1. Gastroesophageal रिफ्लक्स रोग (GERD)
GERD एक पुरानो पाचन विकार हो जुन पेटको एसिड अन्ननलीमा फिर्ता (रिफ्लक्स) हुँदा हुन्छ। यो एसिड रिफ्लक्सले अन्ननलीको अस्तरलाई जलाउन सक्छ, जसले गर्दा छाती जलन, छाती दुख्ने र निल्न गाह्रो हुने जस्ता लक्षणहरू देखा पर्दछ। GERD ले शिशुदेखि वृद्धवृद्धासम्म सबै उमेरका मानिसहरूलाई असर गर्छ र यो सबैभन्दा सामान्य पाचन विकारहरू मध्ये एक हो।
तल्लो एसोफेजियल स्फिंक्टर (LES), मांसपेशीको घेरा जसले अन्ननली र पेटको बीचमा भल्भको रूपमा काम गर्दछ, सामान्यतया रिफ्लक्सलाई रोक्छ। जब यो स्फिंक्टर कमजोर हुन्छ वा अनुपयुक्त रूपमा आराम गर्छ, GERD हुन सक्छ। GERD मा योगदान पुर्याउन सक्ने कारकहरूमा मोटोपना, गर्भावस्था, धूम्रपान, र केही खानेकुरा वा पेय पदार्थहरू समावेश छन्।
व्यवस्थापन
- जीवन शैली परिमार्जन:
- ओछ्यानको टाउको ६-८ इन्चले माथि उठाउनुहोस्
- खाना खाएपछि ३ घण्टासम्म सुत्नबाट बच्नुहोस्
- सानो, धेरै बारम्बार खाना खानुहोस्
- एक स्वस्थ वजन राख्नुहोस्
- धूम्रपान छोड्नुहोस्
- टाइट-फिटिंग लुगा नलगाउनुहोस्
- आहार परिवर्तनहरू:
- मसालेदार, बोसोयुक्त वा अम्लीय खाना जस्ता ट्रिगर खानेकुराहरूबाट बच्नुहोस्।
- क्याफिन, चकलेट र मदिराको सेवन सीमित गर्नुहोस्
- कार्बोनेटेड पेय पदार्थको खपत कम गर्नुहोस्
चिकित्सा उपचार
- प्रोटोन पम्प इन्हिबिटरहरू, H2 ब्लकरहरू तोक्न सकिन्छ।
GERD लाई सामान्यतया जीवनशैली व्यवस्थापन र औषधिद्वारा नियन्त्रण गर्न सकिन्छ। राहत नपाएको अवस्थामा, Fundoplication जस्ता शल्यक्रिया विकल्पहरू प्रयोग गर्न सकिन्छ, जहाँ सर्जनले मांसपेशीलाई कडा पार्न र रिफ्लक्स रोक्नको लागि तल्लो एसोफेजियल स्फिंक्टर वरिपरि पेटको माथिल्लो भाग बेर्छन्।
रोकथाम
- स्वस्थ तौल कायम राख्नुहोस्: अत्यधिक तौलले पेटमा दबाब दिन्छ, पेटको सामग्री अन्ननलीमा धकेल्छ।
- सन्तुलित आहार पालना गर्नुहोस्: फलफूल, तरकारी, सम्पूर्ण अन्न र दुबला प्रोटिनमा जोड दिनुहोस्।
- ट्रिगर खानाहरू नदिनुहोस्: सामान्य ट्रिगरहरूमा मसालेदार, बोसोयुक्त, वा अम्लीय खाना, चकलेट, पुदिना, र गोलभेडामा आधारित उत्पादनहरू समावेश छन्।
- ध्यानपूर्वक खानुहोस्: पाचनमा सहयोग पुर्याउन खाना राम्ररी चपाउनुहोस् र बिस्तारै खानुहोस्।
- रक्सी र क्याफिनको सेवन सीमित गर्नुहोस्: दुवैले तल्लो एसोफेजियल स्फिंक्टरलाई आराम दिन सक्छन्।
