1. Nexweşiya Refluksa Gastroesophageal (GERD)
GERD nexweşiyek kronîk a digestiyê ye ku dema ku asîda mîdeyê paşde diherike (refluxes) di esophagus de çê dibe. Ev refluksa asîdê dikare xêzika esophagus aciz bike, û bibe sedema nîşanên wekî dilşewat, êşa sîngê, û dijwariya daqurtandinê. GERD li mirovên ji her temenî bandor dike, ji pitikan bigire heya mezinan, û yek ji nexweşiyên digestive yên herî gelemperî ye.
Sfinktera jêrîn ya esophageal (LES), zengilek masûlkeyê ku wekî valvek di navbera esophagus û zik de tevdigere, bi gelemperî rê li ber refluksê digire. Dema ku ev sfinkter qels dibe an bi rengek neguncan rehet dibe, GERD dikare çêbibe. Faktorên ku dikarin beşdarî GERD-ê bibin qelewbûn, ducanî, cixare, û hin xwarin an vexwarin hene.
Serekî
- Guherînên Lênêrîn:
- Serê nivînê 6-8 santîmetre bilind bikin
- Piştî xwarinê 3 saetan ji razanê dûr bisekinin
- Xwarinên piçûktir, pir caran bixwin
- Pîvana tendurustiyê biparêze
- Vexwarinê derkeve
- Ji kincên teng dûr bikevin
- Guhertinên parêzî:
- Ji xwarinên tehtker ên wekî xwarinên tûj, rûn, an asîdî dûr bixin
- Vexwarina caffeine, çîkolata, û alkolê sînordar bikin
- Vexwarina vexwarinên karbonatkirî kêm bikin
Dermankirinê
- Dibe ku astengkerên pompeya protonê, astengkerên H2 bêne destnîşan kirin.
GERD bi gelemperî bi rêveberiya şêwaza jiyanê û derman dikare were kontrol kirin. Di rewşên ku rehetiyek tune ye, vebijarkên neştergerî yên wekî Fundoplication, ku cerrah serê mîdeyê li dora sfinktera jêrîn ya esophageal dipêçe da ku masûlkeyê hişk bike û pêşî li refluksê bigire, dikare were ceribandin.
Bergirtinî
- Pîvana tendurustiyê biparêzin: Giraniya zêde zextê li ser zikê dike, naveroka mîdeyê di nav mîzê de dihêle.
- Xwarinek hevseng bişopînin: Bala xwe bidin fêkî, sebze, dexl û proteînên bêhêz.
- Xwarinên tehlûkê dûr bixin: Xwarinên tûj, rûn, an asîdî, çîkolata, nene, û hilberên li ser tomatoyê di nav wan de çêdikin.
- Bi baldarî bixwin: Xwarinê bi baldarî bixûnin û hêdî hêdî bixwin da ku alîkariya xwarinê bikin.
- Alkol û caffeine sînordar bikin: Her du jî dikarin sfinktera jêrîn ya esophageal rehet bikin.
- Cixare kişandin: Cixare kişandin dikare sfinktera jêrîn ya esophageal qels bike.
- Stresê birêve bibin: Stres dikare hilberîna asîdê zêde bike û nîşanên GERD-ê zêde bike.
- Cil û bergên berbelav li xwe bikin: Cil û bergên teng dikare zextê li zikê we û sfinktera jêrîn ya esophageal bike.
- Demjimêra xwarinên xwe: Nêzîkî dema razanê ji xwarina xwarinên mezin dûr bixin.
- Piştî xwarinê rûbirû bimînin: Bi kêmanî sê saetan piştî xwarinê berî razanê bisekinin.
