Tali tuusao
O se suega o le galuega faatino e le masani ai o lona uiga o le tasi pe sili atu fo'i tau i le vaega o le ate, SGPT/ALT, SGOT/AST, ALP, GGT, bilirubin, albumin po'o le porotini, o lo'o i tua atu o le vaega lipotia a le fale su'esu'e. O se LFT e le masani ai o se fa'ailoga, ae le o se fa'amaoniga. O le mamanu, le tulaga o le suiga, vaila'au, 'ava malosi, gaioiga o maso ma isi fa'ama'i e fa'amatala uma ai lona uiga.
Auala autu
- O le LFT e le masani ai o se faʻailoga, ae le o se faʻamaoniga. E mafai fo'i ona mafua mai fuainumera lava e tasi i le ate ga'o, se siama, se vaila'au po'o se mafua'aga e lē o se ate.
- E sili atu le tāua o le mamanu nai lo se isi lava numera e tasi. O mamanu o le ate (ALT/AST-pulea) ma le cholestatic (ALP/GGT/bilirubin-pulea) e faasino i itu eseese.
- E lē taofia e LFT masani fa'ama'i ate. E mafai ona iai le cirrhosis ma le fibrosis ogaoga pe a iai ni enzymes masani.
- O nisi fa'aletonu e mana'omia vave. O le mageso fa'atasi ai ma le fenumiai, matapogia, po'o le tafe toto e mana'omia se iloiloga fa'afuase'i.
- O le toe faia o su'ega e masani lava o le isi laasaga sa'o lea, ma o le fa'aliliuga e patino lea i le foma'i na talosagaina le su'ega. E eseese taunu'uga e fa'atatau i tulaga fa'afoma'i ta'ito'atasi.
I se tilotilo
| mea | Faamatalaga |
|---|---|
| O le a | O se vaega toto o enzymes o le ate, bilirubin ma polotini, e masani ona ta'ua o le LFT |
| Vaega masani | SGPT/ALT, SGOT/AST, ALP, GGT, bilirubin atoa ma le bilirubin tuusa'o, porotini atoa, albumin, globulin, fua faatatau A:G |
| faʻatusa | Toto mai alatoto, e masani lava o le tasi le tosoina |
| Taimi e fai ai le su'ega toto | E masani lava ni nai minute; o le aofaʻi atoa o asiasiga e 15-30 minute e aofia ai le resitalaina ma le faʻatali |
| Anapogi | E le masani ona manaʻomia mo naʻo le LFT; e sili atu le faʻatonuga a lau iunite, aemaise lava pe a faʻapipiʻi lipids poʻo le glucose |
| Le mea e le faia | E le ta'ua se māfua'aga, e le fuaina le fibrosis po'o le ma'ila, e le fa'aalia ai se ata o le ate |
| Laasaga masani e sosoo ai | Toe fai le LFT, iloiloga o vailaʻau ma le ava malosi, suʻega o le hepatitis, suʻega o le metabolism, USG o le manava, iloiloga o le fibrosis |
E lauiloa foi
- LFT, vaega o le ate, talaaga o le ate, kemisi o le ate, vaega o galuega faatino a le ate
- O le suega SGPT ma le SGOT, o igoa masani ia a tagata Initia mo le ALT ma le AST
- "Su'ega o le ate", "su'ega o le toto o le ate", "su'ega o le jaundice" (e taula'i i le bilirubin)
- gagana gagana: ate ki jaanch, suega peelia
- Manatua: o le "su'ega o le galuega a le ate" o se igoa fa'asolopito. O le tele o vaega e fuaina ai le manu'a o le ate po'o le tafe o le bile nai lo le galuega moni.
O le a le LFT e le masani ai
O se paneta o le ate e lipotia fa'atasi ni fua eseese e le feso'ota'i. E eseese amioga a fua ta'itasi:
- SGPT/ALT ma le SGOT/AST o ni enzymes e fa'asa'olotoina pe a fa'aleagaina sela o le ate. E sau fo'i le AST mai maso, fatu ma sela toto mumu, o lea e mafai ai ona si'itia le AST e aunoa ma se fa'ama'i ate.
- ALP e tula'i mai fa'atasi ma fa'afitauli o le ala o le bile, ae e sau fo'i mai ponaivi, placenta ma le ga'au. O tamaiti o lo'o tuputupu a'e ma le ma'itaga e masani ona fa'aalia ai le maualuga o le ALP.
- GGT fa'aopoopoga e maaleale ae e le patino. E si'itia le GGT pe a 'ava malosi, tele vaila'au ma le ate ga'o, ma e seasea lava ona tele se aogā o le si'itia o le GGT.
- Bilirubin e oso a'e pe a fa'aletonu le taulimaina o le bile, poloka o le bile duct, po'o le malepe o sela mumu (haemolysis). O le Gilbert syndrome e mafua ai se si'itia e le'i fa'apipi'iina e le afaina, e masani ona iloa pe a uma le anapogi pe ma'i.
- Albumin ma le porotini atoa e atagia mai ai le fa'asologa o mea'ai, ae fa'apea fo'i mea'ai, mumū, leiloa o porotini i fatuga'o ma leiloa o le manava.
