n tó yàtọ̀ síra

Àwọn wọ̀nyí jẹ́ àfikún, kìí ṣe àkójọpọ̀. Èwo ló kọ́kọ́ wá da lórí bí ìṣẹ̀lẹ̀ náà ṣe wáyé: jaundice tí kò ní ìrora pẹ̀lú ìyọ́nú àti àpẹẹrẹ cholestatic sábà máa ń mú kí a ya àwòrán àwọn ọ̀nà ìbílẹ̀ ní kùtùkùtù; SGPT tí ó ga díẹ̀ pẹ̀lú àtọ̀gbẹ tí kò sì ní àmì àrùn sábà máa ń mú kí a tún ṣe àyẹ̀wò, àtúnyẹ̀wò oògùn àti ọtí, ìdánwò hepatitis B àti C àti àmì fibrosis ṣáájú ohunkóhun mìíràn.

Bawo ni lati mura

Ìpalẹ̀mọ́ jẹ́ ọ̀ràn iṣẹ́-ṣíṣe, ó sì yàtọ̀ síra láàrín àwọn yàrá ìwádìí. Àwọn ìtọ́ni tí a kọ sílẹ̀ láti ọ̀dọ̀ ẹ̀rọ yín ló gba ipò àkọ́kọ́ ju ohunkóhun tí ó wà níbí lọ.

• Ààwẹ̀ kìí sábàá pọndandan fún LFT nìkan. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ilé ìwòsàn Íńdíà máa ń so LFT pọ̀ mọ́ àpò ìlera pẹ̀lú lipids tàbí glucose ààwẹ̀, nígbà tí ó bá ṣẹlẹ̀, a lè béèrè fún ààwẹ̀.
• Mú àkójọ gbogbo àwọn oògùn wá, títí bí ìrora, oògùn apàrora, oògùn apàrora, oògùn ìdènà ibà, àti gbogbo ewéko, AYUSH, ayurvedic, homeopathic àti gym tàbí àwọn afikún ìpàdánù ìwọ̀n ara.
• Sọ fún yàrá ìwádìí nípa mímu ọtí láìpẹ́ yìí, ṣíṣe eré ìdárayá líle tàbí iṣẹ́ ìdárayá láìpẹ́ yìí, àìsàn àti oyún tuntun.
• Gbé àwọn ìròyìn LFT tẹ́lẹ̀. Àṣà lórí àkókò sábà máa ń ní ìmọ̀ ju iye kan lọ.
• Má ṣe bẹ̀rẹ̀, dáwọ́ dúró tàbí yí oògùn tí a kọ sílẹ̀ padà láti “mú kí” àbájáde náà sunwọ̀n síi. Bá oníṣègùn náà sọ̀rọ̀.

Tí o bá ń gbààwẹ̀ tí o sì ń lo àwọn oògùn tí ń dín glucose kù

Ààwẹ̀ gbígbóná lè fa àìtó suga nínú àwọn tó ń lo insulin tàbí sulfonylureas. Béèrè lọ́wọ́ olùtọ́jú oògùn náà bí wọ́n ṣe lè ṣàkóso ìwọ̀n lílò ní òwúrọ̀ àárọ̀, ṣe ìforúkọsílẹ̀ fún àkókò díẹ̀, kí o sì mú orísun súgà lọ́wọ́.

oyun

ALP maa n dide ni igba oyun nitori iṣelọpọ ibi-ọmọ, nitorinaa ilosoke ALP kii saba jẹ iṣoro ẹdọ. Sibẹsibẹ, fifun ni oyun nigbamii nilo ayẹwo ni kiakia fun cholestasis inu ẹdọ. Ṣe ijabọ fifun ni tuntun, jaundice, irora ikun oke nla, orififo tabi idamu oju si dokita ọmọ inu oyun rẹ laisi idaduro.

ọmọ

ALP sábà máa ń ga jù ní àwọn ọmọdé àti ọ̀dọ́langba tí ń dàgbà, àti pé àkókò ìtọ́kasí fún ìtọ́jú ọmọdé yàtọ̀ síra ní ìbámu pẹ̀lú ọjọ́-orí. Dókítà ọmọdé gbọ́dọ̀ túmọ̀ àwọn àbájáde ìtọ́jú ọmọdé ní ìbámu pẹ̀lú iye ọjọ́-orí pàtó.