Bi pêkanîna van stratejiyên rêveberî û pêşîlêgirtinê, gelek mirovên bi GERD dikarin bi girîngî nîşanên xwe kêm bikin û kalîteya jiyana xwe baştir bikin.
bê zêde bixwîne
2. Sendroma Rovî ya hêrsbûyî (IBS)
IBS nexweşiyek fonksiyonel a gastrointestinal e ku bi êşa zikê dûbare û guhertinên di adetên rûvî de tê diyar kirin. Ew bandorê li rûviya mezin (kolon) dike û dikare bibe sedema rêzek nîşanan, di nav wan de giriftin, felqbûn, gaz, îshal û qebizbûn.
IBS rewşek kronîk e ku hewceyê rêveberiya demdirêj e, her çend nîşanan bi demê re werin û biçin. Sedema tam nenas e, lê faktorên ku dibe ku rola xwe bilîzin girêbestên masûlkeyê yên di rûvî, anormaliyên pergala nervê, enfeksiyona giran, û guhertinên di mîkrobên di rûvî de ne. Stres, hin xwarin, û guhertinên hormonal dikarin nîşanan derxînin an xirabtir bikin.
Serekî
- Guhertinên xwarinê:
- Di bin rêberiya parêzvanek parêzek kêm a FODMAP-ê de bişopînin
- Vexwarina fîberê hêdî hêdî zêde bikin da ku qebizbûnê kêm bikin
- Bi vexwarina pir avê hîdrote bimînin
- Caffeine, alkol û xwarinên rûn sînordar bikin
- Rêvebiriya stresê:
- Teknîkên rihetbûnê yên wekî nefesa kûr an jî meditation bikin
- Tevlî werzişê bi rêkûpêk bibin
- Terapiya behremendiya cognitive (CBT) an hîpnoterapî bifikirin
- Probiotics: Hin cûreyên probiyotîk dikarin bibin alîkar ku nîşanên IBS kêm bikin, her çend delîl tevlihev in
Bergirtinî
Digel ku IBS her gav nikare pêşî lê were girtin, çend stratej dikarin bibin alîkar ku nîşanan birêve bibin û şewatan kêm bikin:
- Xwarinên tehlûkê nas bikin û dûr bixin: Ji bo şopandina kîjan xwarin nîşanan zêde dikin rojnivîsek xwarinê bigirin.
- Xwarinên birêkûpêk bixwin: Dûr ji xwarinên xwe bernedin an jî zû bixwin.
- Bimînin: Di nava rojê de gelek av vexwin.
- Vebijêrk berdewam bike: Di piraniya rojên hefteyê de herî kêm 30 hûrdeman çalakiya nerm armanc bikin.
- Stresê birêve bibin: Teknîkên rêveberiya stresê yên bandorker ên wekî meditation, yoga, an werzîşê bi rêkûpêk pêşve bibin.
- Bi têra xwe razê: Her şev 7-9 saetan xewek bi kalîte armanc bikin.
- Pêvekên fîberê bifikirin: Gav bi gav vexwarina fîberê zêde bike da ku alîkariya birêkûpêkkirina tevgerên rûvî bike.
- Ji kafeîn û alkolê dûr bixin: Ev dikarin roviyan teşwîq bikin û îshalê xirabtir bikin.
- Cixare kişandin: Cixarekêş dikare nîşanên IBS zêde bike.
- Adetên baş ên serşokê bikin: Daxwaza xweya rijandina rûvî paşguh nekin û wextê têr ji bo serdanên serşokê bidin.
- Probiyotîkan bifikirin: Dema ku delîl tevlihev in, hin kes bi pêvekên probiyotîk re rehetiyê dibînin.
Read more
3. Nexweşiya Rovî ya Inflammatory (IBD)
Nexweşiya Rovî ya Inflammatory (IBD) têgehek e ku du şertên kronîk ên sereke digire nav xwe: Nexweşiya Crohn û Kolîta Ulcerative. Ev nexweşiyên otoîmmune ne ku bi iltîhaba kronîk a rêça gastrointestinal ve têne xuyang kirin. Dema ku ew hin wekhevî parve dikin, ew li beşên cihêreng ên pergala digestive bandor dikin.