- PT/INR (e masani ona fa'atonuina eseese) o se tasi lea o nai fa'ailoga moni o le galuega fa'atino o le ate.
O le fu'a "e le masani ai" i luga o se lipoti o lona uiga o le tau o lo'o i tua atu o le va o fa'asinomaga a le fale su'esu'e. E eseese va o fa'asinomaga i le va o fale su'esu'e e tusa ai ma le metotia, le masini su'esu'e ma le faitau aofa'i, o le mafua'aga lea e mafai ai ona fa'ailogaina le toto lava e tasi i le tasi fale su'esu'e ae le o le isi. Faitau i taimi uma vaega o lo'o lolomiina i lau lava lipoti nai lo le fa'atusatusa i le lipoti a se isi tagata.
Aiseā ua suʻesuʻeina ai LFT e le masani ai
- Ina ia vavae'ese mafua'aga o le ate mai mafua'aga e lē o mafua'aga o le ate e pei o manu'a o maso, fa'ama'i o le thyroid, fa'ama'i o le celiac, fa'aletonu o le fatu po'o le hemolysis.
- Ina ia iloa ai mafua'aga e mafai ona togafitia: hepatitis B ma le C, autoimmune hepatitis, Wilson disease, haemochromatosis, manu'a o le ate e mafua mai i fualaau faasaina, poloka o le bile duct.
- Ina ia iloa le metabolic dysfunction-associated steatotic ate disease (MASLD), o le faaupuga i le taimi nei e sui ai le NAFLD, ma ia vaavaai mo le fibrosis, o le mea lea e sili ona aʻafia ai le iʻuga i se taimi umi.
- Ina ia iloa le ogaoga o le mageso (jaundice), ascites, po'o le fenumiai.
O ai e tatau ona faia se suega o le galuega a le ate
- Soo se tasi e maua i le jaundice, mimi uliuli, otaota samasama, mageso faifai pea, tiga i le manava pito i luga taumatau, niniva e le mafua'aga pe matuā vaivai tele.
- O tagata e fulafula le manava, faigofie ona manu'a pe pua'i toto, ia fa'avave loa.
- O tagata e maua i le ma'isuka ituaiga 2, tete'e i le insulin, dyslipidaemia, toto maualuga po'o le mamafa tele tutotonu, e masani ona iai le fa'ama'i o le ate steatotic. I tagata Asia i Saute, e tupu le fa'ama'i o le ate metabolic i le maualalo o le mamafa o le tino nai lo le tele o isi vaega o tagata.
- O tagata o loʻo faʻaaogaina vailaʻau e ono afaina ai le ate pe a fautuaina e le fomaʻi le mataʻituina, mo se faʻataʻitaʻiga togafitiga e teteʻe ai i le TB, methotrexate, nisi vailaʻau e teteʻe ai i le maʻi epilepsy, vailaʻau e teteʻe ai i siama, ma nisi vailaʻau e teteʻe ai i siama. O faʻasologa o mataʻituina e faʻatulaga e le fomaʻi.
- O tagata o loʻo faʻaaogaina le AYUSH, faʻaopoopoga i laʻau faʻa-ala, faʻaopoopoga i mea e faʻaitiitia ai le mamafa poʻo faʻaopoopoga i faletaalo, o se tasi lea o mafuaʻaga ua iloa ma e le o lipotia tele o le manuʻa o le ate e mafua mai i fualaau faasaina i Initia.
- Tagata e masani ona inu ava malosi pe inu tele foʻi.
- Tagata e maua i le hepatitis B po'o le C, po'o se tagata o le aiga e maua i le hepatitis B, ma i latou e iai se tala'aga o aiga o fa'ama'i ate, fa'ama'i Wilson po'o le haemochromatosis.
- Tagata e iloa ua iai fa'ama'i tumau o le ate, mo le siakiina faavaitaimi.
O le su'esu'ega masani o le LFT i se tagata e leai ni fa'ailoga ma e leai ni mea e lamatia ai e masani ona maua ai ni taunuuga e le masani ai e o'o atu ai i nisi su'ega e aunoa ma se aoga. Talanoa ma se foma'i pe o taliina e le su'ega se fesili moni mo oe.
O mea e le mafai ona iloa pe fa'ate'aina e se LFT
- E lē tuʻuina mai e le LFT se faʻamaʻi. O le si'itia o le SGPT e le o ta'u mai ai pe o le mafua'aga o le ga'o, o se siama, o se vaila'au po'o se fa'agasologa o le puipuiga o le tino.
- E lē fuaina e le LFT le fibrosis po'o le cirrhosis. O tagata e maua i le cirrhosis ua leva ona iai ni enzymes e masani pe toetoe lava a tutusa. O le LFT masani e lē taofia ai le fa’ama’i ate ua alualu i luma.
- E lē mafai e le LFT ona faia se ata o le ate po'o ala o le bile. E le o vaaia i luga o se pane toto ni maa i le gallstone, maa i ala o le bile duct, cysts, abscess ma tumors.
- E lē su'esu'eina e le LFT le kanesa o le ate. O le mata'ituina o tagata o lo'o lamatia e fa'aaogaina ai le ata, fa'atasi ai ma pe leai fo'i o le AFP, e pei ona fautuaina e se foma'i fa'apitoa i le hepatosis.
