Tali tuusao
O le suega SGPT (serum glutamic pyruvic transaminase, ua masani ona ta'ua nei o le ALT po'o le alanine aminotransferase) e fuaina ai se enzyme e fa'asa'olotoina mai sela o le ate i totonu o le toto pe a fa'aleagaina na sela. O le si'itia o le SGPT e fa'ailoa mai ai le itaitagofie o sela o le ate, ae le o se fa'ama'i patino. O le SGPT masani e le fa'ailoa mai ai fa'ama'i o le ate, e aofia ai ma le cirrhosis.
Auala autu
- E tutusa le suega o le SGPT ma le ALTO le SGPT o le igoa tuai lea i le fale su'esu'e i Initia mo le alanine aminotransferase.
- O le SGPT e faʻaalia ai le manuʻa o le sela o le ate, ae le o lona mafuaʻaga: ate ga'o, viral hepatitis, 'ava malosi, vaila'au ma fa'aopoopoga mea e mafai ona fa'ateleina ai.
- O le SGPT masani e fa'amautinoa ae e le o se fa'ai'uga mautinoaO le fibrosis ma le cirrhosis ua alualu i luma e masani ona fesoʻotaʻi ma enzymes masani pe toeiti lava i le masani.
- E itiiti lava le uiga o le numera lava iaO le SGPT e fa'amatalaina fa'atasi ma le SGOT (AST), ALP, GGT, bilirubin, albumin, faitauga o platelet ma le faia o ata.
- E eseese vaega fa'asino i fale su'esu'e: faitau i taimi uma lau tau e faʻatusatusa i le vaega o loʻo lolomiina i lau lava lipoti.
I se tilotilo
| mea | Faamatalaga |
|---|---|
| Igoa ole suʻega | SGPT / ALT (alanine aminotransferase) |
| faʻatusa | Toto, e masani lava mai se alatoto o le lima |
| O le mea e atagia mai ai | Manu'a i pe tafe mai sela o le ate (hepatocytes) |
| E masani ona fa'atonuina e pei ona | O se vaega o le su'ega o le galuega a le ate (LFT), e seasea ona na'o ia |
| Anapogi | E le manaʻomia mo le SGPT lava ia; atonu e manaʻomia le anapogi mo isi suʻega o loʻo faʻapipiʻiina i le faʻataʻitaʻiga lava e tasi, mulimuli i faʻatonuga a lau fale suʻesuʻe. |
| Taimi e toso ai le toto | E tusa ma le 5 i le 10 minute, e aofia ai le resitalaina ma le oomiina o le nofoaga na tuiina ai le pu. |
| lipoti | O le tele o fale suʻesuʻe e lipotia mai i le aso lava lea poʻo le aso e sosoʻo ai; o le taimi e faʻalagolago i le iunite |
| Fa'asinomaga tulaga | Fa'apitoa mo le fale su'esu'e ma le metotia fa'apitoa; lolomiina i lau lipoti |
E lauiloa foi
- Su'ega ALT, alanine aminotransferase
- Su'ega toto SGPT, maualuga o le SGPT
- Vaega o le "LFT", "suega o le ate", "fa'amatalaga o le ate"
- E masani ona fesiligia i Initia o le "su'ega o le enzyme ate" po'o le "su'ega o le jaundice", o le SGPT o se tasi o vaega o nei paneli, ae le o le paneli atoa.
O le ā le suega SGPT
O le Alanine aminotransferase o se enzyme e fa'aputu i totonu o sela o le ate, ae e la'ititi lava le aofa'i i fatuga'o, fatu ma maso o le ivi. E fesoasoani le enzyme e fesiita'i vaega amino i le taimi o le metabolism o amino acid. A mumū sela o le ate, mafatia pe oti, e tafe ese le alanine aminotransferase ma si'itia ai le maualuga i le toto.
Ona o le enzyme e fa'apitoa lava i le ate, o le SGPT o se tasi o fa'ailoga sili ona aoga o manu'a o le hepatocellular. Peita'i, o le SGPT e fuaina ai manu'a , ae le o le galuega . O le galuega fa'atino o le ate e sili atu ona atagia mai e le albumin, prothrombin time/INR ma le bilirubin.
O ai e tatau ona faia lenei suega
- Tagata e iai ni fa'ailoga e fa'ailoa mai ai fa'ama'i ate: samasama, mimi uliuli, otaota samasama, niniva faifai pea, le tiga i le manava pito i luga taumatau, vaivai e le mafua'aga po'o le mageso.
- Tagata o lo'o fa'aaogaina vaila'au e iloa e a'afia ai le ate: togafitiga e tete'e ai i le TB, methotrexate, nisi vaila'au e tete'e ai i le ma'i epilepsy, vaila'au e tete'e ai i siama, nisi vaila'au e tete'e ai i siama ma vaila'au fa'ama'i. O fa'asologa o le mata'ituina e fa'atulaga e le foma'i.
- Tagata o loʻo faʻaaogaina sauniuniga a le AYUSH, oloa faʻa-laʻau poʻo faʻaopoopoga faʻamalositino/faʻaleleia tino: o se tasi lea o mafuaʻaga ua iloa o le manuʻa o le ate e mafua mai i fualaau faasaina i Initia.