- धुम्रपान छोड्नुहोस्: धूम्रपानले तल्लो एसोफेजियल स्फिंक्टरलाई कमजोर बनाउन सक्छ।
- तनाव व्यवस्थापन: तनावले एसिड उत्पादन बढाउन सक्छ र GERD लक्षणहरू बढाउन सक्छ।
- खुकुलो लुगा लगाउनुहोस्: कसिलो लुगाले तपाईंको पेट र तल्लो अन्ननलीको स्फिंक्टरमा दबाब दिन सक्छ।
- खानाको समय मिलाउनुहोस्: सुत्ने समय नजिकै ठूलो खाना नखानुहोस्।
- खाना खाएपछि सिधा बस्नुहोस्: खाना खाएपछि कम्तिमा तीन घण्टा पर्खनुहोस् र सुत्नुहोस्।
यी व्यवस्थापन र रोकथाम रणनीतिहरू लागू गरेर, GERD भएका धेरै व्यक्तिहरूले आफ्ना लक्षणहरूलाई उल्लेखनीय रूपमा कम गर्न र आफ्नो जीवनको गुणस्तर सुधार गर्न सक्छन्।
थप पढ्नुहोस्
२. इरिटेबल बोवेल सिन्ड्रोम (IBS)
IBS एक सामान्य कार्यात्मक ग्यास्ट्रोइंटेस्टाइनल विकार हो जुन बारम्बार पेट दुख्ने र आन्द्रा बानीमा परिवर्तनहरू द्वारा विशेषता हो। यसले ठूलो आन्द्रा (कोलोन) लाई असर गर्छ र पेट दुख्ने, पेट फुल्ने, ग्यास, पखाला र कब्जियत जस्ता विभिन्न लक्षणहरू निम्त्याउन सक्छ।
IBS एक दीर्घकालीन अवस्था हो जसलाई दीर्घकालीन व्यवस्थापन आवश्यक पर्दछ, यद्यपि लक्षणहरू समयसँगै आउन र जान सक्छन्। सही कारण अज्ञात छ, तर भूमिका खेल्ने कारकहरूमा आन्द्रामा मांसपेशी संकुचन, स्नायु प्रणाली असामान्यताहरू, गम्भीर संक्रमण, र आन्द्रामा सूक्ष्मजीवहरूमा परिवर्तनहरू समावेश छन्। तनाव, केही खानेकुराहरू, र हार्मोनल परिवर्तनहरूले लक्षणहरू ट्रिगर गर्न वा बिगार्न सक्छन्।
व्यवस्थापन
- आहार परिमार्जन:
- आहारविद्को मार्गदर्शनमा कम FODMAP आहार पालना गर्नुहोस्।
- कब्जियत कम गर्न बिस्तारै फाइबरको सेवन बढाउनुहोस्
- प्रशस्त पानी पिएर हाइड्रेटेड रहनुहोस्
- क्याफिन, रक्सी र बोसोयुक्त खानाहरू सीमित गर्नुहोस्
- तनाब व्यवस्थापन:
- गहिरो सास फेर्ने वा ध्यान गर्ने जस्ता आराम गर्ने तरिकाहरू अभ्यास गर्नुहोस्
- नियमित व्यायाममा संलग्न हुनुहोस्
- संज्ञानात्मक व्यवहार थेरापी (CBT) वा सम्मोहन चिकित्सालाई विचार गर्नुहोस्।
- प्रोबायोटिक्स: प्रोबायोटिक्सका केही प्रकारहरूले IBS लक्षणहरू कम गर्न मद्दत गर्न सक्छन्, यद्यपि प्रमाणहरू मिश्रित छन्।
रोकथाम
IBS लाई सधैं रोक्न सकिँदैन, धेरै रणनीतिहरूले लक्षणहरू व्यवस्थापन गर्न र फ्लेयर-अपहरू कम गर्न मद्दत गर्न सक्छन्:
- ट्रिगर गर्ने खानाहरू पहिचान गर्नुहोस् र बेवास्ता गर्नुहोस्: कुन खानेकुराले लक्षणहरू बढाउँछ भनेर ट्र्याक गर्न खाना डायरी राख्नुहोस्।
- नियमित खाना खानुहोस्: खाना नछोड्नुहोस् वा धेरै छिटो खानुबाट बच्नुहोस्।
- हाइड्रोटेड रहनुहोस्: दिनभरि प्रशस्त पानी पिउनुहोस्।
- नियमित रूपमा व्यायाम गर्नुहोस्: हप्ताको धेरैजसो दिन कम्तिमा ३० मिनेट मध्यम गतिविधि गर्ने लक्ष्य राख्नुहोस्।
- तनाव व्यवस्थापन: ध्यान, योग, वा नियमित व्यायाम जस्ता प्रभावकारी तनाव व्यवस्थापन प्रविधिहरू विकास गर्नुहोस्।
- पर्याप्त निद्रा लिनुहोस्: प्रति रात 7-9 घण्टा गुणस्तरीय निद्राको लागि लक्ष्य राख्नुहोस्।
- फाइबर सप्लिमेन्टहरू विचार गर्नुहोस्: आन्द्राको चाललाई नियमित गर्न मद्दत गर्न बिस्तारै फाइबरको सेवन बढाउनुहोस्।
- क्याफिन र रक्सीबाट बच्नुहोस्: यसले आन्द्रालाई उत्तेजित गर्न सक्छ र पखालालाई अझ खराब बनाउन सक्छ।
- धुम्रपान छोड्नुहोस्: धूम्रपानले IBS को लक्षणहरूलाई अझ बढाउन सक्छ।
- शौचालयको राम्रो बानी अभ्यास गर्नुहोस्: दिसा गर्ने चाहनालाई बेवास्ता नगर्नुहोस् र बाथरूम जानको लागि पर्याप्त समय दिनुहोस्।
- प्रोबायोटिक्स विचार गर्नुहोस्: प्रमाणहरू मिश्रित भए तापनि, केही मानिसहरूले प्रोबायोटिक पूरकहरूले राहत पाउँछन्।
थप पढ्नुहोस्
४. इन्फ्लेमेटरी आन्द्रा रोग (IBD)
इन्फ्लेमेटरी बोवेल डिजिज (IBD) एउटा शब्द हो जसले दुई मुख्य दीर्घकालीन अवस्थाहरूलाई समेट्छ: क्रोहन रोग र अल्सरेटिभ कोलाइटिस। यी जठरांत्र पथको पुरानो सूजन द्वारा विशेषता हुने अटोइम्यून विकारहरू हुन्। यद्यपि तिनीहरूमा केही समानताहरू छन्, तिनीहरूले पाचन प्रणालीको विभिन्न भागहरूलाई असर गर्छन्।
क्रोहन रोगले मुखदेखि मलद्वारसम्म जठरांत्र पथको कुनै पनि भागलाई असर गर्न सक्छ, तर प्रायः सानो आन्द्राको अन्त्य र कोलोनको सुरुवातमा असर गर्छ। अर्कोतर्फ, अल्सरेटिभ कोलाइटिस कोलोन र मलाशयमा सीमित छ। दुबै अवस्थाले गम्भीर पखाला, पेट दुख्ने, थकान र तौल घटाउन सक्छ।
IBD को सही कारण अज्ञात छ, तर यो आनुवंशिकी, प्रतिरक्षा प्रणाली, र वातावरणीय कारकहरू बीचको जटिल अन्तरक्रियाको परिणाम हो भन्ने विश्वास गरिन्छ। IBD कुनै पनि उमेरमा विकास हुन सक्छ तर प्रायः युवावस्थामा सुरु हुन्छ।
व्यवस्थापन
- आहार परिमार्जन:
- ट्रिगर गर्ने खानाहरू पहिचान गर्नुहोस् र बेवास्ता गर्नुहोस्
- चिकित्सकीय पर्यवेक्षणमा विशिष्ट कार्बोहाइड्रेट आहार वा कम FODMAP आहार जस्ता विशिष्ट आहारहरू विचार गर्नुहोस्।