- E le tutusa le ogaoga ma le maualuga o le enzyme. E mafai ona tupu le ALT maualuga tele i le siama o le hepatitis e fa'atapula'aina lona tumau; e mafai e le ALT e toetoe lava a masani ona o fa'atasi ma le cirrhosis ua le toe aoga.
- E lē fa'amaonia e le albumin masani ma le bilirubin le lelei o le galuega i le amataga o le ma'i, auā e tuai ona suia nei mea.
- E lē mafai e le LFT ona faailoa mai le siama patino. E manaʻomia e le Hepatitis A, B, C ma le E ni suʻega serological eseese.
O se taunuuga ua fa'amatalaina o le "e le'i fa'ailoaina" pe "i totonu o le vaega e mafai ona fuaina" o lo'o fa'amatalaina ai le mea na fuaina i lena taimi, e le o le tu'uesea ai lea o le fa'ama'i. Afai e tumau pea fa'ailoga e ui lava i se taunuuga masani, toe fo'i i lau foma'i.
Su'ega e feso'ota'i ae eseese
| suʻega | Fesili e tali | Le mea e le faia |
|---|---|---|
| LFT (panel ate) | E iai se manu'a fa'akemikolo o le ate po'o le cholestasis, ma i le ā le mamanu? | E le ta'ua le mafua'aga po'o le tulaga o le ma'ila |
| PT/INR, albumin | Ua fa'aletonu ea le galuega fa'atino a le tino? | A'afia i le vaitamini K, vaila'au e tete'e ai le toto, mea'ai, sepsis |
| Su'esu'ega o le Hepatitis (HBsAg, anti-HCV, anti-HAV IgM, anti-HEV IgM) | O iai se siama faapitoa? | E le fuaina le faaleagaina o le ate; e fa'aoga vaitaimi fa'avata |
| USG o le manava (sonography) | E ga'o le ate, ua tele, ma ua pei o ni nodular? Ua fa'alauteleina ala o le bile? E iai ni ma'a i le gall? | E faalagolago i le foma'i; e le lagona le steatosis māmā; e le mafai ona iloiloina le mumū; e mafai ona misia ni ma'a laiti o le bile duct |
| FIB-4 ma le NFS (togi fuafuaina) | E ono tupu pe mafai fo'i ona tupu le fibrosis ua alualu i luma? | E masani ona iai ni taunuuga e le'i mautinoa; e a'afia le FIB-4 i le matua |
| Elastography fa'afuase'i (ituaiga FibroScan) | Fuafuaina o le ma'a'a o le ate, ma le steatosis e ala i le CAP i nisi masini | E le fa'atuatuaina i le ascites, tino puta tele, mea'ai lata mai, hepatitis fa'afuase'i, fa'alavelave fa'afuase'i |
| Elastography o galu-seevae (i luga o faiga ultrasound) | Fuafuaina o le malosi ua tu'ufa'atasia ma se su'esu'ega fa'ama'i | Eseesega o tapula'a mai le transient elastography; e le mafai ona fesuia'i tau |
| MRCP / MRI | Iloiloga auiliili o le ala o le bile ma le aano o le ate | E manaʻomia e mea faʻapipiʻi uʻamea le iloiloga o le saogalemu o le MRI; e itiiti le avanoa; e maualuga le tau |
| Biopsy ole ate | Su'esu'ega o a'ano pe a le o manino le mafua'aga | Fa'alavelave fa'afuase'i; fesuia'iga o fa'ata'ita'iga; la'ititi le lamatiaga o le tafe toto |
E fetaui lelei nei mea, ae le o fa'avasega. O le fea e muamua e fa'alagolago i le fa'aaliga: o le jaundice e leai se tiga fa'atasi ai ma le mageso ma se mamanu cholestatic e masani ona fa'aosofia ai le vave faia o ata o ala o bile; o se SGPT e si'itia teisi ma le ma'isuka ma leai ni fa'ailoga e masani ona fa'aosofia ai le toe faia o su'ega, iloiloga o vaila'au ma le 'ava malosi, su'ega o le hepatitis B ma le C ma se togi fibrosis a'o le'i faia se isi lava mea.
Auala e sauni ai
O le sauniuniga o se mataupu fa'atino ma e eseese i le va o fale su'esu'e. O fa'atonuga tusitusia a lau iunite e sili atu ona taua nai lo se isi lava mea iinei.
- E masani lava e lē na'o le LFT e mana'omia ai le anapogi. O le tele o fale su'esu'e i Initia e tu'ufa'atasia le LFT i totonu o se afifi fa'alesoifua maloloina fa'atasi ai ma lipids po'o le kulukose anapogi, i lea tulaga e ono talosagaina ai le anapogi.
- Aumai se lisi atoa o vailaau, e aofia ai vailaau fa'aitiitia tiga, vailaau fa'ama'i pipisi, vailaau fa'a'antigrā, vailaau fa'asaga i le TB, ma isi vailaau fa'a-la'au, AYUSH, ayurvedic, homeopathic ma fa'aopoopoga i le faleta'alo po'o mea e fa'aitiitia ai le mamafa.