Nexweşiya Crohn dikare ji dev heya anusê li her perçeyek pergala gastrointestinal bandor bike, lê bi gelemperî dawiya rûviya piçûk û destpêka kolonê vedigire. Ji hêla din ve, Kolîta Ulcerative bi kolon û rektûmê ve sînorkirî ye. Her du rewş dikarin bibin sedema îshal, êşa zikê, westandin û kêmbûna giran.
Sedema rastîn a IBD nenas e, lê tê bawer kirin ku ew ji têkiliyek tevlihev a di navbera genetîk, pergala berevaniyê û faktorên hawîrdorê de pêk tê. IBD dikare di her temenî de pêşve bibe lê pir caran di mezinbûna ciwan de dest pê dike.
Serekî
- Guhertinên xwarinê:
- Xwarinên tehlûkê nas bikin û dûr bixin
- Di bin çavdêriya bijîjkî de parêzên taybetî yên mîna Xwarina Karbohîdratê ya Taybet an parêza kêm FODMAP binihêrin
- Xwarin û hîdrasyona têr misoger bikin
- Rêvebiriya stresê:
- Teknîkên rihetbûnê biceribînin
- Terapiya behremendiya cognitive bifikirin
- Wekî ku tê tolerans kirin tev li werzîşên birêkûpêk bibin
Dermanan
Cûreya dermanê ku hûn digirin bi nîşanên we û devera kolonê we ya ku bandor bûye ve girêdayî ye:
- Dermanên dijî-înflamatuar: Ev bi gelemperî gava yekem in ji bo kolîtîya ulceratîf ya sivik û nerm. Nimûne aminosalicylates wekî mesalamine, balsalazide, û olsalazine hene.
- Corticosteroids: Ev steroîdên dijî-înflamatuar ên xurt in ku bi dozên mezin têne dayîn û paşê têne daxistin. Pêdivî ye ku ew tenê di demek kurt de ji ber bandorên ciddî werin bikar anîn.
- Immunomodulators: Van reaksiyona parastinê ya ku dibe sedema iltîhaba asteng dikin. Nimûne azatioprine û 6-mercaptopurine hene.
- Biologîk: Van kîmyewî yên pergala berevaniyê yên ku iltîhaba çêdikin asteng dikin. Nimûne Remicade, Inflectra, Humira, Cimzia, Entyvio, Stelara, û Xeljanz hene.
muayenexaneyê
Ev dibe ku ji bo rakirin an berfirehkirina deverên rûvî yên ku bi giranî bandor bûne were kirin. Ew bi gelemperî piştî ku dermankirinên din bi ser neketin tê hesibandin.
Bergirtinî
Digel ku IBD bi tevahî nayê asteng kirin, çend stratej dikarin bibin alîkar ku xetereyê kêm bikin an rewşê birêve bibin:
- Jiyanek tendurist biparêzin:
- Pisporê rêbaz
- Xwarina hevseng ku ji hêla fêkî, sebze û proteînên bêhêz ve dewlemend e
- Xew têra xwe
- Ji kêşeyên naskirî dûr bixin:
- Ji bo tespîtkirina xwarinên bi pirsgirêk rojnivîsek xwarinê bigirin
- Stresê bi bandor birêve bibin
- Cixarê nekişînin: Cixare kişandin bi taybetî ji bo Nexweşiya Crohn zirar e
- Li ser lêzêdekirina vîtamîn D bifikirin: Hin lêkolîn têkiliyek di navbera kêmbûna vîtamîn D û IBD de pêşniyar dikin
- Probiotics: Dibe ku di domandina remîsyonê de, nemaze di kolîta ulceratîf de bibe alîkar
- Nîşaneyên birêkûpêk: Kolonoskopî ji bo şopandina çalakiya nexweşiyê û ji bo kansera kolorektal nîşan dide
- Komên piştgiriyê: Têkiliya bi kesên din ên ku IBD hene dikare piştgirîya hestyarî û serişteyên pratîkî peyda bike
Read more
4. Nexweşiya Peptîk
Nexweşiya ulsera peptîk (PUD) rewşek e ku bi ulcerên ku li hundurê zikê û beşa jorîn a rûviya piçûk çêdibin tê diyar kirin. Sedemên herî gelemperî enfeksiyona bi bakteriyê ye Helîkobacter pylori (H. pylori) û bikaranîna demdirêj a dermanên dijî-înflamatuar ên nesteroidal (NSAIDs) yên wekî aspirin û ibuprofen.
