خارش اورمیک: درک علائم و نحوه مدیریت آن

خارش اورمیک که به عنوان خارش ناشی از نارسایی کلیه نیز شناخته می شود، وضعیتی است که باعث خارش شدید و مزمن در افراد مبتلا به بیماری کلیوی پیشرفته یا نارسایی کلیه در مرحله نهایی می شود. این خارش ناشی از تجمع مواد زائد در خون است که به طور معمول توسط کلیه ها فیلتر می شوند. در حالی که این بیماری به خودی خود تهدید کننده زندگی نیست، می تواند به طور قابل توجهی بر کیفیت زندگی بیمار تأثیر بگذارد و منجر به ناراحتی، اختلال خواب و آسیب پوست شود. در این مقاله، علل، علائم مرتبط، گزینه‌های درمانی و زمان مراجعه به پزشک برای خارش اورمیک را بررسی خواهیم کرد.

خارش اورمیک چیست؟

خارش اورمیک به خارشی اطلاق می شود که در نتیجه تجمع مواد زائد و سموم در بدن به دلیل نارسایی کلیه ایجاد می شود. در افراد سالم، کلیه ها مواد زائد و مایعات اضافی را از جریان خون فیلتر می کنند. با این حال، در افراد مبتلا به نارسایی کلیه، کلیه ها نمی توانند این عملکرد را به طور موثر انجام دهند و منجر به تجمع مواد زائد مانند اوره و کراتینین در خون می شود. این تجمع می‌تواند باعث خارش پوست شود که منجر به وضعیتی به نام خارش اورمیک می‌شود.

علل خارش اورمیک

علت دقیق خارش اورمیک به طور کامل شناخته نشده است، اما اعتقاد بر این است که به احتباس مواد زائد و اثرات متعاقب آن بر روی پوست و سیستم عصبی مربوط می شود. در زیر به برخی از علل بالقوه و عوامل موثر اشاره شده است:

علل شایع

• اختلال عملکرد کلیه: علت اصلی خارش اورمیک نارسایی کلیه است، به ویژه در افراد مبتلا به بیماری کلیوی مرحله نهایی (ESRD) یا کسانی که دیالیز می شوند. از آنجایی که کلیه ها توانایی خود را در فیلتر کردن مواد زائد از دست می دهند، سموم در جریان خون جمع می شوند که منجر به خارش می شود.
• سطوح بالای اوره و فسفات: افزایش سطح اوره، کراتینین و فسفات در خون در نارسایی کلیه شایع است و ممکن است به خارش کمک کند. این مواد زائد می توانند پوست و سیستم عصبی را تحریک کنند.
• پوست خشک: نارسایی کلیه می تواند منجر به کمبود رطوبت در پوست شود که خارش را تشدید می کند. کم آبی، یکی از عوارض جانبی شایع بیماری کلیوی، همچنین می تواند پوست را مستعد خشکی و تحریک کند.
• ترشح هیستامین: برخی از مطالعات نشان می‌دهند که خارش اورمیک ممکن است با ترشح هیستامین، ماده‌ای که در واکنش‌های آلرژیک دخیل است، مرتبط باشد، که در صورت تجمع در بدن به دلیل اختلال عملکرد کلیه، می‌تواند باعث خارش شود.

علل کمتر رایج

• درمان دیالیز: اگرچه دیالیز یک درمان نجات دهنده برای نارسایی کلیه است، اما گاهی اوقات می تواند خارش اورمیک را تحریک یا بدتر کند. فرآیند دیالیز سموم را از خون خارج می کند اما ممکن است تمام مواد زائد را به طور کامل از بین نبرد که می تواند در برخی افراد منجر به خارش شود.
• سایر شرایط پزشکی زمینه ای: شرایطی مانند بیماری کبد، دیابت یا کم خونی ناشی از فقر آهن می تواند به خارش اورمیک کمک کند. این شرایط ممکن است روی پوست تأثیر بگذارد یا باعث عدم تعادل سیستمیک شود که خارش را تشدید می کند.
• داروها: برخی از داروهای مورد استفاده در درمان بیماری کلیوی یا دیالیز، مانند آنتی بیوتیک ها یا بایندرهای فسفات، ممکن است عوارض جانبی داشته باشند که به خارش یا تحریک پوست کمک می کند.