- Ta'u i le fale su'esu'e e uiga i le inuina talu ai nei o le 'ava malosi, faamalositino malosi po'o le galue i le faleta'alo talu ai nei, ma'i talu ai nei ma le maitaga.
- Ia fa'aauau pea lipoti LFT ua mavae. O le aga'i i luma o le taimi e masani ona sili atu ona aoga nai lo le tasi le tau.
- Aua le amataina, taofi pe sui so'o se vaila'au ua fa'atonuina e "fa'aleleia" ai le i'uga. Talanoa i le foma'i ua fa'atonuina.
Afai o lo'o e anapogi ma fa'aaoga vaila'au e fa'aitiitia ai le kulukose
O le anapogi umi e mafai ona mafua ai le hypoglycemia i tagata o loʻo faʻaaogaina le insulin poʻo le sulfonylureas. Fesili i le fomaʻi pe faʻapefea ona pulea le inumaga i le taeao o le anapogi, tusi se taimi vave, ma ia i ai se mea e maua ai le suka.
tō
E masani ona si'itia le ALP i le taimi o le ma'itaga ona o le gaosiga o le placenta, o lea e masani ona lē o se fa'afitauli o le ate le si'itia o le ALP. Peita'i, o le mageso i le taimi mulimuli ane o le ma'itaga e mana'omia ai se iloiloga vave mo le intrahepatic cholestasis o le ma'itaga. Lipoti vave le mageso fou, jaundice, tiga ogaoga o le manava pito i luga, tiga ulu po'o le fa'aletonu o le va'ai i lau foma'i fa'ato'aga.
fanau
E masani lava ona maualuga tele le ALP i tamaiti ma talavou o loʻo tuputupu aʻe, ma e eseese vaitaimi faʻasino i tamaiti e tusa ai ma tausaga. E tatau ona faʻamatalaina iʻuga o tamaiti e faʻatatau i tulaga faʻapitoa o tausaga e se fomaʻi tamaiti.
Tagata matutua, CKD ma le fa'aletonu o le fatu
E fa'aitiitia le albumin i le matua, le mumū tumau, le leiloa o porotini i fatuga'o ma le le lava o le taumafaina. I le fa'aletonu o le fatu, e mafai e le fa'apipi'iina o le ate ona fa'ateleina ai enzymes ma le bilirubin e aunoa ma le fa'ama'i muamua o le ate. Afai e iai sau fa'atapula'aina o vai, aua le fa'ateleina le inuina o vai a'o le'i faia se suega toto i luga o fautuaga lautele.
O le a le mea e tupu i le taimi o le suega
E fa'amamā e le foma'i toto le pa'u, fa'apipi'i se tourniquet ma toso le toto, e masani lava mai se alatoto i le lima. E na'o ni nai minute e toso ai. E mafai ona tupu ni tiga māmā, ni manu'a pu'upu'u pe ni hematoma la'ititi; e seasea ona matapogia ae e mafai, o lea ia ta'u i ai pe afai na e matapogia muamua i su'ega toto. O le mamafa i luga o le nofoaga mo le minute e tasi pe lua e fa'aitiitia ai le manu'a. O le to'atele o tagata e toe fo'i loa i gaoioiga masani. O tagata o lo'o fa'aaogaina vaila'au fa'amama toto e tatau ona taofi le mamafa mo se taimi umi ma e tatau ona ta'u atu le vaila'au i le foma'i toto.
Malamalama i lau lipoti
Faitau le vaega fa'asino i lau lava lipoti. E lē tutusa fuainumera i fale su'esu'e eseese. O fesili aoga nei: o le fea vaega o tau e si'itia, o le ā le tele, ma pe o suia?
Fa'ata'ita'iga o le ate
O le SGPT/ALT ma le SGOT/AST e le tutusa ma le ALP. O feso'ota'iga masani e aofia ai le fa'ama'i o le ate steatotic, 'ava malosi, vaila'au ma fa'aopoopoga, viral hepatitis (e aofia ai le hepatitis E, lea e taatele i Initia), autoimmune hepatitis, celiac disease, fa'aletonu o le thyroid ma le Wilson disease i gasegase laiti.
Fa'ata'ita'iga o le Cholestatic
E si'itia le ALP ma le GGT e le tutusa ma le transaminases, e masani ona si'itia ai le bilirubin, mimi pogisa, otaota lanu samasama ma le mageso. O mafua'aga e aofia ai ma'a o le ala o le bile, strictures, tumo e fa'apipi'i ai le ala, cholestasis e mafua mai i vaila'au ma le primary biliary cholangitis. O lenei mamanu e masani ona ta'ita'ia ai le ata o le la'au biliary.
Bilirubin ua si'itia tu'ufua
Afai e si'itia teisi le bilirubin, e tele lava ina leai ni mea e feso'ota'i, ma o isi tau uma e masani i se tagata soifua maloloina, o le Gilbert syndrome po'o le mild haemolysis o ni fa'amatalaga masani ia. E iloiloina le Haemolysis i ni su'ega fa'aopoopo e pei o le numera o reticulocyte ma le LDH.
ALP po'o le GGT ua si'itia tu'ufua
O le si'itia e tasi o le ALP e ono mafua mai i ponaivi po'o le fanautama. O le si'itia e tasi o le GGT e matua le patino lava ma e masani ona le mana'omia se gaioiga se'i vagana ai le toe iloiloina o le 'ava malosi ma vaila'au, ma toe fai su'ega.
