పిల్లలకు బోన్ మ్యారో ట్రాన్స్‌ప్లాంటేషన్

పిల్లలకు బోన్ మ్యారో ట్రాన్స్‌ప్లాంటేషన్

బోన్ మ్యారో ట్రాన్స్‌ప్లాంట్ (BMT) అనేది, హెమటోపోయిటిక్ స్టెమ్ సెల్స్‌ను ఎక్కించడం ద్వారా పిల్లల వ్యాధిగ్రస్తమైన ఎముక మజ్జ స్థానంలో ఆరోగ్యకరమైన ఎముక మజ్జను అమర్చే ఒక ప్రక్రియ. పిల్లలలో, ప్రాణాంతకమైన (మాలిగ్నెంట్) మరియు ప్రాణాంతకం కాని (నాన్-మాలిగ్నెంట్) రుగ్మతల చికిత్స కోసం బోన్ మ్యారో ట్రాన్స్‌ప్లాంట్‌ను ఉపయోగిస్తారు.

ఎముక మజ్జ అంటే ఏమిటి?

ఎముక మజ్జ అనేది పెద్ద ఎముకల మధ్య ఖాళీలలో ఉండే ఒక మెత్తని కణజాలం. ఇది మూల కణాలను (తల్లి కణాలు లేదా రక్తాన్ని ఏర్పరిచే కణాలు) తయారుచేసే ఒక కర్మాగారం లాంటిది. ఈ మూల కణాలు విభజన చెంది, పూర్తిగా అభివృద్ధి చెందే వరకు పరిపక్వం చెందడం ప్రారంభిస్తాయి. ఇవి తెల్ల రక్త కణాలు, ప్లేట్‌లెట్లు మరియు ఎర్ర రక్త కణాలు వంటి అన్ని రకాల రక్త కణాలను ఏర్పరుస్తాయి. మూల కణాలు సాధారణంగా పెద్ద ఎముకలలోని ఎముక మజ్జ ఖాళీలలో కనిపిస్తాయి. మూల కణాలను పొందడానికి అత్యంత సులభమైన మార్గం తుంటి ఎముకల నుండి వాటిని సేకరించడం.

ఎముక మజ్జతో పాటు, మూల కణాలు బొడ్డు తాడు రక్తంలో మరియు పరిధీయ రక్తంలో కూడా కనిపిస్తాయి.

ఎముక మజ్జ మార్పిడి యొక్క రకాలు ఏమిటి?

మూల కణాలను రోగి సొంత శరీరం నుండి సేకరించవచ్చు లేదా మరొక వ్యక్తి నుండి పొందవచ్చు. ఈ మరొక వ్యక్తిని దాత అని అంటారు.

ఆటోలోగస్ మార్పిడి

ప్రత్యేక యంత్రాలను (పెరిఫెరల్) ఉపయోగించి అఫెరెసిస్ ద్వారా రోగి రక్తం నుండి మూల కణాలను తీసి, కండిషనింగ్ చికిత్స తర్వాత రోగికి తిరిగి ఇస్తారు.

అలోజెనిక్ మార్పిడి

దాత బంధువు కావచ్చు లేదా సంబంధం లేనివారై ఉండి, సారూప్యమైన హ్యూమన్ ల్యూకోసైట్ యాంటిజెన్ (HLA) టైపింగ్‌ను కలిగి ఉండవచ్చు. దాత మరియు రోగి యొక్క HLAను సరిపోల్చడం రక్త పరీక్షలు లేదా లాలాజలం ద్వారా జరుగుతుంది.

మూల కణాల దానం ఒక సురక్షితమైన ప్రక్రియ. సాధారణంగా తోబుట్టువులను పరీక్షించడంతో ప్రారంభిస్తారు, ఎందుకంటే వారే ఉత్తమంగా సరిపోయే అవకాశం ఉంటుంది.

దాత మంచి ఆరోగ్యంతో ఉండాలి. ప్రక్రియ నుండి అతని లేదా ఆమె స్వంత ఆరోగ్యానికి ఎటువంటి ప్రమాదం ఉండదని నిర్ధారించుకోవడానికి అతను లేదా ఆమెకు క్షుణ్ణంగా వైద్య పరీక్షలు ఇవ్వబడతాయి.