علائم مرتبط

خارش اورمیک در درجه اول با خارش شدید مشخص می شود، اما اغلب با علائم دیگری همراه است که ممکن است به تشخیص این بیماری کمک کند:

• خارش: این علامت مشخصه خارش اورمیک است. خارش می تواند گسترده یا موضعی باشد و هر قسمت از بدن را درگیر کند و ممکن است به ویژه در شب شدید باشد.
• پوست خشک یا پوسته پوسته: با کم آبی و تحریک شدن پوست، ممکن است خشک، پوسته پوسته یا زبر به نظر برسد. این می تواند خارش را بدتر کند و منجر به آسیب پوست در اثر خاراندن شود.
• اختلالات خواب: خارش شدید، به ویژه در شب، می تواند با خواب تداخل داشته باشد و منجر به خستگی، تغییرات خلقی و کیفیت پایین زندگی در افراد مبتلا به خارش اورمیک شود.
• عفونت های پوستی: خاراندن خارش پوست می تواند منجر به ساییدگی یا زخم های باز شود و خطر عفونت های باکتریایی ثانویه را افزایش دهد. این می تواند وضعیت را پیچیده تر کند و تحریک پوست را بدتر کند.

چه زمانی باید به دنبال مراقبت پزشکی بود

اگر خارش اورمیک را تجربه می کنید، مهم است که به دنبال مراقبت های پزشکی باشید، به خصوص اگر خارش شدید، مداوم یا بر کیفیت زندگی شما تأثیر بگذارد. شما باید به یک ارائه دهنده خدمات درمانی مراجعه کنید اگر:

• خارش با درمان های بدون نسخه یا درمان های خانگی تسکین نمی یابد.
• خارش با علائم دیگری مانند تب، قرمزی پوست یا تورم همراه است که ممکن است نشان دهنده عفونت باشد.
• آسیب یا زخم های پوستی به دلیل خاراندن مداوم ایجاد می شود که می تواند منجر به عفونت های باکتریایی شود.
• خارش به طور قابل توجهی با فعالیت های روزانه از جمله کار، تعاملات اجتماعی و خواب تداخل می کند.
• اگر شرایط بدتر شود یا غیرقابل کنترل شود، به ویژه در افراد مبتلا به بیماری کلیوی شناخته شده یا کسانی که تحت دیالیز قرار می گیرند.

تشخیص خارش اورمیک

تشخیص خارش اورمیک معمولاً شامل ارزیابی کامل توسط یک ارائه دهنده مراقبت های بهداشتی، از جمله بررسی تاریخچه پزشکی، علائم و عوامل احتمالی کمک کننده است. اقدامات تشخیصی زیر ممکن است انجام شود:

• تاریخچه پزشکی: پزشک در مورد عملکرد کلیه شما، هرگونه سابقه بیماری کلیوی، شدت علائم و مدت زمان خارش شما سوال خواهد کرد. آنها همچنین ممکن است در مورد درمان های دیالیز شما یا هر بیماری زمینه ای دیگر سؤال کنند.
• معاینهی جسمی: یک معاینه فیزیکی برای بررسی علائم خشکی، قرمزی یا آسیب پوست انجام خواهد شد. پزشک همچنین ممکن است به دنبال سایر علائم بیماری یا عوارض کلیوی مانند احتباس مایعات یا تورم باشد.
• آزمایش خون: آزمایش خون برای اندازه گیری سطوح مواد زائد مانند اوره، کراتینین و فسفر و همچنین سایر نشانگرهای مرتبط مانند سطح کلسیم و آهن تجویز می شود. این آزمایش‌ها می‌توانند به تأیید اختلال عملکرد کلیه و شناسایی عوامل مؤثر در خارش کمک کنند.
• تراشیدن پوست یا بیوپسی: در برخی موارد، خراش دادن پوست یا بیوپسی ممکن است برای رد سایر بیماری‌های پوستی یا عفونت‌هایی که می‌توانند به خارش کمک کنند، انجام شود.
• ارزیابی دیالیز: اگر بیمار تحت دیالیز است، ارائه‌دهنده مراقبت‌های بهداشتی ممکن است فرآیند دیالیز و پاسخ بیمار به درمان را ارزیابی کند تا تعیین کند که آیا این امر به علائم خارش اورمیک کمک می‌کند یا خیر.