Albumin maualalo
O le maualalo o le albumin e mafai ona atagia mai ai faʻamaʻi tumau o le ate ae faʻapea foʻi ma maʻi tuga, faʻamaʻi pipisi, nephrotic syndrome, faʻamaʻi o le manava e leiloa le porotini poʻo le le lava o meaʻai. E manaʻomia le faʻamatalaina o le ata o le falemaʻi.
E le tatau ona faitauina se numera iinei o se faʻamaoniga. O le faʻamatalaga e patino i le fomaʻi na faʻatonuina le suega, e tusa ai ma lou talaaga, vailaʻau ma le suʻesuʻega.
Afai e mafai ona fa'asesēina taunuuga o le LFT
Si'itia sese pe le si'itia fo'i i le ate
- AST: Faamalositino mamafa, toleniga mamafa i le faletaalo, tui i maso o le tino, faamai o maso, hemolysis i totonu o le faataitaiga, ma manu'a o le fatu po o maso o le skeletal e mafai ona siitia ai le AST pe afai o se ate maloloina.
- ALP: maitaga (placental), tuputupu aʻe o le tamaitiiti ma le talavou, faʻamalologa o gaugā o ponaivi ma faʻamaʻi o ponaivi.
- Bilirubin: anapogi faaumiumi pe ma'i tigaina i le Gilbert syndrome; hemolysis i totonu o le fagu faataitaiga; nisi vailaau e faalavelave i le taulimaina o le bilirubin.
- GGT: ava malosi talu ai nei, tele o vailaau masani, puta tele, e masani ona leai ni faʻamaʻi ate taua faafomaʻi.
- Felauaiga tuai pe o se faʻataʻitaʻiga ua hemolyzed e mafai ona si'itia sese ai le AST, bilirubin ma le potassium; o le toe faia o suega e foia ai le masalosalo.
Fa'amautinoaga sese pe fa'aititia sese
- Enzima masani i faʻamaʻi tuga: I le ma'i fatu (cirrhosis), e masani ona pa'ū le maualuga o le enzyme i le tulaga masani ona ua leiloa le a'ano o le ate o lo'o galue lelei.
- ALT masani i le MASLD taua ma le fibrosis e masani ona tupu, o lea la o se LFT masani e lē o se avanoa lea.
- Ua fa'aitiitia le AST/ALT ona o le le lava o le vaitamini B6 ua faamatalaina, ma e mafai ona faʻaitiitia ai le siʻitia o le enzyme e faʻamoemoeina.
- Su'ega e tasi le tulaga: E fesuisuia'i le maualuga o le enzyme i le hepatitis C tumau ma le hepatitis autoimmune, o lea o se faitauga masani i le aso e tasi e ono misia ai se gaioiga.
- E mafai ona masani le bilirubin i le amataga o le poloka o le ala bile ma le tele o faʻamaʻi tumau o le ate.
Lamatiaga ma le saogalemu
O le suega toto
E iai ni lamatiaga laiti o le venepuncture: tiga, manu'a, hematoma, niniva o le ulu, ma e seasea lava ona iai ni fa'ama'i pipisi i le lotoifale po'o le itaitagofie o neula. E masani lava ona laiti ma pu'upu'u nei mea. O i latou o lo'o fa'aaogaina vaila'au e tete'e ai toto pe o lo'o iai ni fa'aletonu o le tafe toto e tatau ona ta'u muamua i le aufaigaluega.
Ata i lalo ifo
E le fa'aaogaina e le Ultrasound le radiation ionizing. E aofia ai i le CT le fa'aalia i radiation ma e ono le talafeagai le iodine contrast mo nisi tagata e iai fa'aletonu o fatuga'o pe muamua atu ni tali atu i le contrast. E mana'omia e le MRI se iloiloga o le saogalemu mo implants, pacemakers ma fasi u'amea. E tofu lava nei mea ma lona tulaga lamatia eseese ma e filifilia i lea mataupu ma lea mataupu.
Biopsy ole ate
O le biopsy o se faiga fa'alavelave e iai ni lamatiaga e aofia ai le tiga, tafe toto ma, e seasea lava, manu'a i vaega o le tino e lata ane. E fa'apolopolo mo tulaga e suia ai le fa'amaoniga o a'ano i le puleaina, ma o le maliega e aofia ai se talanoaga e uiga i nei lamatiaga. E eseese taunuuga e fa'atatau i tulaga fa'apitoa ta'itasi.
Mumu fua
Fa'alavelave fa'afuase'i nei
- Fenumiai, le mautonu, matapogia e le masani ai, le tautala le mautonu pe suia le mamanu o le moe i se tasi e maua i le jaundice po'o se fa'ama'i ate ua iloa
- Puai toto, po'o otaota uliuli e pei o le tarry
- Ma'i suka ma le fiva maualuga ma le ogaoga, pe tiga tele i le manava pito i luga taumatau ma le fiva
- O le soona fa'aaogāina o le paracetamol ma le fa'amoemoeina pe fa'afuase'i, pe o le soona fa'aaogāina o so'o se vaila'au, ia vave ona e alu ese, tusa lava pe e te lagona lelei.