తోబుట్టువులు దాతలుగా పూర్తిగా సరిపోలకపోతే ఏమి చేయాలి?

• హాప్లోఐడెంటికల్ దాతలు: రోగిలో దాతకు ప్రత్యేకమైన యాంటీబాడీ పరీక్ష నెగటివ్‌గా వచ్చిన తర్వాత, 50% సరిపోలిన తోబుట్టువులను లేదా తల్లిదండ్రులలో ఒకరిని ప్రత్యామ్నాయ దాతగా పరిగణించవచ్చు.
• సంబంధం లేని దాతలు: మూల కణాల రిజిస్టర్ల నుండి దాతలను ఎంపిక చేస్తారు (సంపూర్ణ పరిశీలన మరియు సమ్మతి తర్వాత స్వతంత్రంగా).

ఎముక మజ్జ మార్పిడి ఎప్పుడు అవసరం?

రక్త కణాలు అపరిపక్వ కణాలుగా ప్రారంభమవుతాయి. అవి పరిపక్వం చెందిన తర్వాత ఎముక మజ్జ నుండి బయటకు వచ్చి రక్తంలోకి ప్రవేశిస్తాయి. ఎముక మజ్జ దెబ్బతిన్నప్పుడు, అది తక్కువ రక్త కణాలను మరియు తక్కువ రోగనిరోధక కణాలను ఉత్పత్తి చేస్తుంది. అందుకే, దెబ్బతిన్న లేదా వ్యాధిగ్రస్తమైన ఎముక మజ్జ స్థానంలో కొత్తది అమర్చడానికి, ఎముక మజ్జ మార్పిడి అవసరం అవుతుంది.

ఎముక మజ్జ మార్పిడికి సూచనలు:

• అధిక ప్రమాదం ఉన్న లుకేమియా (తెల్ల రక్త కణాల క్యాన్సర్) లేదా తిరగబెట్టిన లుకేమియాలు
• అధిక ప్రమాదం ఉన్న న్యూరోబ్లాస్టోమాలు, లింఫోమాలు మరియు మెదడు కణితులు వంటి ఘన కణితులు
• అప్లాస్టిక్ అనీమియా (శరీరం కొత్త రక్త కణాలను ఉత్పత్తి చేయడం ఆపివేసే పరిస్థితి)
• సికిల్ సెల్ వ్యాధి (ఎర్ర రక్త కణాల ఆకారాన్ని ప్రభావితం చేసి, హిమోగ్లోబిన్‌ను ప్రభావితం చేసే ఒక పరిస్థితి)
• థలసేమియా (సాధారణ హిమోగ్లోబిన్‌ను ఉత్పత్తి చేసే శరీర సామర్థ్యాన్ని ప్రభావితం చేసే ఒక పరిస్థితి)
• వారసత్వంగా వచ్చే జీవక్రియ రుగ్మతలు (జీవక్రియను ప్రభావితం చేసే జన్యుపరమైన పరిస్థితులు)
• రోగనిరోధక రుగ్మతలు – ప్రాథమిక రోగనిరోధక లోప వ్యాధి, మల్టిపుల్ స్క్లెరోసిస్.

ఎముక మజ్జ మార్పిడి ప్రక్రియ ఏమిటి?

మార్పిడికి ముందు మూల్యాంకనం

మీ బిడ్డ యొక్క మొత్తం ఆరోగ్యం మరియు పరిస్థితిని అంచనా వేయడానికి, అలాగే బిడ్డ మార్పిడికి పూర్తిగా సిద్ధంగా ఉన్నారని నిర్ధారించుకోవడానికి అనేక రకాల పరీక్షలు మరియు విధానాలు ఉంటాయి. ఈ పరీక్షలకు కొన్ని రోజులు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ సమయం పట్టవచ్చు మరియు వీటిలో ప్రయోగశాల రక్త పరీక్షలు, ఇమేజింగ్ పరీక్షలు, వినికిడి, దృష్టి, ఊపిరితిత్తుల పనితీరు, మేధో మరియు అభివృద్ధి స్క్రీనింగ్, మరియు గుండె పనితీరును పరిశీలించే పరీక్షలు ఉంటాయి.