گزینه های درمانی برای خارش اورمیک

مدیریت خارش اورمیک شامل درمان بیماری زمینه ای کلیه و رفع علائم خارش است. گزینه های درمانی ممکن است شامل درمان های خانگی، تغییر شیوه زندگی و مداخلات پزشکی باشد:

درمان های خانگی و تغییر شیوه زندگی

• مرطوب کننده: مرطوب کردن منظم پوست با نرم کننده ها می تواند به تسکین خشکی و کاهش خارش کمک کند. از کرم ها یا پمادهای بدون عطر استفاده کنید، زیرا محصولات معطر می توانند پوست حساس را تحریک کنند.
• حمام های خنک: خیساندن در آب خنک با اضافه کردن جوش شیرین یا بلغور جو دوسر کلوئیدی می تواند به تسکین خارش و آرامش پوست کمک کند.
• هیدراتاسیون: هیدراته ماندن با نوشیدن آب فراوان می تواند به هیدراته نگه داشتن پوست و کاهش شدت خشکی مرتبط با خارش اورمیک کمک کند.
• کمپرس گرم: استفاده از کمپرس گرم روی نواحی خارش دار می تواند پوست را تسکین دهد و خارش را کاهش دهد. از آب داغ پرهیز کنید، زیرا ممکن است خشکی و تحریک را تشدید کند.

درمان های پزشکی

• آنتی هیستامین ها: آنتی هیستامین ها می توانند با مسدود کردن اثرات هیستامین، ماده ای که در طی واکنش های آلرژیک آزاد می شود، به کاهش خارش کمک کنند. اینها ممکن است برای تسکین خارش خفیف مفید باشند.
• استروئیدهای موضعی: کورتیکواستروئیدهای موضعی می توانند به کاهش التهاب و خارش در برخی افراد کمک کنند، به خصوص اگر خارش ناشی از تحریک یا التهاب پوست باشد.
• تغییرات دیالیز: برای افرادی که تحت دیالیز قرار می گیرند، تنظیمات مربوط به روش دیالیز، مانند تعویض مایع دیالیز یا استفاده از غشاهای مختلف، ممکن است به کاهش علائم خارش اورمیک کمک کند.
• اتصال دهنده های فسفر: داروهایی که سطوح بالای فسفر در خون را کاهش می دهند ممکن است تجویز شوند، زیرا افزایش سطح فسفر اغلب با خارش اورمیک همراه است.
• کپسایسین موضعی: کرم‌های کپسایسین که از فلفل چیلی به دست می‌آیند، گاهی اوقات می‌توانند برای تسکین خارش مزمن با حساسیت زدایی پوست استفاده شوند.
• درمان با نور UV: در موارد شدید، درمان با نور ماوراء بنفش (UV) که به عنوان فتوتراپی نیز شناخته می شود، ممکن است برای کاهش علائم خارش اورمیک با آرام کردن پاسخ ایمنی پوست استفاده شود.

افسانه ها و حقایق در مورد خارش اورمیک

اسطوره: خارش اورمیک فقط یک علامت ناراحت کننده اما بی ضرر است.

واقعیت: در حالی که خارش اورمیک به خودی خود تهدید کننده زندگی نیست، می تواند به طور قابل توجهی بر کیفیت زندگی بیمار تأثیر بگذارد. این عارضه می تواند باعث ناراحتی شدید، اختلال در خواب و حتی آسیب به پوست در اثر خاراندن بیش از حد شود.

اسطوره: خارش اورمیک فقط بر افرادی که دیالیز می شوند تاثیر می گذارد.