- Vave ona fa'ateteleina le jaundice fa'atasi ai ma le pua'i ma le le mafai ona taofi le fa'aitiitia o le vai
Iloiloga i le aso lava lea po'o le aso e soso'o ai
- Ma'i fou o le jaundice, mimi pogisa po'o otaota lanu samasama
- Fula fou o le manava pe vave ona faateteleina le fula o vae
- Mageso fou i le taimi o le maitaga, po'o so'o se jaundice i le taimi o le maitaga
- LFT e matuā lē masani ai a'o faia togafitiga fa'asaga i le TB, methotrexate po'o se vaila'au fou po'o se fa'aopoopoga, fa'afeso'ota'i le foma'i i le aso lava lea nai lo le taofi na'o oe
- Puai faifai pea ma tiga le manava
Taimi atofaina masani
- Na maua faafuase'i le LFT e le masani ai, e aunoa ma ni fa'ailoga
- Si'itia tu'ufua o le GGT po'o le ALP
- Le vaivai umi ma tulaga mautu e pei ona masani ai
- Si'itia teisi le SGPT i se tasi e maua i le ma'isuka, dyslipidaemia po'o le fa'ateleina o le mamafa tutotonu, mo le iloiloga fuafuaina e aofia ai le siakiina o le fibrosis
Mafua'aga o LFT e le masani ai
- Fa'ama'i ate steatotic (SLD): o le fa'aupuga fa'amamalu na fa'alauiloa mai i le maliega a le tele o sosaiete Delphi i le 2023 (Rinella et al.). MASLD e sui ai le NAFLD; MASH e sui ai le NASH; MetALD e fa'amatalaina ai le fa'aletonu o le metabolism e feso'ota'i ma le fa'ama'i ate steatotic e feso'ota'i ma le tele o le sao o le 'ava malosi. O le fa'ama'i ate e feso'ota'i ma le 'ava malosi o se vaega ese.
- Hepatitis viral: hepatitis A ma le E (e masani ona ogaoga, e feavea'i e le vai ma mea'ai, e taatele i Initia), hepatitis B ma le C (e mafai ona tumau ma lē afāina), hepatitis D i latou e maua i le hepatitis B.
- Fa'ama'i ate ona o le ava, mai le ate ga'o e o'o atu i le hepatitis 'ava malosi e o'o atu i le cirrhosis.
- Manu'a o le ate ona o fualaau faasaina ma faaopoopoga: pe a soona fa'aaogā le paracetamol, vaila'au e fa'asaga i le TB, nisi vaila'au fa'ama'i, vaila'au e fa'asaga i le ma'i epileptic, methotrexate, ma fa'aopoopoga i la'au fa'a-ayurveda, ayurvedic ma fa'amalosi tino.
- Fa'alavelaveina o le biliary: ma'a i le ala o le bile, strictures, pancreatic po'o le biliary tumors.
- Tulaga autoimmune: hepatitis autoimmune, cholangitis biliary muamua, cholangitis sclerosing muamua.
- Tuutuuga tuufaasolo: Fa'ama'i Wilson, haemochromatosis tu'ufa'asolo, alpha-1 antitrypsin deficiency, Gilbert syndrome (lē afaina).
- Mafua'aga e lē mafua mai i le ate: manu'a o maso po'o le myositis, fa'ama'i celiac, fa'ama'i thyroid, fa'aletonu o le fatu ma le pupuni o le ate, sepsis, haemolysis, fa'ama'i pipisi o le Epstein-Barr virus.
- Tumoro o le ate ma metastases, ma le fula o le ate.
Auala e iloilo ai ma togafitia ai LFT e le masani ai
E taula'i le pulega i le mafua'aga, ae le o le numera. O se auala masani e aofia ai se tala'aga fa'aeteete o le 'ava malosi, vaila'au ma fa'aopoopoga; su'esu'ega; toe fai le LFT e fa'amaonia ai; su'ega o le hepatitis B ma le C; iloiloga o le metabolism e aofia ai le kulukose, HbA1c ma lipids; su'ega o le thyroid ma le celiac pe a talafeagai; USG o le manava; ma le iloiloga o le fibrosis ma se togi e pei o le FIB-4 ona sosoo ai lea ma le elastography pe a fa'aalia. E fa'aopoopoina antibodies autoimmune, su'esu'ega o le u'amea, su'esu'ega o le apamemea ma le caeruloplasmin pe a fa'aalia i le mamanu. E fa'aaogaina fa'apitoa le biopsy.
O togafitiga e mulimuli mai i le faʻamaoniga: togafitiga faʻamaʻi pipisi mo le hepatitis B poʻo le C tumau, puipuiga o le tino mo le hepatitis autoimmune, chelation mo le faʻamaʻi Wilson, venesection mo le haemochromatosis, faʻamamago o le biliary poʻo le taotoga mo le poloka, faʻagata le faʻaaogaina o se vailaʻau poʻo se faʻaopoopoga mafuaʻaga i lalo o le taʻiala faafomaʻi, taofia le ava malosi ma le lagolago faʻatulagaina pe a iai se sao o le ava malosi, ma mo le MASLD o se tuʻufaʻatasiga o suiga faifai pea o le olaga, togafitiga o le maʻisuka ma lipids, ma togafitiga fou o vailaʻau e faʻatonutonuina e le ate i tagata mamaʻi ua filifilia i lalo o le tausiga faʻapitoa. O le cirrhosis maualuga ma le faʻaletonu o le ate e ono oʻo atu ai i le iloiloga o le totoina o totoga. E matua eseese lava taunuuga i le va o tagata taʻitoʻatasi ma le va o mafuaʻaga.