- Tagata e iai ni fa'afitauli tau metabolism: ma'isuka ituaiga 2, toto maualuga, dyslipidaemia, ga'o tutotonu. E maua tagata Asia i Saute i le fa'ama'i o le ate metabolic i le maualalo o le body mass index nai lo le tele o isi faitau aofa'i.
- Tagata ua iloa pe masalomia ua maua i le hepatitis B po'o le C, o se vaega o le mata'ituina e filifili e le foma'i fa'apitoa i le hepatology po'o le atopa'u.
- Tagata e inu soo pe inu tele i le ava malosi.
- O tagata e maua i le ate ga'o pe a uma le ultrasound.
O le su'esu'ega masani o le SGPT i se tagata ua atoatoa lona malosi e aunoa ma ni mea e lamatia ai e le fautuaina i tagata uma; e masani ona aofia i afifi siaki soifua maloloina Initia, ma o se fa'aletonu la'ititi e tu'ufua i lena tulaga e mana'omia ai se fa'amatalaga talafeagai nai lo le fa'apopoleina.
Aiseā e faia ai le suega SGPT
- Ina ia iloa le manu'a o le sela o le ate pe a iai ni fa'ailoga po'o ni mea e lamatia ai.
- E fesoasoani e fa'ailoa ai se fa'afitauli o le ateO le mamanu i le va o le SGPT e fa'atusatusa i le ALP ma le GGT e fesoasoani e vavae'ese ai manu'a o le hepatocellular mai fa'afitauli o le cholestatic (tafe o le bile).
- Ia mata'ituina i le aluga o taimi: o aga masani i suega toe fai e sili atu ona aoga nai lo le faitauga e tasi.
- Ina ia mata'ituina le saogalemu o fualaau faasaina i le taimi o togafitiga e mafai ona aʻafia ai le ate.
- E siaki ai le tali i tulaga e pei o le viral hepatitis tumau poʻo le autoimmune hepatitis, faʻatasi ai ma isi suʻega.
O mea e le mafai ona iloa pe aveese e le suega SGPT
O le vaega lea e tele lipoti e lē o aofia ai, ma e sili atu lona tāua nai lo le numera lava ia.
- E le mafai e le SGPT ona taʻu atu ia te oe le mafuaʻaga. O le hepatitis viral, fa'ama'i o le ate metabolic, 'ava malosi, vaila'au, fa'aopoopoga mea'ai, autoimmune hepatitis, fa'ama'i celiac, fa'ama'i thyroid ma manu'a o maso e mafai uma ona fa'ateleina ai le SGPT.
- E le mafai e le SGPT ona taofia le cirrhosis po'o le fibrosis ua alualu i luma. E masani ona pa'ū ifo le maualuga o le enzyme i le tulaga masani a'o fa'asolosolo ona fa'aleagaina le ate ma leiloa ai sela o le ate o lo'o galue lelei. O le SGPT masani e lē o se fa'amaoniga lea o se ate maloloina.
- E le mafai e le SGPT ona fa'avasega le ga'o po'o le fibrosis. E leai se mea o ta'ua ai le tele o le steatosis, mumū po'o le ma'ila o lo'o iai. O lena mea e mana'omia ai le faia o ata, elastography, togi e le afaina ai pe o nisi taimi e faia ai le biopsy.
- E le mafai e le SGPT ona iloa le kanesa o le ate po'o ni fulafula i le ate. E mafai ona tupu le kanesa o le hepatocellular i enzymes masani. E manaʻomia le faia o se ata.
- E le mafai e le SGPT ona fuaina le galuega faatino o le ate. O se ate e lē mafai ona faia ni polotini pe fa'amamā le bilirubin e ono iai lava se si'itia itiiti o le enzyme.
- E le mafai e le SGPT ona taofia le poloka o le ala o le bile po'o le fa'ama'i o le gallstone. O le ALP, GGT, bilirubin ma le ultrasound e foia ai lena fesili.
- E lē na'o le ate e a'afia ai le SGPT. O le manu'a o maso o le tino, faamalositino malosi ma nisi fa'aletonu o maso e mafai ona tupu e aunoa ma se fa'ama'i ate.
O se iʻuga e lipotia mai e masani, o lona uiga e leʻi siʻitia le enzyme i lena faʻataʻitaʻiga i lena taimi. E le faʻapea ai ua faʻamaonia le leai o se faʻamaʻi ate. Afai e faʻaauau pea ou faʻailoga e ui lava i le SGPT masani, toe foʻi i lau fomaʻi nai lo le manatu ua faʻamamāina le ate.