- पर्याप्त पोषण र हाइड्रेशन सुनिश्चित गर्नुहोस्
- तनाब व्यवस्थापन:
- अभ्यास विश्राम प्रविधि
- संज्ञानात्मक व्यवहार थेरापीलाई विचार गर्नुहोस्
- सहन सक्ने गरी नियमित व्यायाममा संलग्न हुनुहोस्
औषधिहरू
तपाईंले लिने औषधिको प्रकार तपाईंको लक्षणहरू र प्रभावित कोलोनको क्षेत्रमा निर्भर गर्दछ:
- विरोधी भडकाऊ ड्रग्स: यी प्रायः हल्का देखि मध्यम अल्सरेटिभ कोलाइटिसको लागि पहिलो चरण हुन्। उदाहरणहरूमा मेसालामाइन, बाल्सालाजाइड र ओल्सालाजाइन जस्ता एमिनोसालासिलेट्स समावेश छन्।
- Corticosteroids: यी बलियो एन्टी-इन्फ्लेमेटरी स्टेरोइडहरू हुन् जुन ठूलो मात्रामा दिइन्छ र त्यसपछि कम गरिन्छ। गम्भीर साइड इफेक्टहरूको कारणले गर्दा तिनीहरूलाई छोटो अवधिको लागि मात्र प्रयोग गर्नुपर्छ।
- इम्यूनोमोडुलेटरहरू: यिनीहरूले सूजन निम्त्याउने प्रतिरक्षा प्रतिक्रियालाई रोक्छन्। उदाहरणहरूमा एजाथियोप्रिन र ६-मर्क्याप्टोप्युरिन समावेश छन्।
- जीवविज्ञान: यिनीहरूले सूजन निम्त्याउने प्रतिरक्षा प्रणाली रसायनहरूलाई रोक्छन्। उदाहरणहरूमा रेमिकेड, इन्फ्लेक्ट्रा, हुमिरा, सिम्जिया, एन्टिभियो, स्टेलारा र जेल्जान्ज समावेश छन्।
सर्जरी
यो आन्द्राको गम्भीर रूपमा प्रभावित क्षेत्रहरू हटाउन वा फराकिलो बनाउनको लागि गर्न सकिन्छ। अन्य उपचारहरू असफल भएपछि यो सामान्यतया विचार गरिन्छ।
रोकथाम
IBD लाई पूर्ण रूपमा रोक्न सकिँदैन, तर धेरै रणनीतिहरूले जोखिम कम गर्न वा अवस्था व्यवस्थापन गर्न मद्दत गर्न सक्छन्:
- स्वस्थ जीवनशैली कायम गर्नुहोस्:
- नियमित व्यायाम
- फलफूल, तरकारी र दुबला प्रोटिनले भरिपूर्ण सन्तुलित आहार
- पर्याप्त निद्रा
- ज्ञात ट्रिगरहरूबाट बच्नुहोस्:
- समस्याग्रस्त खानाहरू पहिचान गर्न खाना डायरी राख्नुहोस्
- प्रभावकारी रूपमा तनाव व्यवस्थापन गर्नुहोस्
- धूम्रपान नगर्नुहोस्: क्रोहन रोगको लागि धूम्रपान विशेष गरी हानिकारक छ
- भिटामिन डी पूरकहरू विचार गर्नुहोस्: केही अध्ययनहरूले भिटामिन डीको कमी र IBD बीचको सम्बन्धको सुझाव दिन्छन्
- प्रोबायोटिक्स: विशेष गरी अल्सरेटिभ कोलाइटिसमा, छूट कायम राख्न मद्दत गर्न सक्छ
- नियमित स्क्रिनिङ: रोग गतिविधि निगरानी गर्न र कोलोरेक्टल क्यान्सरको जाँच गर्न कोलोनोस्कोपी
- समर्थन समूह: IBD भएका अरूसँग सम्पर्क गर्दा भावनात्मक सहयोग र व्यावहारिक सुझावहरू प्रदान गर्न सकिन्छ।