మార్పిడి కోసం మూల కణాలను సేకరించడం

ఆటోలోగస్ ట్రాన్స్‌ప్లాంట్ చేయాల్సి వస్తే, మూల కణాలను సేకరించడానికి అఫెరెసిస్ అనే ప్రక్రియను నిర్వహిస్తారు. దాత నుండి మూల కణాలను ఉపయోగించి అలోజెనిక్ ట్రాన్స్‌ప్లాంట్ చేస్తుంటే, మీకు దాత అవసరం అవుతారు. దాతను గుర్తించిన తర్వాత, ట్రాన్స్‌ప్లాంటేషన్‌కు సన్నాహంగా ఆ వ్యక్తి నుండి మూల కణాలను తొలగిస్తారు. మూల కణాల వనరులు:

• పరిధీయ రక్త హెమటోపోయిటిక్ మూల కణాలు:

అవి ప్రత్యేక యంత్రాన్ని ఉపయోగించి అఫెరిసిస్ ద్వారా పొందబడతాయి. సాధారణంగా, మూలకణాలను సేకరించడానికి యంత్రం ద్వారా రక్త ప్రవాహాన్ని సులభతరం చేయడానికి ఒక ప్రత్యేక రకం IV (కాథెటర్) ఉపయోగించబడుతుంది. అయినప్పటికీ, మీ పిల్లల సిరలు తగినంత రక్త ప్రవాహాన్ని పొందేందుకు తగినంత పెద్దవి కానట్లయితే, అతను/ఆమె సేకరణ ప్రక్రియ కోసం ప్రత్యేక తాత్కాలిక కాథెటర్‌ను ఉంచవలసి ఉంటుంది. ఈ రోజుల్లో ఇది మూలకణాలను సేకరించేందుకు ఇష్టపడే మార్గం.

• ఎముక మజ్జ

అనస్థీషియా కింద దాత యొక్క తుంటి ఎముకలో భాగమైన ఇలియాక్ క్రెస్ట్ నుండి స్టెమ్ సెల్స్ సేకరిస్తారు.

• బొడ్డు తాడు రక్తం

శిశువు జన్మించిన వెంటనే బొడ్డు తాడు నుండి మూల కణాలను తీసుకుంటారు. ఆ మూల కణాలను పరీక్షించి, వాటి రకాన్ని నిర్ధారించి, లెక్కించి, మార్పిడికి సిద్ధమయ్యే వరకు స్తంభింపజేస్తారు.

ఎముక మజ్జ మార్పిడి ప్రక్రియ:

ట్రాన్స్‌ప్లాంట్‌లో రోగికి ఎలాంటి శస్త్రచికిత్స ఉండదు. నియంత్రిత పరిస్థితులలో దాతలకు మూలకణ దానం ఒక సురక్షితమైన ప్రక్రియ. మూత్రపిండ మార్పిడిలో వలె శరీరంలో ఏదీ శాశ్వతంగా నశించదు. మూలకణాలు కొన్ని రోజుల్లోనే పునరుత్పత్తి చెందుతాయి. ఒక సాధారణ రక్త మార్పిడి వలె మూలకణాలను రోగి శరీరంలోకి ఎక్కిస్తారు.

ఎముక మజ్జ మార్పిడి ప్రక్రియలో మూడు ప్రధాన దశలు ఉన్నాయి.

దశ 1: దాత నుండి ఎముక మజ్జ లేదా మూల కణాలను సేకరించడం (హార్వెస్ట్).

దశ 2: ఇప్పటికే ఉన్న ఎముక మజ్జను పూర్తిగా నాశనం చేయడం, తద్వారా రోగి కొత్త మూల కణాలను స్వీకరించడానికి సహాయపడటం.

దశ 3: రక్త మార్పిడి లాగా, ఎముక మజ్జను లేదా మూల కణాలను సిరల ద్వారా ఎక్కించడం. రెండు నుండి మూడు వారాల వరకు కొత్త ఎముక మజ్జ పెరిగినట్లు ఎటువంటి సంకేతాలు కనిపించకపోవచ్చు, మరియు అప్పుడప్పుడు కొత్త ఎముక మజ్జ రక్తంలోని అన్ని భాగాలను తగినంతగా ఉత్పత్తి చేయడానికి చాలా ఎక్కువ సమయం పట్టవచ్చు.