Su'ega e feso'ota'i ae eseese
| suʻega | Fesili e tali | E ese mai le SGPT |
|---|---|---|
| SGOT / AST | E iai se manu'a i le hepatocellular, ma e iai se mamanu e feso'ota'i ma maso po'o le 'ava malosi? | E itiiti ifo lona fa'apitoa i le ate nai lo le SGPT; e iai fo'i i le fatu ma maso o le ivi. O le fua faatatau o le AST:ALT e sili atu i le 2 e mafua ai le masalomia o le manu'a o le ate e mafua mai i le 'ava malosi; o le fua faatatau e si'itia e mafai fo'i ona o fa'atasi ma le fibrosis o lo'o fa'agasolo. |
| ALP (alkaline phosphatase) | E iai se fa'afitauli i le tafe o le 'amu po'o ponaivi? | Fa'ailoga o le Cholestatic nai lo le hepatocellular. E maualuga atu le fa'aletino i tamaiti o lo'o tuputupu a'e ma i le taimi o le ma'itaga. |
| GGT fa'aopoopoga | O le ALP ua si'itia ea e sau mai le ate po'o le la'au biliary? | E ma'ale'ale ae le o fa'apitoa; e oso a'e pe a 'ava malosi ma isi vaila'au. |
| Bilirubin | Aiseā e mageso ai le maʻi? | Fuafua le taulimaina o le lanu, ae le o le manu'a o le sela. Atonu e tula'i mai i le Gilbert syndrome ma le haemolysis fa'atasi ai ma le SGPT masani. |
| Albumin, taimi INR/prothrombin | O le ā le lelei o le galue o le ate? | Fa'ailoga moni o le galuega; e leai le SGPT. |
| Panela LFT | Ata atoa o le ate | E na'o le tasi le laina o le SGPT i totonu o lenei laulau. E seasea lava ona lava le na'o le tasi le SGPT e tu'u fa'atasi. |
| USG o le manava (sonography) | E iai se ga'o, se mafiafia, se fa'alauteleina o alavai po'o ni ma'a i le 'a'ano? | Fa'atulagaga, ae le o mea fa'akemikolo. O le fa'avasegaina o le ga'o o le ate i le ultrasound e fa'amatalaina ma fa'alagolago i le tagata fa'agaoioia. |
| Elastography (lē tumau pe shear-wave) | O iai ea se ma'a'a o le ate e fa'ailoa mai ai le fibrosis? | Iloilo le malosi, lea e le mafai e le SGPT. O le transient ma le shear-wave elastography o ni metotia eseese ma e eseese tulaga ma e le mafai ona fesuia'i. |
| Su'esu'ega o le Hepatitis B ma le C | O iai se siama faapitoa? | Su'ega fa'apitoa. E le mafai e le SGPT ona iloa se siama. |
E leai se suega e tasi e "muamua" i taimi uma. Afai o le fa'afitauli o le jaundice, e masani ona ta'ita'ia e le ultrasound o le biliary. Afai o le fa'afitauli o se ate ga'o fa'afuase'i ma le lamatiaga o le metabolism, e ta'ita'ia e le enzymes fa'atasi ai ma le lamatiaga o le fibrosis. Afai o le fa'afitauli o le tiga o le quadrant pito i luga i le taumatau e fa'ailoa mai ai o ma'a ga'o, e ta'ita'ia e le ultrasound.
Auala e sauni ai
E fa'atino fa'atonuga mo le sauniuniga ma e eseese i le va o fale su'esu'e ma falema'i. E sili atu le fa'amuamua o fa'atonuga tusitusia a lau lava fale su'esu'e nai lo se isi lava mea o lo'o i luga o lenei itulau.
- Anapogi: E masani lava e lē manaʻomia e le SGPT le anapogi. Atonu e manaʻomia le anapogi pe afai e suʻeina le lipid profile poʻo le glucose i le taimi lava e tasi.
- Vailaau ma mea faaopoopo: aumai se lisi atoa, e aofia ai le fa'aaogaina o le paracetamol, togafitiga fa'asaga i le TB, statins, antibiotics, fa'ama'i tiga, AYUSH ma vaila'au fa'a-la'au, pauta porotini ma fa'aopoopoga fa'amalositino. Aua le taofia so'o se vaila'au fa'atonuina e "fa'aleleia" ai le i'uga, talanoa muamua i le foma'i na tu'uina atu le fa'atonuga.
- Alu: ta'u i lau foma'i le inuina talu ai nei nai lo le natia; o le inuina talu ai nei e a'afia ai le fa'auigaga.
- Fa'amalositino mamafa: O ta'aloga mamafa i le faleta'alo po'o le tamo'e umi i le aso e tasi pe lua ua mavae e mafai ona si'itia ai le SGPT ma le SGOT. Ta'u i ai, ma mafaufau e 'alo'ese mai fa'amalositino mamafa e le masani ai a'o le'i faia.
Afai e maua oe i le ma'isuka o lo'o faia togafitiga e fa'aitiitia ai le kulukose
Afai ua talosagaina le anapogi mo isi suega i le suega lava lea e tasi, fesili i le foma'i fa'atonu pe fa'apefea ona fa'atulaga le taimi e fa'aaoga ai le insulin po'o le sulfonylureas, ma ia iai se puna o le kulukose. O le anapogi mo se taimi umi e aunoa ma le va'ava'aia i nei vaila'au e ono lamatia ai le hypoglycemia.
Afai ua e to
E le mana'omia se anapogi mo le SGPT. Ta'u i le fale su'esu'e o lo'o e ma'itaga, aua o nisi o i'uga i le paneli e eseese le fa'auigaga i le ma'itaga.