Fa'aitiitia o manu'a e mafai ona 'alofia i le ate
- Fai tui puipui faasaga i le hepatitis B, ma le hepatitis A pe a fautuaina.
- O le vai inu saogalemu ma le tumama o mea'ai e fa'aitiitia ai le a'afiaga o le hepatitis A ma le E.
- Siaki ma se foma'i po'o se fa'atau'oloa vaila'au a'o le'i amataina se fa'aopoopoga, oloa fa'a-la'au 'aina po'o se vaila'au fa'amama tiga e fa'atau fua, aemaise lava pe afai e iai sou fa'ama'i ate.
- Tausia pea le fua o le paracetamol e pei ona fautuaina mai e lau fomaʻi, ma ia nofouta o vailaʻau tuʻufaʻatasi mo le fulū e iai foʻi le paracetamol.
- O faamalositino faaletino masani, togafitiga o le ma'isuka ma ga'o i le toto (lipids), ma le faaitiitia o le inuina o le ava malosi, e faaitiitia ai le lamatiaga o le alualu i luma o le ma'i ate steatotic.
- Auai i suega toto e siaki ai e fautuaina i le taimi o togafitiga e fa'asaga i le TB po'o isi togafitiga e fa'a'ono'ono ai le atopa'u.
LFT e le masani ai i le tulaga Initia
- Fa'amatalaga: E masani ona fa'ailogaina e lipoti a Initia ia transaminases SGPT ma le SGOT nai lo le ALT ma le AST. E tutusa uma igoa o enzymes e lua. E masani ona tusia le imaging o le "USG abdomen" po'o le "sonography".
- Hepatitis E ma le A O loo tumau pea ona avea ma mafuaʻaga masani o le jaundice faʻafuaseʻi i Initia ma e masani ona mou atu e aunoa ma se faʻafitauli, e ui o le hepatitis E i le maitaga e mafai ona ogaoga ma manaʻomia ai le vave tausiga faʻafomaʻi ma le tausiga faʻapitoa.
- Togafitiga e tete'e ai i le TB e fa'aaogaina lautele, ma o le manu'a o le ate e mafua mai i vaila'au i le taimi o togafitiga o se fa'afitauli ua iloa lelei. Aua ne'i taofia na'o oe le ATT, fa'afeso'ota'i vave le foma'i o lo'o togafitia pe a aliali mai le jaundice, pua'i pe pogisa fo'i le mimi.
- Fa'aopoopoga fa'a-la'au, ayurvedic ma fa'amalositino o se mafua'aga masani ma e masani ona le lipotia o manu'a o le ate. Aumai le afifi tonu i lau taimi atofaina.
- Fa'ama'i o le ate metabolic i le BMI maualalo: E atia'e le tete'e atu o tagata Asia i Saute i le insulin ma le ga'o o le ate pe a maualalo le mamafa o le tino ma tulaga fa'atapula'a o le sulugatiti, o lea la, o se tagata e foliga mai e le ova le mamafa e mafai lava ona iai sona MASLD taua.
- O le uiga o le Thalassemia ma le anemia e le lava ai le u'amea e taatele; o le hemolysis ma le uta o le uʻamea e fesoʻotaʻi ma le totoga e mafai ona aʻafia ai suʻega o le ate ma suʻesuʻega o le uʻamea.
- Afifi siaki soifua maloloina e mafua ai le tele o LFT e le masani ai. O se faaletonu itiiti e tasi i se tagata soifua maloloina e masani ona manaʻomia le toe iloilo ma toe fai, ae le o le popole.
- Puipuiga o faʻamatalaga: Afai e te tuʻuina atu faʻamatalaga e ala i soʻo se pepa i luga ole laiga poʻo se upega tafaʻilagi e sii mai ai lipoti, o le taulimaina o faʻamatalaga tau soifua maloloina a le tagata lava ia e pulea e le Tulafono Puipuiga o Faʻamatalaga Patino Faʻatekinolosi, 2023.
Tau ma inisiua i Initia
O le paneli masani a le LFT o se tasi lea o suega toto e taugofie i Initia, e masani lava i ni nai selau rupees i le vaega tumaoti, ma e masani ona totogi e nofoaga a le malo ma le vaega lautele ni aofaiga laiti pe leai foi. E matua si'itia lava tau pe a fa'alautele atu le su'esu'ega i le hepatitis serology, paneli autoimmune, su'esu'ega o le u'amea ma le kopa, ultrasound, elastography, CT, MRI/MRCP po'o le biopsy.