Àwọn àgbàlagbà, CKD àti àìlera ọkàn

Àkójọpọ̀ albumin máa ń dínkù nítorí ọjọ́ orí, ìgbóná ara tó ń pọ̀ sí i, pípadánù amuaradagba kíndìnrín àti àìjẹun tó yẹ. Ní àìsàn ọkàn, ìdènà ẹ̀dọ̀ lè mú kí àwọn enzymu àti bilirubin pọ̀ sí i láìsí àrùn ẹ̀dọ̀ àkọ́kọ́. Tí omi bá ń dínkù sí i, má ṣe mu omi pọ̀ sí i kí o tó ṣe àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ lórí ìmọ̀ràn gbogbogbò.

Ohun ti o ṣẹlẹ lakoko idanwo naa

Onímọ̀ nípa phlebotomist máa ń fọ awọ ara, ó máa ń fi tourniquet sí i, ó sì máa ń fa ẹ̀jẹ̀, nígbà míìrán láti inú iṣan ara ní apá. Ìfàmì náà máa ń gba ìṣẹ́jú díẹ̀. Ìrora díẹ̀, ìpalára díẹ̀ tàbí ìfúnpọ̀ díẹ̀ lè ṣẹlẹ̀; dídákú kò wọ́pọ̀ ṣùgbọ́n ó ṣeé ṣe, nítorí náà, ẹ sọ ọ́ bí ẹ bá ti dákú nígbà tí ẹ ṣe àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ tẹ́lẹ̀. Títẹ ibi náà fún ìṣẹ́jú kan tàbí méjì dín ìpalára kù. Ọ̀pọ̀ ènìyàn máa ń bẹ̀rẹ̀ sí í ṣiṣẹ́ déédéé lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Àwọn tí wọ́n ń lo oògùn tí ó ń dín ẹ̀jẹ̀ kù gbọ́dọ̀ máa ní ìfúnpọ̀ díẹ̀ sí i, wọ́n sì gbọ́dọ̀ sọ fún onímọ̀ nípa phlebotomist.

Lílóye ìròyìn rẹ

Ka àwọn ìpele ìtọ́kasí ìròyìn tìrẹ. Àwọn nọ́mbà kò jọra ní gbogbo àwọn ilé ìwádìí. Àwọn ìbéèrè tó wúlò ni: ẹgbẹ́ iye wo ni a gbé ga, iye wo ni a gbé ga, àti ṣé ó ń yípadà?

Àpẹẹrẹ Hepatocellular

A gbé SGPT/ALT àti SGOT/AST ga ju ALP lọ. Àwọn ìbáṣepọ̀ tó wọ́pọ̀ ni àrùn ẹ̀dọ̀ tí ń yọ lẹ́nu, ọtí líle, àwọn oògùn àti àwọn afikún oògùn, àrùn hepatitis (pẹ̀lú hepatitis E, èyí tó wọ́pọ̀ ní Íńdíà), àrùn hepatitis tí ń yọ lẹ́nu ara, àrùn coeliac, àwọn àrùn thyroid àti àrùn Wilson nínú àwọn aláìsàn ọ̀dọ́.

Àpẹẹrẹ Cholestatic

A máa ń gbé ALP àti GGT sókè ju bí ó ti yẹ lọ, nígbà míìrán pẹ̀lú bilirubin tó ga, ìtọ̀ dúdú, ìgbẹ́ funfun àti ìfun. Àwọn ohun tó ń fà á ni òkúta ọ̀nà bíbí, ìfúnpọ̀, àrùn jẹjẹrẹ tó ń fún ọ̀nà ní ìfúnpọ̀, cholestasis tí oògùn ń fà àti cholangitis tó jẹ́ àkọ́kọ́ nínú bíbí. Àpẹẹrẹ yìí sábà máa ń yọrí sí àwòrán igi bíbí.

Bilirubin ti o ga ju ti a ya sọtọ lọ

Tí bilirubin bá pọ̀ sí i díẹ̀, tí kò ní ìsopọ̀ púpọ̀, tí gbogbo ìwọ̀n mìíràn sì jẹ́ déédé nínú ara ẹni tó ní ìlera, Gilbert syndrome tàbí ìwọ̀n haemolysis díẹ̀ ni àwọn àlàyé tó wọ́pọ̀. A máa ń ṣe àyẹ̀wò Haemolysis pẹ̀lú àwọn àyẹ̀wò míràn bíi iye reticulocyte àti LDH.

ALP tàbí GGT tí a gbé sókè tí ó ya sọ́tọ̀

Ìdìde ALP kan ṣoṣo lè jẹ́ ti egungun tàbí ibi tí ó ti bẹ̀rẹ̀. Ìdìde GGT kan ṣoṣo kì í ṣe pàtó, kò sì nílò ìgbésẹ̀ kankan ju àtúnyẹ̀wò ọtí àti oògùn lọ, àti àtúnyẹ̀wò lẹ́ẹ̀kan sí i.