Afai e iai sou CKD, faaletonu o le fatu po'o se fa'atapula'aina o le vai
Aua le fa'ateleina le inuina o le vai e sili atu i le tapula'a ua fa'atonuina e pei o se fautuaga lautele mo le "fa'asusuina o le tino". Mulimuli i le tapula'a ua fa'atulaga e lau 'au e togafitia.
fanau
E fa'aaogā e le su'ega toto o tamaiti ni vaipuna laiti ma ni vaega fa'asino i tamaiti. E le talafeagai le anapogi umi mo tamaiti laiti se'i vagana ua fa'atonuina fa'apitoa e le foma'i tamaiti.
O le a le mea e tupu i le taimi o le suega ma le umi e alu ai
E fa'amamā e le foma'i toto le pa'u, fa'apipi'i se tourniquet ma toso mai se vaega o le toto, e masani lava mai se alatoto i le lima. O le tosoina lava ia e itiiti ifo i le minute. E aofia ai ma le resitalaina, o le asiasiga e masani lava e 5 i le 15 minute. E fa'aauau le mamafa i luga o le vaega ma fa'apipi'i se tama'i fusi.
O le tele o fale su'esu'e e tu'uina atu taunu'uga o le SGPT i le aso lava lea e tasi po'o le aso e soso'o ai, auā o le su'ega o se faiga masani fa'akomepiuta. O le taimi tonu e fa'atino ai e fa'alagolago i le iunite, taimi e gata ai le aoina ma pe na aveina le fa'ata'ita'iga i se nofoaga e aoina ai mea po'o se fale su'esu'e autu.
Malamalama i lau lipoti SGPT
O le SGPT e lipotia i iunite i le lita (U/L) poʻo iunite faavaomalo i le lita (IU/L). E eseese tulaga faʻasino i le metotia o le suʻega, fale suʻesuʻe, itupa ma tausaga, ma o nisi fale suʻesuʻe e faʻaaogaina tapulaʻa maualuga maualalo nai lo isi. Faaaoga le vaega o loʻo lolomiina i lau lava lipoti. Aua le faʻatusatusa lau tau i se vaega mai se isi fale suʻesuʻe poʻo se upega tafaʻilagi.
O mataupu faavae lautele e faʻaaogaina e lau fomaʻi:
- Si'itia mālū: e masani ona mafua mai i le fa'ama'i o le ate ona o le metabolism (ga'o), 'ava malosi, vaila'au po'o ni fa'aopoopoga. E masani ona togafitia i le fa'ailoaina o le mafua'aga, toe faia o su'ega ma le iloiloga o le lamatiaga o le fibrosis.
- Maualuga ua fa'ailogaina: ua fa'ailoa mai ai le ono maua i le hepatitis viral acute (e aofia ai le hepatitis A ma le hepatitis E, e taatele uma i Initia), manu'a o le ate e mafua mai i fualaau faasaina, manu'a o le ischaemic po'o le hepatitis autoimmune. E mana'omia nei su'esu'ega vave fa'afoma'i.
- E sili atu le tāua o le mamanu nai lo le ata e tasi: O le SGPT e pulea e faʻailoa mai ai se manuʻa i le hepatocellular; o le ALP ma le GGT e pulea e faʻailoa mai ai se faʻagasologa o le cholestatic.
- E tāua le aga masani: O le fa'aitiitia o le SGPT i se ma'i ua fa'asolosolo ina fa'aletonu lona tulaga faafoma'i e le o se tala lelei lea.
- SGPT maualalo e masani lava e leai se popolega faafoma'i pe a na o ia.
E le mafai ona fa'avasegaina ni numera fa'apitoa e pei o le 75, 90, 110 po'o le 200 U/L o se "mama" po'o se "tulaga ogaoga" pe a na'o oe. E matua'i eseese lava le uiga o le tau lava e tasi i se tagata e maua i le fiva ma le jaundice mo aso e lua, i se tagata o lo'o togafitia i le TB, ma se tagata e leai ni fa'ailoga ma e iai se ate ga'o i le sonography. E na'o le foma'i na talosagaina le su'ega, fa'atasi ai ma lou tala'aga, su'esu'ega ma le vaega atoa, e mafai ona fa'amatalaina. E eseese taunu'uga e fa'atatau i tulaga fa'apitoa ta'ito'atasi.
Fa'amatalaga o le fa'aigoa: o le mea sa ta'ua muamua o le NAFLD ua ta'ua nei o le MASLD (metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease), o le NASH ua ta'ua nei o le MASH , o le fa'aupuga autu o le steatotic liver disease , ma o le MetALD o lo'o fa'amatalaina ai le ola fa'atasi o le metabolism ma le ava malosi (multi-society Delphi consensus, 2023). Atonu o lo'o fa'aogaina pea e lipoti tuai ia fa'aupuga muamua.
Afai e mafai ona fa'asesēina taunu'uga o le SGPT
Mafua'aga o se SGPT sese pe fa'asesēina
- Faamalositino mamafa pe manu'a masoO maso o le skeletal e iai le alanine aminotransferase; o toleniga malosi, pa'ū po'o se tui i totonu o le uaua e mafai ona si'itia e aunoa ma se fa'ama'i ate.
- Haemolysis o le faʻataʻitaʻiga O le taimi o le aoina po'o le felauaiga e mafai ona fa'alavelave i le tele o su'esu'ega.