थप पढ्नुहोस्
४. पेप्टिक अल्सर रोग
पेप्टिक अल्सर रोग (PUD) पेटको भित्री अस्तर र सानो आन्द्राको माथिल्लो भागमा विकास हुने अल्सरहरूद्वारा विशेषता भएको अवस्था हो। सबैभन्दा सामान्य कारणहरू ब्याक्टेरियाको संक्रमण हो। Helicobacter pylori (एच। पलोरी) र एस्पिरिन र आइबुप्रोफेन जस्ता गैर-स्टेरोइडल एन्टी-इन्फ्लेमेटरी ड्रग्स (NSAIDs) को दीर्घकालीन प्रयोग।
पाचन प्रणालीमा सुरक्षात्मक श्लेष्म तह कम हुँदा पेप्टिक अल्सर हुन्छ, जसले गर्दा पेटको एसिडले भित्री तन्तुलाई क्षति पुर्याउँछ। लक्षणहरूमा पेट जल्ने, पेट भरिएको महसुस हुने, पेट फुल्ने, छाती पोल्ने, वाकवाकी लाग्ने र बोसोयुक्त खानाहरू प्रति असहिष्णुता समावेश हुन सक्छ। गम्भीर अवस्थामा, अल्सरले पेट वा आन्द्राको भित्तामा रक्तस्राव वा प्वाल पर्ने जस्ता गम्भीर जटिलताहरू निम्त्याउन सक्छ।
व्यवस्थापन
- औषधिहरू:
- पेटको एसिड कम गर्न प्रोटोन पम्प इन्हिबिटरहरू (PPIs)
- PPI को विकल्पको रूपमा H2 रिसेप्टर ब्लकरहरू
- लक्षणहरूको द्रुत राहतको लागि एन्टासिडहरू
- पेट र सानो आन्द्राको अस्तरलाई जोगाउन सुक्राल्फेट जस्ता साइटोप्रोटेक्टिभ एजेन्टहरू
- एच. पाइलोरीको उन्मूलन: सामान्यतया एन्टिबायोटिक र एसिड दमन गर्ने औषधिहरूको संयोजन समावेश हुन्छ
- NSAIDs को विच्छेदन:
- सम्भव भएमा, NSAIDs को प्रयोग बन्द गर्नुहोस् वा कम गर्नुहोस्।
- यदि NSAIDs आवश्यक छ भने, सबैभन्दा कम प्रभावकारी खुराक प्रयोग गर्नुहोस्।
- जीवन शैली परिमार्जन:
- असुविधा निम्त्याउने खानेकुराहरूबाट बच्नुहोस्
- धूम्रपान छोड्नुहोस्
- रक्सीको खपत सीमित गर्नुहोस्
- आराम गर्ने तरिका वा परामर्श मार्फत तनाव व्यवस्थापन गर्नुहोस्
- फलो-अप एन्डोस्कोपी: अल्सर निको हुने कुरा सुनिश्चित गर्न, विशेष गरी यदि यो ठूलो वा जटिल थियो भने
रोकथाम
- NSAIDs को प्रयोग सीमित गर्नुहोस्:
- यदि नियमित प्रयोग आवश्यक छ भने, खानासँगै लिनुहोस् र सबैभन्दा कम प्रभावकारी खुराक प्रयोग गर्नुहोस्।
- सम्भव भएसम्म वैकल्पिक दुखाइ निवारकहरू विचार गर्नुहोस्
- एच. पाइलोरीबाट बचाउनुहोस्:
- राम्रो सरसफाइ अभ्यास गर्नुहोस्, विशेष गरी हात धुनुहोस्
- दूषित हुन सक्ने खाना वा पानीबाट बच्नुहोस्
- धूम्रपान नगर्नुहोस्: धूम्रपानले पेटको एसिड बढाउन सक्छ र पेटको सुरक्षात्मक अस्तरलाई बिगार्न सक्छ।