Birînên peptîk çêdibin dema ku tebeqeya mukusê ya parastinê ya di rîya digestive de kêm dibe, dihêle ku asîdê mîde zirarê bide tevna jêrîn. Nîşan dikarin şewitandina êşa mîdeyê, hesta têrbûnê, felqbûn, dilşewatî, gêjbûn û bêtehamuliya xwarinên rûn bi nav bikin. Di rewşên giran de, ulser dikare bibe sedema tevliheviyên ciddî yên wekî xwînrijandin an perforasyona mîde an dîwarê rûvî.
Serekî
- Dermanan:
- Inhibitors pompa proton (PPIs) ji bo kêmkirina asîda mîdeyê
- Astengkerên receptorên H2 wekî alternatîfek ji PPI re
- Antacids ji bo rakirina bilez a nîşanan
- Ajanên sîtoprotektîf ên mîna sucralfate ji bo parastina xêzika mîde û rûviya piçûk
- Rakirina H. pylori: Bi gelemperî tevlîheviyek antîbiyotîk û asîdên asîdê vedigire
- Qedandina NSAIDs:
- Heke gengaz be, karanîna NSAIDs rawestînin an kêm bikin
- Ger NSAIDs hewce ne, dozaja herî kêm bandor bikar bînin
- Guherînên Lênêrîn:
- Ji xwarinên ku nerehetiyê derdixin dûr bixin
- Vexwarinê derkeve
- Vexwarina alkolê sînor bikin
- Bi teknîkên rihetbûnê an şêwirdariyê stresê birêve bibin
- Endoskopiya şopandinê: Ji bo temînkirina başbûna ulcerê, nemaze heke ew mezin an tevlihev bû
Bergirtinî
- Bikaranîna NSAIDs sînordar bikin:
- Heke karanîna birêkûpêk hewce ye, bi xwarinê re bixwin û dozaja herî kêm bandor bikar bînin
- Dema ku gengaz be dermanên êşê yên alternatîf bifikirin
- Li dijî H. pylori biparêzin:
- Paqijiya baş, nemaze şuştina destan baş bikin
- Ji xwarin an ava ku dibe ku gemarî bibe dûr bixin
- Cixarê nekişînin: Cixarekêş dikare asîta mîdeyê zêde bike û xêzika parastinê ya mîdeyê xera bike
- Vexwarina alkolê sînordar bikin: Alkola zêde dikare xelekên mukoz ên mîdeyê aciz bike û xera bike
- Stresê birêve bibin: Digel ku stres nabe sedema ulseran, ew dikare nîşanan zêde bike
- Xwarinek tendurist bixwin: Fêkî, sebze û dexl tevde bibin. Ji xwarinên ku nerehetiyê derdixin dûr bixin
- Bimînin: Di nava rojê de gelek av vexwin
- Kontrolên birêkûpêk: Ger dîroka we ya ulcerê hebe, muayeneyên bijîjkî yên birêkûpêk dikarin ji zû vegirtin û dermankirina dûbarebûnê re bibin alîkar.
- Probiotics: Lêkolînan destnîşan dikin ku probiyotîk dikarin pêşî li enfeksiyona H. pylori bigirin
Read more
5. Nexweşiya Diverticular
Nexweşiya diverticular rewşek ku tê de poçên piçûk û mezin (diverticula) di hundurê pergala digestive de, bi gelemperî di beşa jêrîn a rûviya mezin (kolon) de pêşve diçin. Dema ku ev poç bi iltîhaba an vegirtî dibin, rewş jê re diverticulitis tê gotin.