- Fa'aaogaina talu ai nei o le ava malosi po'o se fa'aopoopoga fou e ono mafua ai se si'itia fa'afuase'i e mou atu pe a toe faia se su'ega.
- Fa'ama'i Celiac, fa'aletonu o le tairoiti ma fa'ama'i maso e mafai ona mafua ai se si'itia tumau ma le faigofie ona fenumiai ma le fa'ama'i autū o le ate.
Mafua'aga o le SGPT e fa'amautinoa sese pe maualalo sese
- Ua fa'avaeina le cirrhosisE masani ona toe masani ia enzymes pe a faʻaitiitia le tele o le hepatocyte, o lea e ono iai se SGPT masani ma se faʻamaʻi ua alualu i luma.
- Hepatitis B po'o le C tumau i le vaega e le gaoioi: enzymes masani e ui lava i le faʻaauau pea o faʻamaʻi ma le ono iai o fibrosis.
- Fa'ama'i fesuisuia'iE si'itia ma pa'ū ifo enzymes i le hepatitis tumau ma le MASLD, o lea e ono pa'ū ifo ai se tau masani e tasi i se taimi puupuu.
- Le lava o le vaitamini B6 (pyridoxine) ma e mafai e le dialysis faifai pea ona fa'aitiitia ai le gaioiga ua fuaina.
- Tapula'a maualuga eseese o le su'ega: o nisi fale suʻesuʻe e faʻaogaina ni tulaga faʻatapulaʻa maualuluga atu, o lea la o se tau ua faʻailogaina masani i le tasi fale suʻesuʻe e ono faʻailogaina maualuga i le isi.
Lamatiaga ma le saogalemu
Fa'ata'ita'iga o le toto mai alatoto
E itiiti ni lamatiaga o le venepuncture masani ae moni: tiga puupuu, manu'a, lagona o le vaivai o le ulu po'o le matapogia, ma e seasea lava ona i ai se hematoma la'ititi po'o se fa'ama'i pipisi i le lotoifale. O tagata o lo'o fa'aaogaina vaila'au e tete'e ai toto po'o ē e iai fa'aletonu o le tafe toto e ono tele atu manu'a ma e tatau ona ta'u i le foma'i toto.
Fa'ata'ita'iga o le kapila po'o tamaiti
O le tuiina o le tino i mulivae po'o tamatamailima i pepe ma tamaiti laiti e mafua ai le le to'a ma ni manu'a laiti; e laiti le aofa'i o le fa'ata'ita'iga, ma o nisi taimi e mana'omia ai le toe tosoina o le tino pe a le lava le fa'ata'ita'iga pe ua pala le toto.
E leai se eseesega, fa'avevela po'o se fa'amoega e aofia ai i le suega SGPT.
Mumu fua
Saili loa se tausiga fa'afuase'i
- Fenumiai, le mautonu, matapogia, le mautonu o le tautala pe amioga e le masani ai i se tasi ua iloa pe masalomia ua maua i le ma'i ate
- Puai toto, po'o otaota uliuli e pei o le tarry
- Vave ona fa'ateteleina le jaundice fa'atasi ai ma le pua'i ma le le mafai ona taofi le fa'aitiitia o le vai
- So'ona tele o le paracetamol pe masalomia ua o'o i le mea oona, e tusa lava pe lagona lelei le tagata
- Tiga ogaoga o le manava fa'atasi ai ma le fiva ma le jaundice
Fa'atulaga se iloiloga i le aso lava lea
- Ma'i fou o le jaundice, mimi pogisa po'o otaota lanu samasama
- Si'itia tele le SGPT i se lipoti, aemaise lava i le niniva, pua'i po'o le tiga o le pito i luga o le manava
- Fula fou o le manava pe vave ona faateteleina le fula o vae
- Fa'afeso'ota'i le foma'i i le aso lava lea pe a si'itia le enzymes o le ate a'o fa'aaogaina togafitiga fa'asaga i le TB, methotrexate po'o se vaila'au po'o se fa'aopoopoga fou.
- Mageso, mageso, tiga o le pito i luga o le manava pe pua'i pea i le taimi o le ma'itaga
Fa'atulaga se taimi atofaina masani
- Si'itia teisi le SGPT i se tasi e lagona lelei
- Lipoti mai le ate ga'o i luga o le sonography ma enzymes masani pe si'itia teisi
- O taunuuga tuai o le tuaoi e manaʻomia ai se toe suʻega ma le iloiloga o le lamatiaga o le fibrosis
- Fa'ailoga faifai pea e ui lava i le SGPT masani
Tulaga fa'apitoa
tō
E mafai ona tutupu ni suiga laiti i le taimi o le maitaga, ae o le si'itia o transaminase e le tatau ona fa'atamala i ai o se suiga masani i le maitaga. O le intrahepatic cholestasis o le maitaga, pre-eclampsia ma le a'afia o le ate, HELLP syndrome, hyperemesis gravidarum ma le acute viral hepatitis (e aofia ai le hepatitis E, lea e mafai ona ogaoga i le maitaga i Initia) e mana'omia uma ona faia se iloiloga o le obstetrician.
fanau
E eseese tulaga fa'asino i tamaiti mai tulaga matutua. O le si'itia pea o le tulaga i se tamaititi e mafua ai ona mafaufau i fa'aletonu o le metabolism, genetics, autoimmune ma maso fa'apea fo'i ma le steatotic ate disease, ma e tatau ona iloiloina e se foma'i tamaiti po'o se gastroenterologist o tamaiti.