- रक्सीको सेवन सीमित गर्नुहोस्: अत्यधिक मदिराले पेटको श्लेष्म अस्तरलाई जलाउन र क्षय गर्न सक्छ।
- तनाव व्यवस्थापन: तनावले अल्सर निम्त्याउँदैन, तर यसले लक्षणहरूलाई अझ बढाउन सक्छ।
- स्वस्थ आहार खानुहोस्: फलफूल, तरकारी र सम्पूर्ण अन्न समावेश गर्नुहोस्। असुविधा निम्त्याउने खानेकुराहरूबाट टाढा रहनुहोस्।
- हाइड्रोटेड रहनुहोस्: दिनभरि प्रशस्त पानी पिउनुहोस्
- नियमित जाँच: यदि तपाईंलाई अल्सरको इतिहास छ भने, नियमित चिकित्सा जाँचले पुनरावृत्तिहरू चाँडै पत्ता लगाउन र उपचार गर्न मद्दत गर्न सक्छ।
- प्रोबायोटिक्स: अध्ययनहरूले सुझाव दिन्छ कि प्रोबायोटिक्सले एच. पाइलोरी संक्रमणलाई रोक्न मद्दत गर्न सक्छ
थप पढ्नुहोस्
५. डाइभर्टिकुलर रोग
डाइभर्टिकुलर रोग भन्नाले पाचन प्रणालीको अस्तरमा, प्रायः ठूलो आन्द्राको तल्लो भाग (कोलोन) मा, साना, फुल्ने थैलीहरू (डाइभर्टिकुला) विकास हुने अवस्थालाई बुझाउँछ। जब यी थैलीहरू सुन्निन्छन् वा संक्रमित हुन्छन्, यो अवस्थालाई डाइभर्टिकुलाइटिस भनिन्छ।
डाइभर्टिकुलर रोगको सही कारण पूर्ण रूपमा बुझिएको छैन, तर यो कम फाइबरयुक्त आहार, बुढ्यौली र सम्भवतः आनुवंशिक कारकहरूसँग सम्बन्धित मानिन्छ। यो अवस्था वृद्ध वयस्कहरूमा र आहारमा सामान्यतया फाइबर कम हुने देशहरूमा बढी सामान्य छ।
डाइभर्टिकुलोसिस (डाइभर्टिकुलाको उपस्थिति) ले प्रायः लक्षणहरू देखाउँदैन, तर डाइभर्टिकुलाइटिसले गम्भीर पेट दुख्ने, ज्वरो आउने, वाकवाकी लाग्ने र आन्द्रा गन्हाउने बानीमा परिवर्तन ल्याउन सक्छ।
व्यवस्थापन
- आहार परिमार्जन:
- कब्जियत रोक्न र कोलोनमा दबाब कम गर्न उच्च फाइबरयुक्त आहार
- फाइबरले प्रभावकारी रूपमा काम गर्न मद्दत गर्न पर्याप्त हाइड्रेशन
- प्रोबायोटिक्स: पेटको ब्याक्टेरियाको स्वस्थ सन्तुलन कायम राख्न मद्दत गर्न सक्छ
- आराम र तरल आहार: डाइभर्टिकुलाइटिसको तीव्र ज्वालामुखीको समयमा
- नियमित व्यायाम: नियमित आन्द्रा चाल र समग्र पाचन स्वास्थ्यलाई प्रवर्द्धन गर्न
- ट्रिगर गर्ने खानाहरू बेवास्ता गर्ने: केही मानिसहरूले केही खानेकुराहरू (जस्तै, बदाम, बीउ, पपकर्न) ले लक्षणहरू बढाएको पाउँछन्, यद्यपि हालैको अनुसन्धानले सुझाव दिन्छ कि यी पहिले सोचेको जस्तो समस्याग्रस्त नहुन सक्छन्।
- औषधिहरू:
दुखाइ कम गर्ने औषधि: प्यारासिटामोलले दुखाइ कम गर्न मद्दत गर्न सक्छ। तपाईंले एस्पिरिन वा आइबुप्रोफेनबाट बच्नुपर्छ, जसले तपाईंको पेट खराब गर्न सक्छ।