Albumin kekere

Àkójọ albumin tó kéré lè ṣàfihàn àrùn ẹ̀dọ̀ onígbà pípẹ́, ṣùgbọ́n ó tún lè ṣàfihàn àìsàn líle koko, àkóràn, àrùn nephrotic, àrùn ìfun tó ń sọnù protein tàbí àìjẹun tó dára. Ìtumọ̀ náà nílò àwòrán ìṣègùn.

Kò yẹ kí a ka nọ́mbà kankan níbí gẹ́gẹ́ bí àyẹ̀wò. Ìtumọ̀ jẹ́ ti dókítà tó pàṣẹ fún àyẹ̀wò náà, ní ìbámu pẹ̀lú ìtàn rẹ, oògùn àti àyẹ̀wò rẹ.

Nígbà tí àwọn àbájáde LFT lè jẹ́ àṣìṣe

Gíga tí a gbé sókè ní ọ̀nà tí kò tọ́ tàbí tí kò ní àrùn ẹ̀dọ̀

• AST: adaṣe lile, ikẹkọ iwuwo idaraya, awọn abẹrẹ iṣan inu, arun iṣan, haemolysis ninu ayẹwo, ati ipalara iṣan ọkan tabi egungun le mu AST pọ si pẹlu ẹdọ ti o ni ilera.
• ALP: oyun (placental), idagbasoke igba ewe ati ọdọ, iwosan egungun egungun ati arun egungun.
• Bilirubin: Àáwẹ̀ gbígbóná tàbí àìsàn líle koko ní Gilbert syndrome; haemolysis nínú tube àyẹ̀wò; àwọn oògùn kan tí ó ń dí ìtọ́jú bilirubin lọ́wọ́.
• GGT: ọtí líle tuntun, ọ̀pọ̀lọpọ̀ oògùn tí a sábà máa ń lò, ìṣànra, nígbà míìrán tí kò ní àrùn ẹ̀dọ̀ tí ó ṣe pàtàkì.
• Gbigbe ọkọ tabi ayẹwo ti a fi haemolyse sinu le mu AST, bilirubin ati potassium pọ si ni ọna aitọ; ayẹwo ti a tun ṣe yoo yanju iyemeji naa.

Ìtùnú èké tàbí ìfàsẹ́yìn èké

• Awọn enzymu deede ninu arun ti o ti ni ilọsiwaju: Nínú cirrhosis, ìwọ̀n enzyme sábà máa ń dínkù sí bí ó ṣe yẹ kí ó rí nígbà tí àsopọ ẹ̀dọ̀ tí ń ṣiṣẹ́ bá ń pàdánù.
• ALT deede ninu MASLD pataki pẹlu fibrosis jẹ́ ohun tí ó wọ́pọ̀, nítorí náà LFT déédé kì í ṣe ìyọ̀ǹda.
• Àìtó Vitamin B6 dínkù AST/ALT ni a ṣapejuwe, o si le dinku awọn ilosoke ti a reti ti enzyme.
• Idanwo aaye kan ṣoṣo: Ipele enzyme maa n yipada ninu hepatitis C onigbagbo ati hepatitis autoimmune, nitorinaa kika deede ni ọjọ kan le padanu iṣẹ ṣiṣe.
• Bilirubin le jẹ deede ní ìbẹ̀rẹ̀ ìdènà ọ̀nà ìbílẹ̀ àti nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ àrùn ẹ̀dọ̀ onígbà pípẹ́.

Àwọn ewu àti ààbò

Idanwo ẹjẹ

Èwu kékeré ló wà nínú ìfọ́ ẹ̀jẹ̀: ìrora, ìfọ́ ọgbẹ́, ìfọ́ ẹ̀jẹ̀, orí fífọ́, àti àkóràn tàbí ìfọ́ iṣan ara tí ó wọ́pọ̀. Àwọn wọ̀nyí sábà máa ń jẹ́ kékeré àti ìgbà díẹ̀. Àwọn ènìyàn tí wọ́n ń lo oògùn anticoagulant tàbí tí wọ́n ní àrùn ẹ̀jẹ̀ gbọ́dọ̀ sọ fún àwọn òṣìṣẹ́ ṣáájú.

Àwòrán ìsàlẹ̀ odò

Ayẹwo olutirasandi ko lo itanna ionizing. CT ni ifihan si itan-oorun ati pe iyatọ iodine le ma dara fun awọn eniyan kan ti o ni ailera kidinrin tabi awọn iṣe iyatọ tẹlẹ. MRI nilo ayẹwo ailewu fun awọn ohun elo imun, awọn ẹrọ pacemakers ati awọn ege irin. Olúkúlùkù wọnyí ni profaili eewu ti o yatọ ati pe a pinnu ni ọkọọkan.