ఏ రకమైన మార్పిడి ఉత్తమం?

మీ బిడ్డకు చికిత్స చేస్తున్న వైద్యులు, ఆటోలోగస్ లేదా అలోజెనిక్ అనే ఉత్తమమైన మూల కణ మార్పిడి రకం గురించి, అలాగే కణాలకు సరైన మూలం గురించి సలహా ఇస్తారు. ఈ ఎంపిక కింది వాటితో సహా వివిధ కారకాలచే ప్రభావితమవుతుంది:

• మీ బిడ్డకు ఉన్న రుగ్మత రకం
• మీ పిల్లల మొత్తం ఆరోగ్యం

ఎముక మజ్జ మార్పిడి వల్ల ఏవైనా దుష్ప్రభావాలు ఉన్నాయా?

ఎముక మజ్జ మార్పిడి వల్ల దుష్ప్రభావాలు కలగవచ్చు. ఇవి ప్రతిఒక్కరికీ ప్రత్యేకంగా ఉంటాయి. మార్పిడి రకం, మీ బిడ్డ మొత్తం ఆరోగ్యం మరియు ఇతర అంశాలను బట్టి అవి మారుతూ ఉంటాయి.

తక్షణ దుష్ప్రభావాలలో ఇన్ఫెక్షన్, గ్రాఫ్ట్-వర్సెస్-హోస్ట్ డిసీజ్ (GVHD) – (అలోజెనిక్ ట్రాన్స్‌ప్లాంట్ విషయంలో, దాత యొక్క మార్పిడి చేసిన ఎముక మజ్జ గ్రహీత కణజాలాలకు వ్యతిరేకంగా ప్రతిస్పందించే పరిస్థితి), వికారం, వాంతులు, నోటి పుండ్లు, అలసట, ప్లేట్‌లెట్ల స్థాయి తగ్గడం, ఎర్ర రక్త కణాల స్థాయి తగ్గడం (దీనివల్ల రక్తహీనత వస్తుంది), మరియు విరేచనాలు ఉండవచ్చు.

వైద్యుడిని ఎప్పుడు పిలవాలి?

పిల్లలలో ఈ క్రింది లక్షణాలను గమనించినట్లయితే, వెంటనే చికిత్స అందిస్తున్న వైద్యుడిని సంప్రదించండి:

• ఫీవర్
• తినడానికి, ఆడుకోవడానికి, నడవడానికి లేదా కదలడానికి ఆటంకం కలిగించే నొప్పి
• నిరంతర దగ్గు
• విజన్ సమస్యలు
• మూత్రాశయ సమస్యలు
• దద్దుర్లు
• అసాధారణ అలసట
• మలం నమూనాలో మార్పులు
• కార్యాచరణ లేదా ప్రవర్తనలో ప్రధాన మార్పులు

అవయవ మార్పిడి నా బిడ్డ జీవితాన్ని ఎలా ప్రభావితం చేస్తుంది? నా బిడ్డ పాఠశాలకు వెళ్లి, సాధారణ కార్యకలాపాలు చేయగలదా?

మీ పిల్లల పాఠశాలకు తిరిగి వచ్చే సమయం అతను/ఆమె చేయించుకున్న ఎముక మజ్జ మార్పిడిపై ఆధారపడి ఉంటుంది. సాధారణంగా, బిడ్డ మార్పిడి తర్వాత 6 నెలల నుండి 1 సంవత్సరం వరకు పాఠశాలకు తిరిగి రావచ్చు. సంక్రమణను నివారించడానికి కనీసం 6 నెలల పాటు సమూహాలను నివారించడం మరియు సామాజిక ఒంటరిగా ఉండటం అవసరం. పిల్లవాడు సాధారణ కార్యకలాపాలను తిరిగి ప్రారంభించినప్పుడు మీ డాక్టర్ మీకు తెలియజేస్తారు.

డాక్టర్ విపిన్ ఖండేల్వాల్ , కన్సల్టెంట్, హెమటో-ఆంకాలజీ మరియు బోన్ మ్యారో ట్రాన్స్‌ప్లాంట్ ఫిజిషియన్, అపోలో క్యాన్సర్ సెంటర్స్ నవీ ముంబై అందించిన సమాచారం .