Sedema rastîn a nexweşiya diverticular bi tevahî nayê fêm kirin, lê tê bawer kirin ku ew bi parêzek kêm-fîber, pîrbûn, û dibe ku faktorên genetîkî ve girêdayî ye. Ev rewş di mezinên pîr de û li welatên ku parêz bi gelemperî di fiberê de kêm in, pirtir e.
Diverticulosis (hebûna diverticula) pir caran dibe sedema nîşanan, lê diverticulitis dikare bibe sedema êşa giran a zikê, tayê, gêjbûn û guhertinên di adetên rûvî de.
Serekî
- Guhertinên xwarinê:
- Xwarina bi fîbera bilind ji bo pêşîlêgirtina qebizê û kêmkirina zexta li kolonê
- Hidrasyona têr a ku alîkariya fîberê bi bandor bike
- Probiotics: Dibe ku bibe alîkar ku balansek tendurist ya bakteriyên rûvî biparêze
- Xwarina bêhnvedan û şil: Di dema pêlên akût ên diverticulitis de
- Werzişa birêkûpêk: Ji bo pêşvebirina tevgerên rûvî yên birêkûpêk û tenduristiya giştî ya digestive
- Dûrgirtina xwarinên tehlûkê: Hin kes dibînin ku hin xwarin (mînak, gûz, tov, popcorn) nîşanan zêde dikin, her çend lêkolînên dawî destnîşan dikin ku dibe ku ev ne bi qasî ku berê difikirîn pirsgirêk bin.
- Dermanan:
Dermanên êşê: Paracetamol dikare ji êşê re bibe alîkar. Divê hûn ji aspirin an îbuprofenê dûr bisekinin, ku dibe ku zikê we xera bike.
Antîbiyotîk: Dibe ku bijîjk antîbiyotîkan destnîşan bike da ku diverticulitis sivik derman bike.
Antîspasmodîk: Van dermanan dikarin ji kêşa mîdeyê re bibin alîkar.
Laxatîfên ku girse çêdikin: Ev dikarin ji qebîlbûn û îshalê re bibin alîkar.
Emelî:
Ger komplîkasyonên cidî hebin, wek şikestin, bloka kolonî, an xwînrijandina divertîkular, dibe ku emeliyat were pêşniyar kirin.
Bergirtinî
- Xwarina bi fîber bilind:
- Ji bo rojane 25-30 gram fiber armanc bikin
- Gelek fêkî, sebze, gewher û fêkiyan tê de
- Bimînin: Her roj bi kêmanî 8 qedeh av vexwin da ku fîber bi bandor bixebitin
- Werzişa birêkûpêk: Di piraniya rojên hefteyê de herî kêm 30 hûrdeman çalakiya nerm armanc bikin
- Pîvana tendurustiyê biparêzin: Qelewî ji bo nexweşiya diverticular faktorek xeternak e
- Di dema tevgerên rûvî de ji tengahiyê dûr bisekinin:
- Xewna xweya rijandina rûvî paşguh nekin
- Ji bo demên dirêj li ser tuwaletê rûnin
- Cixare kişandin: Cixare kişandin bi zêdebûna xetereya diverticulitis re têkildar e
- Xwarina goştê sor sînordar bikin: Vexwarina zêde ya goştê sor bi zêdebûna xetereyê re têkildar e
- Pêvekên fîberê bifikirin: Ger hûn têdikoşin ku hûn tenê ji parêza xwe fîber têr bistînin
- Stresê birêve bibin: Stresa kronîk dibe ku xetera derketina diverticulitis zêde bike
- Kontrolên birêkûpêk: Nemaze eger dîroka we ya nexweşiya diverticular hebe
Read more
6. Nexweşiya Celiac
Nexweşiya Celiac nexweşiyek otoîmmune ye ku tê de ketina gluten dibe sedema zirarê di rûviya piçûk de. Gluten proteînek e ku di genim, ceh û ceh de tê dîtin. Dema ku mirovên bi nexweşiya celiacê glûtenê dixwin, laşê wan bersivek neparêziyê çêdike ku êrişî rûviya piçûk dike, zirarê dide rûvî, tiliyên piçûk ên ku rûviya piçûk vedihewîne û vegirtina xurek pêşve dike.