Biopsy ẹdọ

Ìwádìí ìwádìí jẹ́ ìlànà ìṣàyẹ̀wò ara tí ó ní ewu bíi ìrora, ìṣàn ẹ̀jẹ̀ àti, lọ́pọ̀ ìgbà, ìpalára sí àwọn ẹ̀yà ara tí ó wà nítòsí. A yà á sọ́tọ̀ fún àwọn ipò tí àyẹ̀wò àsopọ ara ti yí ìṣàkóṣo padà, àti ìfọwọ́sowọ́pọ̀ pẹ̀lú ìjíròrò nípa àwọn ewu wọ̀nyí. Àwọn èsì yàtọ̀ síra ní ìbámu pẹ̀lú àwọn ipò ìṣègùn kọ̀ọ̀kan.

Àwọn okùnfà LFT tí kò dára

• Àrùn ẹ̀dọ̀ tí ń dẹ́kun (SLD): ọ̀rọ̀ àgbélébùú tí a gbé kalẹ̀ nínú ìgbìmọ̀ Delphi ti ọdún 2023 (Rinella àti àwọn ẹlòmíràn). MASLD rọ́pò NAFLD; MASH rọ́pò NASH; MetALD ṣàpèjúwe àrùn ẹ̀dọ̀ steatotic tí ó ní ìṣiṣẹ́ ara pẹ̀lú àìlera ìṣiṣẹ́ ara pẹ̀lú àfikún ọtí pàtàkì. Àrùn ẹ̀dọ̀ tí ó ní í ṣe pẹ̀lú ọtí jẹ́ ẹ̀ka ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀.
• Gbogun ti jedojedo: Hepatitis A àti E (tí ó sábà máa ń jẹ́ kí ara le koko, tí omi àti oúnjẹ ń gbà, tí ó wọ́pọ̀ ní Íńdíà), hepatitis B àti C (ó lè jẹ́ onígbà pípẹ́ àti aláìlóbìí), hepatitis D nínú àwọn tí ó ní hepatitis B.
• Arun ẹdọ ti o ni ibatan si ọti, láti ẹ̀dọ̀ ọ̀rá títí dé àrùn hepatitis oní-ọtí sí cirrhosis.
• Ipalara ẹdọ ti o fa nipasẹ oogun ati afikun: paracetamol nínú ìlòkulò oògùn, àwọn oògùn ìdènà ikọ́, àwọn oògùn apàrokò díẹ̀, àwọn oògùn apàrokò, methotrexate, àti àwọn oògùn ewébẹ̀, ayurvedic àti àwọn àfikún ara.
• Ìdènà biliary: Àwọn òkúta gallstone nínú ọ̀nà bile, àwọn ìdènà, àwọn èèmọ́ pancreatic tàbí biliary.
• Awọn ipo autoimmune: àrùn hepatitis autoimmune, àrùn biliary cholangitis àkọ́kọ́, àrùn sclerosing cholangitis àkọ́kọ́.
• Awọn ipo jogun: Àrùn Wilson, haemochromatosis tí a jogún, àìtó alpha-1 antitrypsin, àrùn Gilbert (tí kò dára).
• Awọn okunfa ti kii ṣe ẹdọ: ipalara iṣan tabi myositis, arun coeliac, arun tairodu, ikuna ọkan pẹlu idiwo ẹdọ, sepsis, haemolysis, ikolu kokoro Epstein-Barr.
• Àwọn èèmọ́ ẹ̀dọ̀ àti àwọn metastases, àti ìgbẹ́ ẹ̀dọ̀.

Báwo ni a ṣe ń ṣe àyẹ̀wò àti tọ́jú àwọn LFT tí kò dára

Ìtọ́jú ń fojú sí okùnfà náà, kìí ṣe nọ́mbà náà. Ọ̀nà tí ó wọ́pọ̀ ni ìtàn àròjinlẹ̀ nípa ọtí líle, àwọn oògùn àti àwọn afikún oúnjẹ; àyẹ̀wò; tún LFT ṣe láti fìdí rẹ̀ múlẹ̀; àyẹ̀wò hepatitis B àti C; àyẹ̀wò ìṣiṣẹ́ ara pẹ̀lú glucose, HbA1c àti lipids; àyẹ̀wò thyroid àti coeliac níbi tí ó bá yẹ; ikùn USG; àti àyẹ̀wò fibrosis pẹ̀lú àmì bíi FIB-4 tí a tẹ̀lé e pẹ̀lú elastography níbi tí a ti tọ́ka sí i. A fi àwọn èròjà ara-ẹni, àwọn ìwádìí irin, àwọn ìwádìí copper àti caeruloplasmin kún un nígbà tí àpẹẹrẹ náà bá fi wọ́n hàn. A lo biopsy yíyàn.