Tagata matutua matutua
O le tele o vailaʻau faʻatau e faʻateleina ai le ono afaina o le ate ona o vailaʻau. Atonu e itiiti le siʻitia o le enzyme e tusa lava pe iai se maʻi ogaoga, o lea e iai le mamafa faʻaopoopo i faʻailoga o le ata ma le galuega.
Tagata e maua i le ma'i suka
E taatele le fa'ama'i ate steatotic fa'atasi ai ma le ma'isuka ituaiga 2, ma e maualuga atu le lamatiaga o le fibrosis. E le feso'ota'i lelei le maualuga o le enzyme ma le fibrosis, o lea e ta'ita'ia ai le iloiloga o le fibrosis e le foma'i o lo'o togafitia nai lo na'o le SGPT.
Tagata e maua i le CKD pe o loʻo i ai i le dialysis
E masani ona maualalo le maualuga o le transaminase i tagata e fa'aaogaina le dialysis, o lea e le o se fa'amautinoaga lelei tele le SGPT "masani", ma e masani ona fa'aaogaina tulaga maualalo mo nisi iloiloga.
Tagata e mafatia i le faaletonu o le fatu
O le pupuni o le ate ma tulaga maualalo o le gaosiga e mafai ona si'itia ai le SGPT ma le SGOT e aunoa ma se fa'ama'i ate autū. E tatau ona mafaufau i le tulaga o le fatu pe a fa'amatalaina.
O le suega SGPT i le tulaga Initia
- Fa'amatalaga: Ua lipotia lautele mai e fale su'esu'e Initia SGPT ma SGOT nai lo le ALT ma le AST. E tutusa lava suega; na'o le fa'asinomaga o igoa e eseese. E masani ona aliali mai uma i luga o le lomiga LFT e tasi.
- Hepatitis A ma le Hepatitis E O loo tumau pea ona avea ma mafuaʻaga taua o le hepatitis faʻafuaseʻi ma le maualuga o transaminase i Initia, aemaise lava i tagata matutua talavou, ma o le hepatitis E e iai le lamatiaga faaopoopo i le maitaga.
- Togafitiga e tete'e ai i le TB o se tasi lea o mafua'aga masani o manu'a o le ate ona o fualaau fa'asaina ona o le mamafa o le fa'ama'i pipisi o le TB. O le siakiina ma so'o se fa'ai'uga o le inumaga e tatau ona faia e le foma'i o lo'o togafitia, aua ne'i taofia na'o oe le ATT.
- AYUSH, fa'aopoopoga la'au ma fa'amalositino o se mafuaʻaga ua iloa ma e le o lipotia tele o manuʻa o le ate i faiga faʻapisinisi a Initia. Faʻailoa mea uma e te faʻaaogaina, e aofia ai oloa e faʻatau atu o ni oloa "natura" poʻo ni "faʻamamāina o le ate". O tagi e faʻamalolo pe faʻafoʻisia e se oloa faʻamaʻi ate e le tusa ai foʻi ma le Tulafono o Fualaau Faʻasaina ma Togafitiga Faʻataulāitu (Faʻasalalauga e le Mafaatusalia) 1954.
- Fa'ama'i o le ate metabolic i le BMI maualalo: E atiaʻe e tagata Asia i Saute le faʻaletonu o le metabolism ma le faʻamaʻi o le ate pe a maualalo le mamafa o le tino ma tulaga maualuga o le sulugatiti nai lo tagata papaʻe o Europa, o lea la, o se tino e "foliga masani" e le taofia ai le MASLD.
- Haemoglobinopathies ma le anemia ona o le le lava o le u'amea e masani ona iai i Initia. E lē aʻafia saʻo le SGPT i nei mea ae e aʻafia ai isi suega e masani ona faʻatonuina i le asiasiga lava e tasi, e pei o le HbA1c, lea e faʻaitiitia lona faʻatuatuaina i le thalassemia trait ma isi fesuiaiga o le haemoglobin.
- Puipuiga o faʻamatalaga: Afai e te tusi pe maua ni lipoti e ala i se upega tafaʻilagi poʻo se app, o au faʻamatalaga tau soifua maloloina o faʻamatalaga patino ia i lalo o le Digital Personal Data Protection Act, 2023.
Tau ma inisiua i Initia
O le suega SGPT/ALT e tuto'atasi o se tasi lea o suega toto e sili ona taugofie e maua i Initia, ma e masani ona taugofie pe a fa'atonuina i totonu o se paneli LFT nai lo le fa'aopoopoina o se suega e tasi. E matua eseese lava tau i le va o aai, i le va o fale su'esu'e i falema'i ma nofoaga e aoina ai mea, ma le va o tau o tagata ta'ito'atasi ma tau o afifi. So'o se fuainumera o lo'o ta'ua i luga ole laiga e na'o se fa'ailoga, fa'amaonia le totogi o lo'o iai nei sa'o ma le fale su'esu'e a'o le'i faia se tusi.