Nexweşiya Celiac dikare di her temenî de çêbibe piştî ku mirov dest bi xwarina xwarin an dermanên ku gluten tê de hene. Dema ku neyê derman kirin, nexweşiya celiac dikare bibe sedema pirsgirêkên tenduristiyê yên ciddî, di nav de nexwarinî, osteoporoz, bêhêzî, şert û mercên neurolojîk, û di rewşên kêm de, penceşêrê.
Nîşan dikarin pir cûda cûda bibin û dibe ku pirsgirêkên digestive (êşa zikê, gewrik, îshal, qebzbûn), westandin, kêmbûna giraniyê, kêmxwînî û hwd. Dibe ku hin kesên bi nexweşiya celiac re qet nîşanên wan tune bin.
Serekî
- Xwarina hişk a bê gluten:
- Hemî çavkaniyên glutenê, tevî çavkaniyên veşartî yên di xwarin û dermanên pêvajoyî de, jêbirin
- Bi parêzvanek qeydkirî re bixebitin da ku parêzek hevseng, xurek peyda bikin
- Lêzêdekirina xwarinê:
- Dibe ku ji bo rastkirina kêmasiyan, nemaze di nexweşên ku nû hatine teşhîskirin de, hewce be
- Pêvekên gelemperî hesin, kalsiyûm, vîtamîna D, zinc, û vîtamînên B hene
- Şopandina bijîjkî ya birêkûpêk: Ji bo şopandina başbûnê û birêvebirina her tevliheviyan
- Skandina tîna hestî: Ji bo kontrolkirina osteoporozê, ku di nexweşiya celiac de hevpar e
- Dermanan: Ger rûviya weya piçûk bi giranî zerar dîtibe an we nexweşiya celiacê ya rezîl hebe, ji bo kontrolkirina iltîhaba steroîd têne pêşniyar kirin. Dema ku rûvî sax dibe, steroîd dikarin nîşanên giran ên nexweşiya celiac sivik bikin. Dibe ku dermanên din, wek azathioprine an budesonide, werin bikar anîn.
Bergirtinî
Digel ku nexweşiya celiac nikare pêşî lê were girtin, ji ber ku ew nexweşiyek otoîmmune bi pêkhateyek genetîkî ye, stratejiyên ji bo pêşîgirtina tevliheviyan û birêvebirina rewşê bi bandor hene:
- Pabendbûna hişk a parêzek bê gluten: Ev yekane dermankirina bi bandor ji bo nexweşiya celiac e
- Kontrolên bijîjkî yên birêkûpêk: Ji bo şopandina başbûnê û pêşîgirtina her tevliheviyan
- Endamên malbatê perwerde bikin: Divê xizmên pileya yekem ji bo nexweşiya celiac bêne kontrol kirin
- Di derbarê hevgirtinê de hişyar bin: Ji bo xwarinên bê gluten alavên pijandinê û deverên amadekirinê yên cihê bikar bînin
- Etîketan bi baldarî bixwînin: Gluten dikare di gelek xwarinên pêvajoyî û hetta hin dermanan de veşêre
- Dema ku li derve dixwin plan bikin: Pêşî gazî xwaringehan bikin da ku vebijarkên bê gluten nîqaş bikin
- Tenduristiya giştî biparêzin: Werzîşê bi rêkûpêk, rêveberiya stresê, û xewa têr dikare başbûna giştî piştgirî bike
Read more