Ìtọ́jú náà tẹ̀lé àyẹ̀wò náà: ìtọ́jú antiviral fún hepatitis B tàbí C onígbà pípẹ́, ìdènà àjẹ́mọ́ra fún hepatitis autoimmune, chelation fún àrùn Wilson, ìgbẹ́ ẹ̀jẹ̀ fún haemochromatosis, ìṣàn omi biliary tàbí iṣẹ́ abẹ fún ìdènà, yíyọ oògùn tàbí àfikún ìpalára kúrò lábẹ́ ìtọ́sọ́nà ìṣègùn, ìdádúró ọtí pẹ̀lú ìrànlọ́wọ́ tí a ṣètò níbi tí ọtí ti ń ṣe alabapin sí, àti fún MASLD, àpapọ̀ ìyípadà ìgbésí ayé díẹ̀díẹ̀, ìtọ́jú àtọ̀gbẹ àti lipids, àti ìtọ́jú oògùn tuntun tí a darí ẹ̀dọ̀ fún àwọn aláìsàn tí a yàn lábẹ́ ìtọ́jú amọ̀jọ̀gbọ́n. Ìṣàn ẹ̀jẹ̀ tó ti pẹ́ pẹ̀lú àìlera ẹ̀dọ̀ lè yọrí sí ìṣàyẹ̀wò ìfàsẹ́yìn. Àwọn àbájáde yàtọ̀ síra láàrín àwọn ènìyàn àti láàrín àwọn okùnfà.

Idinku ipalara ẹdọ ti a le yago fun

• Àjẹ́sára lòdì sí hepatitis B, àti hepatitis A níbi tí a bá ti gbà ọ́ nímọ̀ràn.
• Omi mimu to dara ati mimọ ounjẹ dinku ifaragba si hepatitis A ati E.
• Ṣe àyẹ̀wò lọ́dọ̀ dókítà tàbí oníṣòwò oògùn kí o tó bẹ̀rẹ̀ sí í lo oògùn afikún, ewébẹ̀ tàbí oògùn apàrora tí a kò tà lórí ìwé àṣẹ, pàápàá jùlọ tí o bá ní àrùn ẹ̀dọ̀.
• Pa iwọn paracetamol ti dokita rẹ ba ọ ni imọran mọ, ki o si mọ pe awọn oogun tutu apapo tun ni paracetamol ninu.
• Lílo ara déédéé, ìtọ́jú àtọ̀gbẹ àti ọ̀rá, àti dín mímu ọtí kù gbogbo rẹ̀ ló ń dín ewu ìdàgbàsókè nínú àrùn ẹ̀dọ̀ steatotic kù.
• Wá ibi tí a ti lè ṣe àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ nígbà tí a bá ń lo oògùn anti-tubercular tàbí àwọn ìtọ́jú mìíràn tó lè mú kí ó pani lára.