O mea e a'afia ai tau:
- Pe o le SGPT e fa'atonuina na'o ia pe i totonu o se LFT po'o se afifi siaki soifua maloloina
- Fale su'esu'e i falema'i fa'atusatusa i le filifili tuto'atasi o su'esu'ega fa'atusatusa i le nofoaga e aoina ai mea
- Aai ma le lotoifale
- Totogifuapauina o le aoina o fale
- Fa'agasologa fa'anatinati pe a uma itula faigaluega
- Tulaga faamaonia o le fale suesue
- Pe o le suega o se vaega o se fuafuaga a le malo poʻo se fuafuaga a le kamupani
Inisiua: o suega fa'ama'i e masani ona le aofia ai i le inisiua fa'alesoifua maloloina masani se'i vagana ua feso'ota'i ma se ulufale i le falema'i po'o se fesoasoani mai se foma'i o le OPD po'o se tagata e siakiina le soifua maloloina. A faia le suega i le taimi o se ulufale i le falema'i, e masani ona aofia ai i le vaega o le su'esu'ega. Siaki au tuutuuga o le inisiua ma mana'oga muamua o le fa'atagaga.
Talafatu ma mea moni
| tala faʻafāgogo | Mea moni |
|---|---|
| O le SGPT masani o lona uiga e maloloina le ate. | E mafai ona tupu le cirrhosis, le hepatitis B tumau e le o galue lelei ma le fibrosis ogaoga i le SGPT masani. |
| O le maualuga o le SGPT o lona uiga e tumau le faaleagaina o le ate. | E tele mafua'aga, e aofia ai le tali atu i vaila'au, le acute viral hepatitis ma le steatotic ate disease, e mafai ona toe fa'aleleia pe fa'aleleia pe a fa'aleleia le mafua'aga. E eseese i'uga e tusa ai ma tulaga ta'itasi. |
| E na'o le 'ava malosi e si'itia ai le SGPT. | O le ava malosi o se tasi lea o mafuaʻaga mai le tele o isi. O faʻamaʻi o le ate, siama, vailaʻau, faʻaopoopoga meaʻai, faʻamaʻi o le tino e puipuia ai le tino ma e oʻo lava i manuʻa o maso e mafai ona faʻateleina ai lenei faʻamaʻi. |
| O se vaiinu po'o se sua o le "fa'amamāina o le ate" o le a fa'aitiitia ai le SGPT. | E leai se oloa fa'amamā toto ua fa'aalia e mafai ona togafitia ai fa'ama'i ate, ma o nisi oloa fa'a-la'au ma oloa fa'aopoopo e mafua ai ona manu'a le ate. O togafitiga e fo'ia ai le mafua'aga autū. |
| O le SGPT e 200 o lona uiga o faʻamaʻi tuga. | E fa'alagolago le tāua i le ata o le falema'i, le aga'iga'i i luma ma le vaega atoa o le komiti. E mana'omia se iloiloga fa'afoma'i vave, ae le o le fa'auigaga a le tagata lava ia. |
| E tutusa lava le SGPT ma le SGOT. | O ni enzymes eseese ia. O le SGPT e sili atu ona patino i le ate; o le SGOT e atagia mai ai fo'i le fatu ma maso. |
| E tatau ona e anapogi mo le 12 itula mo le suega SGPT. | E lē manaʻomia e le SGPT le anapogi. O faʻatonuga o le anapogi e masani ona fesoʻotaʻi ma isi suʻega i le suega lava e tasi ma e eseese e tusa ai ma le fale suʻesuʻe. |
Soo fesili
E tutusa ea le SGPT ma le ALT?
Ioe. SGPT (serum glutamic pyruvic transaminase) o le igoa tuai lea mo le alanine aminotransferase. E masani ona lolomiina e fale suʻesuʻe Initia le SGPT, ae o lipoti faavaomalo e faʻaaogaina le ALT. E tutusa le enzyme, le suʻega ma le uiga faafomaʻi, o lea e leai se manaʻoga e toe faia le suega pe afai e faʻaaogaina e lau lipoti se faʻailoga ese.
O le ā le uiga o le maualuga o le SGPT?
O le SGPT maualuga o lona uiga o loʻo tafe mai le enzyme i sela o le ate, o lona uiga o loʻo i ai le itaitagofie poʻo se manuʻa. E le taʻua le mafuaʻaga. O le maʻi ate steatotic, ava malosi, vailaʻau, faʻaopoopoga, viral hepatitis, autoimmune hepatitis ma manuʻa maso o mea uma ia e ono tutupu. E tuʻufaʻatasia e lau fomaʻi le taua ma lou talaʻaga, suʻesuʻega, isi suʻega o le ate ma o nisi taimi e faia ai le ata.
E tatau ona ou anapogi a'o le'i faia le suega SGPT?
E masani lava e lē manaʻomia e le SGPT le anapogi. E masani ona talosagaina le anapogi auā e aoina le lipid profile poʻo le glucose i le taimi lava e tasi. Mulimuli i faʻatonuga tusitusia mai lau lava fale suʻesuʻe. Afai e te maua i le maʻisuka ma faʻaaogaina vailaʻau e faʻaitiitia ai le glucose, fesili i lau fomaʻi pe faʻapefea ona faʻatulaga le taimi e faʻaaoga ai le inumaga aʻo leʻi anapogi.