एन्टिबायोटिक: हल्का डाइभर्टिकुलाइटिसको उपचार गर्न डाक्टरले एन्टिबायोटिक लेख्न सक्छन्।
एन्टीस्पास्मोडिक्स: यी औषधिहरूले पेट दुखाइमा मद्दत गर्न सक्छन्।
थोक बनाउने जुलाब: यसले कब्जियत र पखालामा मद्दत गर्न सक्छ।
सर्जरी:
यदि गम्भीर जटिलताहरू छन् भने, जस्तै फुट्ने, कोलोन अवरोध, वा डाइभर्टिकुलर रक्तस्राव, शल्यक्रिया सिफारिस गर्न सकिन्छ।
रोकथाम
- उच्च फाइबरयुक्त आहार:
- दैनिक २५-३० ग्राम फाइबर खाने लक्ष्य राख्नुहोस्।
- प्रशस्त फलफूल, तरकारी, सम्पूर्ण अन्न र गेडागुडी समावेश गर्नुहोस्
- हाइड्रोटेड रहनुहोस्: फाइबरले प्रभावकारी रूपमा काम गर्न मद्दत गर्न दैनिक कम्तिमा ८ गिलास पानी पिउनुहोस्।
- नियमित व्यायाम: हप्ताको धेरैजसो दिनहरूमा कम्तिमा ३० मिनेट मध्यम गतिविधि गर्ने लक्ष्य राख्नुहोस्।
- स्वस्थ तौल कायम राख्नुहोस्: मोटोपना डाइभर्टिकुलर रोगको लागि जोखिम कारक हो
- दिसा गर्दा तनावबाट बच्नुहोस्:
- दिसा गर्ने चाहनालाई बेवास्ता नगर्नुहोस्
- लामो समयसम्म शौचालयमा नबस्नुहोस्
- धुम्रपान छोड्नुहोस्: धूम्रपान डाइभर्टिकुलाइटिसको बढ्दो जोखिमसँग सम्बन्धित छ।
- रातो मासुको सेवन सीमित गर्नुहोस्: रातो मासुको उच्च सेवन बढ्दो जोखिमसँग सम्बन्धित छ
- फाइबर सप्लिमेन्टहरू विचार गर्नुहोस्: यदि तपाईं आफ्नो खानाबाट मात्र पर्याप्त फाइबर प्राप्त गर्न संघर्ष गर्दै हुनुहुन्छ भने
- तनाव व्यवस्थापन: दीर्घकालीन तनावले डाइभर्टिकुलाइटिसको जोखिम बढाउन सक्छ।
- नियमित जाँच: विशेष गरी यदि तपाईंसँग डाइभर्टिकुलर रोगको इतिहास छ भने
थप पढ्नुहोस्
6. Celiac रोग
सेलियाक रोग एक अटोइम्यून विकार हो जहाँ ग्लुटेनको सेवनले सानो आन्द्रामा क्षति पुर्याउँछ। ग्लुटेन गहुँ, जौ र राईमा पाइने प्रोटिन हो। जब सेलियाक रोग भएका मानिसहरूले ग्लुटेन खान्छन्, तिनीहरूको शरीरले प्रतिरक्षा प्रतिक्रिया माउन्ट गर्दछ जसले सानो आन्द्रामा आक्रमण गर्दछ, भिल्लीलाई क्षति पुर्याउँछ, सानो आन्द्रालाई रेखांकित गर्ने र पोषक तत्व अवशोषणलाई बढावा दिने सानो औंला जस्तो प्रक्षेपण।
ग्लुटेन भएको खाना वा औषधि खान थालेपछि कुनै पनि उमेरमा सेलियाक रोग हुन सक्छ। उपचार नगरिएमा, सेलियाक रोगले कुपोषण, ओस्टियोपोरोसिस, बाँझोपन, स्नायु सम्बन्धी अवस्था र दुर्लभ अवस्थामा क्यान्सर जस्ता थप गम्भीर स्वास्थ्य समस्याहरू निम्त्याउन सक्छ।