Àwọn LFT tí kò dára ní àyíká Íńdíà

• Àlàyé: Àwọn ìròyìn Íńdíà sábà máa ń pe àwọn transaminases SGPT àti SGOT dípò ALT àti AST. Àwọn méjèèjì ló ń pe àwọn enzymu kan náà. A sábà máa ń kọ àwòrán sí "USG abdominal" tàbí "sonography".
• Ẹ̀dọ̀fóró E àti A Ó máa ń jẹ́ ohun tó ń fa àrùn jaundice tó le koko ní Íńdíà, wọ́n sì sábà máa ń dín ara wọn kù, bó tilẹ̀ jẹ́ pé àrùn hepatitis E nígbà oyún lè le gan-an, ó sì nílò ìtọ́jú ìlera kíákíá.
• Ìtọ́jú ìtọ́jú tí kò gbàgbàgbà ikọ́ Wọ́n ń lò ó dáadáa, àti pé ìpalára ẹ̀dọ̀ tí oògùn ń fà nígbà ìtọ́jú jẹ́ ìṣòro tí a mọ̀. Má ṣe dáwọ́ ATT dúró fúnra rẹ, kàn sí dókítà tí ó ń tọ́jú rẹ ní kíákíá tí àrùn jaundice, ìgbẹ́ gbuuru tàbí ìtọ̀ dúdú bá fara hàn.
• Awọn afikun egboigi, ayurvedic ati awọn ibi-idaraya jẹ́ ohun tó wọ́pọ̀ tí a kò sì sábà ròyìn nípa rẹ̀ fún ìpalára ẹ̀dọ̀. Mú ìwé náà wá sí ìpàdé rẹ.
• Àrùn ẹ̀dọ̀ tí a ti ṣe ìṣẹ̀dá ní BMI tí ó kéré síi: Àwọn ará Gúúsù Éṣíà ní agbára ìdènà hísúlínì àti ọ̀rá ẹ̀dọ̀ ní ìwọ̀n ara àti ìbàdí, nítorí náà ẹni tí kò bá dàbí ẹni tí ó sanra jù lè ní MASLD tó lágbára.
• Àìsàn Thalassemia àti àìtó ẹ̀jẹ̀ irin jẹ́ ohun tó wọ́pọ̀; haemolysis àti ìwúwo irin tó ní í ṣe pẹ̀lú ìfàjẹ̀sínilára lè ní ipa lórí àwọn àyẹ̀wò ẹ̀dọ̀ àti àwọn ìwádìí irin.
• Àwọn àpótí ìṣàyẹ̀wò ìlera Ó máa ń fa ọ̀pọ̀lọpọ̀ LFT tí kò dára díẹ̀. Àìlera díẹ̀ kan ṣoṣo nínú ènìyàn tó ní ìlera sábà máa ń nílò àtúnyẹ̀wò àti àtúnṣe, kì í ṣe ìkìlọ̀.
• Idaabobo data: Tí o bá fi àwọn àlàyé ránṣẹ́ nípasẹ̀ fọ́ọ̀mù orí ayélujára tàbí ojú òpó ìròyìn, ìlànà ìtọ́jú dátà ìlera ara ẹni ni a ń ṣàkóso lábẹ́ òfin ààbò dátà ara ẹni ti 2023.

Iye owo ati iṣeduro ni India

Pánẹ̀lì LFT tó wọ́pọ̀ jẹ́ ọ̀kan lára ​​àwọn àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀ tó rọrùn ní Íńdíà, tó sábà máa ń jẹ́ ọgọ́rùn-ún rupees ní ẹ̀ka àdáni, pẹ̀lú àwọn ilé iṣẹ́ ìjọba àti ti ìjọba tí wọ́n máa ń gba owó díẹ̀ tàbí kí wọ́n má gba owó kankan. Owó náà máa ń pọ̀ sí i nígbà tí iṣẹ́ náà bá dé ibi tí a ti ń ṣe àyẹ̀wò àrùn hepatitis serology, autoimmune panels, irin àti copper studies, ultrasound, elastography, CT, MRI/MRCP tàbí biopsy wà.

Àwọn okùnfà tó ní ipa lórí iye owó:

• Ìlú àti ìpele ilé iṣẹ́ náà; àwọn yàrá ìwádìí tí wọ́n fọwọ́ sí ní NABL tàbí tí wọn kò fọwọ́ sí
• Yálà LFT dúró ṣinṣin tàbí ó jẹ́ ara àpò ìṣàyẹ̀wò ìlera kan
• Iye awọn atunnkanka ti o wa ninu, diẹ ninu awọn panẹli "ti o gbooro sii" fi kun GGT, LDH tabi PT/INR
• Awọn idiyele gbigba ile ati ṣiṣe ni kiakia tabi lẹhin wakati
• Tun idanwo ṣe ati ibojuwo igbohunsafẹfẹ
• Boya a fi ijumọsọrọ aworan tabi alamọja kun

Ìwà ìbánigbófò: àwọn àyẹ̀wò ìlera aláìsàn àti àwọn àyẹ̀wò ìlera ìdènà ni a sábà máa ń yọ kúrò nínú ìbánigbófò ìlera ìsanwó déédé ní Íńdíà, nígbàtí àwọn àyẹ̀wò kan náà tí a ṣe nígbà ìwọ̀lé tàbí ìlànà ìtọ́jú ọmọdé tí a fọwọ́ sí sábà máa ń bo. Ìbòjú náà sinmi lórí ìlànà ẹnìkọ̀ọ̀kan, àkókò ìdúró àti àwọn gbólóhùn àìsàn tí ó ti wà tẹ́lẹ̀, jẹ́rìí sí pẹ̀lú olùdánwò rẹ kí ó tó ṣe àyẹ̀wò náà. Gbogbo àwọn nọ́mbà níbí jẹ́ àmì nìkan wọ́n sì máa ń yípadà pẹ̀lú ibi, ibi ìtọ́jú àti àkókò; béèrè lọ́wọ́ ilé ìtọ́jú náà fún ìforúkọsílẹ̀ lọ́wọ́lọ́wọ́.