O le ā le vave e mafai ona ou mauaina ai la'u i'uga o le SGPT?
O le SGPT o se su'ega otometi masani, ma o le tele o fale su'esu'e e lipotia mai i le aso lava lea e tasi po'o le aso e soso'o ai. O le taimi moni e fa'alagolago i le taimi atofaina e aoina ai e lau iunite, pe o lo'o fa'agasoloina le fa'ata'ita'iga i le nofoaga po'o le la'uina atu i se fale su'esu'e tutotonu, ma pe na talosagaina se fa'agasologa fa'anatinati.
E mafai ona fa'aitiitia le SGPT i le taumafa ma faamalositino e aunoa ma le taumafa?
E fa'alagolago atoa lava i le mafua'aga. I le fa'ama'i o le ate e mafua mai i le ga'o (metabolism), o suiga faifai pea i le masani o mea'ai ma gaioiga fa'aletino e masani ona fa'aitiitia ai enzymes i le tele o masina. I le hepatitis viral, le hepatitis autoimmune po'o se manu'a e mafua mai i vaila'au, e le lava le suiga o le olaga. So'o se suiga o vaila'au e tatau ona faia e lau foma'i.
E mafai ona maualuga le SGPT e aunoa ma ni fa'ailoga?
Ioe, ma e masani lava lenei mea. O le SGPT e si'itia teisi e masani ona maua fa'afuase'i i luga o se siaki soifua maloloina i se tasi e lagona ua atoatoa lona malosi. O le leai o ni fa'ailoga e le fa'apea ai ua le taua le i'uga; e masani lava ona fa'aalia ai e talafeagai le toe faia o se suega, se sailiga mafua'aga ma le iloiloga o le lamatiaga o le fibrosis.
O le fea suega e ta'u mai ai pe o iai so'u ma'ila i le ate?
E le mafai e le SGPT ona iloilo le fibrosis. O le fuaina o le malosi o le ate e ala i le elastography, o togi o le fibrosis e le afaina ai le tino e faʻaaoga ai faʻamaumauga o le toto, ma o nisi taimi e faʻaaogaina ai le biopsy o le ate. O le transient ma le shear-wave elastography o ni metotia eseese e eseese ona tulaga, ma o le filifiliga e faia e lau fomaʻi o loʻo togafitia.
Aiseā ua maualuga ai la'u SGPT pe a uma faamalositino i le faletaalo?
O maso o le ivi e iai le alanine aminotransferase, o lea la, o toleniga mamafa i le tete'e, sauniga umi o le onosai po'o manu'a o maso e mafai ona si'itia ai le SGPT ma le SGOT e aunoa ma se fa'ama'i ate. E mafai fo'i ona fesoasoani i le pauta porotini ma fa'aopoopoga a'o le'i faia fa'amalositino. Ta'u i lau foma'i e uiga i lau toleniga ma fa'aopoopoga a'o le'i faia se isi su'ega o le ate.
E tatau ona siaki le SGPT i le taimi o le maitaga?
E siakiina le SGPT i le taimi o le maitaga pe a iai le jaundice, mageso, tiga i le pito i luga o le manava, pua’i faifai pea, si’itia o le toto maualuga pe masalomia o le pre-eclampsia. O le si’itia o transaminase i le taimi o le maitaga e le o se suiga masani o le tino ma e mana’omia ai se iloiloga o le obstetrician, aua o tulaga e pei o le cholestasis o le maitaga ma le HELLP syndrome e mana’omia ai le togafitiga vave.
punaoa
- Rinella ME ma isi. Fa'amatalaga autasi a le tele o sosaiete Delphi i luga o le fa'aigoa fou o fa'ama'i ate ga'o (fa'alauiloaina o le SLD, MASLD, MASH ma le MetALD), 2023.
- Taiala faafoma'i a le American College of Gastroenterology: iloiloga o kemisi e le masani ai o le ate.
- O taiala fa'afoma'i a le Asosi a Europa mo le Su'esu'eina o le Ate i manu'a o le ate e mafua mai i vaila'au fa'asaina ma i luga o su'ega e le fa'aogaina ai se taotoga mo le iloiloga o le ogaoga o le fa'ama'i ate.
- Pepa o faʻamatalaga a le Faʻalapotopotoga o le Soifua Maloloina o le Lalolagi e uiga i le hepatitis A, B, C ma le E.
- O faʻamatalaga autasi a le Faʻalapotopotoga Faʻaleatunuu a Initia mo le Suʻesuʻeina o le Ate (INASL) i luga o le manuʻa o le ate e mafua mai i fualaau faʻasaina ma le faʻamaʻi o le ate metabolic/steatotic i gasegase Initia.
- Vaega Tutotonu o le TB, Matagaluega o le Soifua Maloloina ma le Manuia o Aiga, taiala i le mataituina o le aafiaga oona i le ate i le taimi o togafitiga e tetee atu ai i le TB.
- Tulafono o Fualaau Faasaina ma Togafitiga Faataulāitu (Faasalalauga Tetee), 1954; Tulafono o le Puipuiga o Faamatalaga Patino Faafuainumera, 2023.