लक्षणहरू व्यापक रूपमा फरक हुन सक्छन् र पाचन समस्याहरू (पेट दुख्ने, पेट फुल्ने, पखाला, कब्जियत), थकान, तौल घट्ने, रक्तअल्पता, र अन्य धेरै समावेश हुन सक्छन्। सेलिआक रोग भएका केही मानिसहरूमा कुनै पनि लक्षण नदेखिन सक्छ।
व्यवस्थापन
- कडा ग्लुटेन-मुक्त आहार:
- प्रशोधित खाना र औषधिहरूमा लुकेका स्रोतहरू सहित ग्लुटेनका सबै स्रोतहरू हटाउनुहोस्।
- सन्तुलित, पौष्टिक आहार सुनिश्चित गर्न दर्ता गरिएको आहारविद्सँग काम गर्नुहोस्।
- पोषण पूरक:
- विशेष गरी भर्खरै निदान भएका बिरामीहरूमा, कमजोरीहरू सच्याउन आवश्यक हुन सक्छ।
- सामान्य पूरकहरूमा फलाम, क्याल्सियम, भिटामिन डी, जिंक, र बी भिटामिनहरू समावेश छन्।
- नियमित मेडिकल फलोअप: उपचारको निगरानी गर्न र कुनै पनि जटिलताहरू व्यवस्थापन गर्न
- हड्डीको घनत्व स्क्यान: सेलियाक रोगमा सामान्य हुने ओस्टियोपोरोसिस जाँच गर्न
- औषधिहरू: यदि तपाईंको सानो आन्द्रा गम्भीर रूपमा क्षतिग्रस्त छ वा तपाईंलाई रिफ्र्याक्टरी सेलिआक रोग छ भने, सूजन नियन्त्रण गर्न स्टेरोइडहरू सिफारिस गर्न सकिन्छ। स्टेरोइडहरूले आन्द्रा निको हुँदा सेलिआक रोगको गम्भीर लक्षणहरूलाई कम गर्न सक्छ। एजाथियोप्रिन वा बुडेसोनाइड जस्ता अन्य औषधिहरू प्रयोग गर्न सकिन्छ।
रोकथाम
सेलिआक रोगलाई रोक्न सकिँदैन, किनकि यो आनुवंशिक घटक भएको एक अटोइम्यून विकार हो, जटिलताहरू रोक्न र अवस्थालाई प्रभावकारी रूपमा व्यवस्थापन गर्ने रणनीतिहरू छन्:
- ग्लुटेन-मुक्त आहारको कडाईका साथ पालना: यो सेलियाक रोगको लागि एक मात्र प्रभावकारी उपचार हो।
- नियमित मेडिकल चेकअप: उपचारको निगरानी गर्न र कुनै पनि जटिलताहरू चाँडै पत्ता लगाउन
- परिवारका सदस्यहरूलाई शिक्षित गर्नुहोस्: प्रथम श्रेणीका आफन्तहरूको सेलिआक रोगको लागि जाँच गरिनुपर्छ।
- क्रस-प्रदूषणको बारेमा सतर्क रहनुहोस्: ग्लुटेन-रहित खानाको लागि छुट्टै खाना पकाउने भाँडाकुँडा र तयारी क्षेत्रहरू प्रयोग गर्नुहोस्।
- लेबलहरू ध्यानपूर्वक पढ्नुहोस्: ग्लुटेन धेरै प्रशोधित खानाहरू र केही औषधिहरूमा पनि लुकेको हुन सक्छ।
- बाहिर खाँदा योजना बनाउनुहोस्: ग्लुटेन-मुक्त विकल्पहरू छलफल गर्न रेस्टुरेन्टहरूमा पहिले नै कल गर्नुहोस्।
- समग्र स्वास्थ्य कायम राख्नुहोस्: नियमित व्यायाम, तनाव व्यवस्थापन, र पर्याप्त निद्राले समग्र कल्याणलाई सहयोग गर्न सक्छ।
थप पढ्नुहोस्