Awọn arosọ ati awọn otitọ

Nigbagbogbo beere ibeere

Igba melo ni gbogbo ilana LFT yoo gba?

Fífà ẹ̀jẹ̀ fúnra rẹ̀ gba ìṣẹ́jú díẹ̀, ìbẹ̀wò pẹ̀lú ìforúkọsílẹ̀ àti dídúró sábà máa ń jẹ́ ìṣẹ́jú 15 sí 30. Àkókò ṣíṣe yàrá àti ìtújáde ìròyìn yàtọ̀ síra láàárín àwọn ohun èlò, ó sì sinmi lórí bóyá a ń ṣe àyẹ̀wò náà déédéé tàbí kíákíá, nítorí náà béèrè lọ́wọ́ ilé ìtọ́jú rẹ fún ìṣètò tirẹ̀.

Ṣé mo nílò láti gbààwẹ̀ fún ìdánwò iṣẹ́ ẹ̀dọ̀?

A kìí sábà nílò ààwẹ̀ fún LFT nìkan. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn ètò ìlera Íńdíà ló máa ń so LFT pọ̀ mọ́ fáìlì glucose tàbí lipids, nígbà tí ó bá ṣẹlẹ̀ pé a lè béèrè fún ààwẹ̀. Tẹ̀lé ìtọ́ni tí yàrá ìwádìí rẹ kọ sílẹ̀. Tí o bá mu insulin tàbí sulfonylureas, béèrè lọ́wọ́ oníṣègùn rẹ bí o ṣe lè ṣàkóso ìwọ̀n tí a ń lò ní òwúrọ̀ ààwẹ̀.

Ṣé SGPT jẹ́ ọ̀kan náà pẹ̀lú ALT, àti SGOT jẹ́ ọ̀kan náà pẹ̀lú AST?

Bẹ́ẹ̀ni. SGPT àti ALT jẹ́ enzyme kan náà lábẹ́ orúkọ méjì, gẹ́gẹ́ bí SGOT àti AST. Àwọn ilé ìwádìí Íńdíà sábà máa ń tẹ àwọn àmì SGPT àti SGOT jáde. ALT jẹ́ ẹ̀dọ̀ pàtó; AST tún wá láti inú iṣan, ọkàn àti àwọn sẹ́ẹ̀lì ẹ̀jẹ̀ pupa, nítorí náà AST lè dìde láìsí ìṣòro ẹ̀dọ̀ kankan.

SGPT mi ga diẹ ṣugbọn ara mi le patapata. Kini atẹle?

Àwọn ìgbésẹ̀ tó wọ́pọ̀ ni àtúnyẹ̀wò oògùn àti àfikún, ìtàn ọtí líle, àtúnyẹ̀wò àtúnyẹ̀wò lẹ́yìn ọ̀sẹ̀ díẹ̀ tí a kò fi ní ṣe eré ìdárayá líle ṣáájú, àyẹ̀wò hepatitis B àti C, àyẹ̀wò ìṣiṣẹ́ ara, àti àmì fibrosis. Dókítà rẹ yóò pinnu ìtẹ̀léra náà ní ìbámu pẹ̀lú àwọn ohun tó lè fa ewu rẹ.

Ṣé àwọn afikún eré ìdárayá tàbí àwọn ohun èlò ìdárayá lè mú kí àwọn enzymu ẹ̀dọ̀ pọ̀ sí i?

Bẹ́ẹ̀ni. Ìdánrawò líle le mú kí AST pọ̀ sí i, àti pé, ALT láti inú iṣan dípò ẹ̀dọ̀. Lọ́tọ̀ọ̀tọ̀, ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn afikún ara àti ìpàdánù ìwọ̀n ara ti fa ìpalára ẹ̀dọ̀ gidi. Sọ fún dókítà rẹ nípa gbogbo àwọn ọjà tí a lò, ó dára láti mú àpò náà wá, kí o sì mẹ́nu ba àwọn adaṣe líle tí ó ṣẹ̀ṣẹ̀ wáyé kí o tó ṣe àyẹ̀wò.

Ṣé bí bilirubin bá pọ̀ sí i, ó túmọ̀ sí àrùn jaundice tàbí àrùn ẹ̀dọ̀?