واقعیت: خارش اورمیک می تواند افراد مبتلا به بیماری کلیوی پیشرفته را تحت تاثیر قرار دهد، چه در حال دیالیز باشند و چه نباشند. با این حال، در افرادی که تحت دیالیز قرار می گیرند به دلیل تجمع سموم که دیالیز به طور کامل حذف نمی شود، شایع تر است.

عوارض خارش اورمیک

در صورت عدم درمان یا مدیریت ناکافی، خارش اورمیک می تواند به چندین عارضه منجر شود:

• آسیب های پوستی: خاراندن مداوم خارش پوست می تواند منجر به خراشیدگی، زخم باز یا حتی عفونت پوست شود. این می تواند روند بهبودی را پیچیده کند و خطر عفونت های باکتریایی را افزایش دهد.
• اختلالات خواب: خارش مزمن، به خصوص در شب، می تواند با خواب تداخل داشته باشد و منجر به خستگی، تحریک پذیری و کاهش کیفیت زندگی شود.
• بدتر شدن عملکرد کلیه: اگر خارش اورمیک ناشی از بیماری کلیوی با مدیریت ضعیف باشد، می تواند نشان دهنده بدتر شدن عملکرد کلیه باشد که ممکن است به درمان تهاجمی تر یا پیوند کلیه نیاز داشته باشد.

پرسش های متداول (پرسش و پاسخ)

1. چگونه می توانم خارش ناشی از خارش اورمیک را متوقف کنم؟

مدیریت خارش اورمیک شامل مرطوب کردن پوست، هیدراته ماندن و استفاده از آنتی هیستامین ها یا درمان های موضعی برای کاهش خارش است. در برخی موارد، اصلاح درمان‌های دیالیز یا رسیدگی به عملکرد زیربنایی کلیه نیز ممکن است به کاهش علائم کمک کند.

2. آیا خارش اورمیک قابل درمان است؟

در حالی که هیچ درمانی برای خارش اورمیک وجود ندارد، علائم را می توان به طور موثر با درمان هایی مانند مرطوب کننده ها، آنتی هیستامین ها و داروها برای رفع اختلال عملکرد کلیه و سایر عوامل مؤثر کنترل کرد.

3. آیا خارش اورمیک با افزایش سن بدتر می شود؟

خارش اورمیک می تواند با پیشرفت بیماری کلیوی شدیدتر شود. با کاهش عملکرد کلیه، علائم ممکن است بدتر شوند، به خصوص اگر وضعیت به خوبی مدیریت نشود.

4. آیا خارش اورمیک با محصولات بدون نسخه قابل درمان است؟

برخی از محصولات بدون نسخه، مانند آنتی هیستامین ها و کرم های موضعی، می توانند به مدیریت خارش خفیف مرتبط با خارش اورمیک کمک کنند. با این حال، برای موارد شدیدتر، داروهای تجویزی یا تنظیمات دیالیز ممکن است ضروری باشد.

5. آیا خارش اورمیک با سایر بیماری ها مرتبط است؟

خارش اورمیک در درجه اول با نارسایی کلیه مرتبط است، اما می تواند تحت تأثیر شرایط دیگری مانند دیابت، بیماری کبد و کم خونی نیز قرار گیرد. مدیریت این شرایط زمینه ای می تواند به کاهش علائم خارش اورمیک کمک کند.

نتیجه

خارش اورمیک یک علامت شایع و دردسرساز برای افراد مبتلا به بیماری کلیوی است. در حالی که می تواند به طور قابل توجهی بر زندگی روزمره تأثیر بگذارد، درمان ها و استراتژی های مختلفی برای مدیریت این بیماری وجود دارد. با حفظ سلامت کلیه ها، حفظ هیدراتاسیون مناسب و استفاده از درمان های مناسب، بیشتر افراد می توانند از ناراحتی ناشی از خارش خلاص شوند. اگر خارش مداوم یا شدید را تجربه می کنید، مهم است که برای ارزیابی جامع و برنامه درمانی شخصی با یک ارائه دهنده مراقبت های بهداشتی مشورت کنید.