Rárá. Bilirubin tí ó ga díẹ̀ tí kò ní ìsopọ̀ pẹ̀lú àwọn ìwọ̀n déédéé nínú ènìyàn tó ní ìlera sábà máa ń ṣàfihàn àrùn Gilbert syndrome, ìyípadà tí a jogún láìléwu tí ó máa ń hàn gbangba nígbà ààwẹ̀ tàbí àìsàn. Ẹ̀jẹ̀ pupa díẹ̀ jẹ́ ìdí mìíràn. Àwọ̀ pupa tí ó hàn gbangba sábà máa ń nílò ìwọ̀n bilirubin tí ó ga jù, ó sì yẹ kí a ṣe àtúnyẹ̀wò ìṣègùn kíákíá.

Ǹjẹ́ àwọn LFT tí kò dára lè padà sí bí ó ti yẹ?

Lọ́pọ̀ ìgbà, bẹ́ẹ̀ ni, nígbà tí a bá ń yanjú ìṣòro tó lè yí padà bí oògùn, àfikún oògùn, ọtí líle tàbí àrùn hepatitis tó le koko, àti nígbà míìrán pẹ̀lú ìdàgbàsókè ìṣiṣẹ́ ara ní MASLD. A kò lè yí cirrhosis padà, bó tilẹ̀ jẹ́ pé ìlọsíwájú rẹ̀ lè dínkù. Àwọn àbájáde rẹ̀ yàtọ̀ síra ní ìbámu pẹ̀lú ipò ìṣègùn kọ̀ọ̀kan.

Ṣé ẹ̀rọ ultrasound dára ju LFT lọ?

Kò sí ọ̀kan lára ​​wọn tó dára jù; wọ́n máa ń dáhùn àwọn ìbéèrè tó yàtọ̀ síra. LFT fi hàn bóyá ìpalára tàbí ìdènà wà nínú biochemical àti irú àpẹẹrẹ wo. Ultrasound fi ìrísí, ọ̀rá, ìwọ̀n, ìrísí, ihò ikùn, àti ìfọ́pọ̀ ọ̀nà hàn. Ultrasound kò lè ṣe àyẹ̀wò ìgbóná ara, ó sì lè má rí steatosis díẹ̀ àti àwọn òkúta bíbí kékeré.

Ṣé ó yẹ kí wọ́n ṣe àyẹ̀wò ìdílé mi tí mo bá ní àrùn hepatitis B?

Àwọn ọmọ ilé àti àwọn alábàáṣepọ̀ tí wọ́n ní àrùn hepatitis B sábà máa ń gbani nímọ̀ràn láti ṣe àyẹ̀wò, tí wọn kò bá sì ní àrùn náà, kí wọ́n fún wọn ní àjẹsára. Àwọn ọmọ tuntun tí àwọn ìyá wọn ní àrùn hepatitis B nílò àwọn ìgbésẹ̀ pàtó kan ní àkókò tó yẹ. Jíròrò nípa ìdánwò àti ètò àjẹsára pẹ̀lú dókítà tó ń tọ́jú wọn.

awọn orisun

• Rinella ME, àti àwọn ẹlòmíràn. Gbólóhùn ìfọwọ́sowọ́pọ̀ Delphi lórí orúkọ tuntun ti àrùn ẹ̀dọ̀ ọ̀rá (2023), ṣàlàyé àrùn ẹ̀dọ̀ steatotic, MASLD, MASH àti MetALD.
• Itọsọna ile-iwosan ti Ile-ẹkọ giga ti Ilu Amẹrika ti Gastroenterology lori iṣiro ti awọn kemistri ẹdọ ti ko dara. [Jẹ́rìí àtúnse tuntun, LÁTI ṢE ÌDÁJÚDÁNṢẸ́]
• Awọn ilana adaṣe ile-iwosan EASL lori awọn arun ẹdọ cholestatic ati lori awọn idanwo ti kii ṣe invasive fun idibajẹ arun ẹdọ. [Jẹ́rìí àtúnse tuntun, LÁTI ṢE ÌDÁJÚDÁNṢẸ́]
• Ìtọ́sọ́nà Àjọ Ìlera Àgbáyé lórí ìdánwò àti ìtọ́jú àrùn hepatitis B àti hepatitis C. [Jẹ́rìí àtúnse tuntun, LÁTI ṢE ÌDÁJÚDÁNṢẸ́]
• Ètò Ìdènà Àrùn Ẹ̀dọ̀fóró Orílẹ̀-èdè, Ilé Iṣẹ́ Ìlera àti Àlàáfíà Ìdílé, Ìjọba Íńdíà.
• Òfin Ààbò Dátà Ara Ẹni Oní-nọ́ńbà, 2023; Òfin Oògùn àti Àwọn Ìtọ́jú Idán (Àwọn Ìpolówó Tí A Kò Gbàgbọ́), 1954.