O mea e a'afia ai tau:
- Aai ma le vaega o le nofoaga; Fale suʻesuʻe ua faʻamaonia e le NABL e faʻatusatusa i fale suʻesuʻe e leʻi faʻamaonia
- Pe o le LFT e tuto'atasi pe o se vaega o se afifi siaki soifua maloloina
- Aofa'i o analytes o lo'o aofia ai, o nisi paneli "fa'alauteleina" e fa'aopoopo i ai le GGT, LDH po'o le PT/INR
- Totogifuapauina o le aoina o le fale ma le fa'agasologa fa'anatinati pe a uma itula faigaluega
- Toe fai soo le su'ega ma le mata'ituina
- Pe fa'aopoopoina le faia o ata po'o le feutagaiga fa'apitoa
Amioga inisiua: o suʻesuʻega faʻapitoa mo gasegase i fafo ma siaki faʻapitoa mo le soifua maloloina e masani ona le aofia i inisiua faʻalesoifua maloloina masani i Initia, ae o suʻega lava e tasi e faia i le taimi o le taliaina poʻo le faʻataʻitaʻiga faʻamaonia o le tausiga i le ao e masani ona aofia ai. O le aofaʻi o le inisiua e faʻalagolago i le inisiua a le tagata lava ia, vaitaimi faʻatali ma fuaiupu o faʻamaʻi ua iai muamua, faʻamaonia ma lau kamupani inisiua aʻo leʻi faia le suʻega. O fuainumera uma iinei e naʻo le faʻailoga ma e suia i le nofoaga, nofoaga ma le taimi; fesili i le nofoaga mo se tau o loʻo iai nei.
Talafatu ma mea moni
| tala faʻafāgogo | Mea moni |
|---|---|
| "O le LFT e le masani ai o lona uiga o le faaleagaina o le ate." | O lona uiga o se tau e i tua atu o le vaega lipotia. O gaioiga o maso, maʻitaga, tulaga o ponaivi, vailaʻau ma le taulimaina o faʻataʻitaʻiga e mafai ona faia uma lena mea. |
| "O le LFT masani o lona uiga ua lelei loʻu ate." | E mafai e le cirrhosis ma le fibrosis taua ona o faatasi ma enzymes masani. |
| "Na'o ē inu ava malosi e maua i le ate ga'o." | O le MASLD e fesoʻotaʻi ma le faʻaletonu o le metabolism e masani ona tupu i tagata e le inu ava malosi, e aofia ai ma i latou e maualalo le BMI i tagata Asia i Saute. |
| "E saogalemu mo le ate oloa Ayurvedic ma la'au fa'asusu." | O fa'aopoopoga i la'au 'aina, ayurvedic ma fa'aopoopoga i le tino o ni mafua'aga ua iloa o manu'a o le ate e mafua mai i vaila'au. O le Tulafono o Fualaau Fa'asaina ma Togafitiga Fa'ataulāitu (Fa'asalalauga e le Mafaatusalia), 1954 e fa'atapula'aina ai tagi mo le fa'amalologa. |
| "O le a fa'aleleia e se vaila'au fa'amalosi ate la'u LFT." | E leai se vailaʻau faʻamalosi e togafitia ai se māfuaʻaga e le o iloa. O le faʻatulagaina o se numera e aunoa ma le faʻailoaina o le māfuaʻaga na suia ai e mafai ona faʻatuai ai le suʻesuʻeina o le maʻi. |
| "O le ate ga'o vasega 1 i le ultrasound o se tulaga o le ma'i." | O le fa'avasegaina o le ga'o o le ate i le ultrasound e fa'amatalaina ma fa'alagolago i le foma'i, e misia le steatosis mama, ma e leai se tala e uiga i le mumū po'o le fibrosis. E le tutusa le tulaga ma le ogaoga. |
| "O le SGPT maualuga o lona uiga e tatau ona ou taofi uma a'u vaila'au." | O le taofia o vailaʻau faʻatonuina e aunoa ma se fautuaga e mafai ona afaina ai. Faʻafesoʻotaʻi le fomaʻi e tuʻuina atu le vailaʻau. |
Soo fesili
O le ā le umi e faia ai le faagasologa atoa o le LFT?
O le tosoina o le toto lava ia e na o ni nai minute, ma o se asiasiga e aofia ai le resitalaina ma le faatali e masani lava e 15-30 minute. O le taimi e faagasolo ai le fale suesue ma le tuuina atu o lipoti e eseese i nofoaga eseese ma e faalagolago i le pe o loo faia le faataitaiga i taimi masani pe faanatinati, o lea fesili i lau nofoaga e aoina ai le toto mo lana lava faasologa.
E tatau ona ou anapogi mo se suega o le galuega o le ate?
E masani lava e lē manaʻomia le anapogi mo na o le LFT. O le tele o afifi tau soifua maloloina Initia e tuʻufaʻatasia ai le LFT ma le kulukose poʻo gaʻo i le anapogi, i lea tulaga e ono talosagaina ai le anapogi. Mulimuli i faʻatonuga tusitusia a lau fale suʻesuʻe. Afai e te faʻaaogaina le inisalini poʻo le sulfonylureas, fesili i lau fomaʻi pe faʻapefea ona pulea le inumaga i se taeao anapogi.
E tutusa ea le SGPT ma le ALT, ma le SGOT ma le AST?
Ioe. O le SGPT ma le ALT o le enzyme lava e tasi i lalo o igoa e lua, e pei o le SGOT ma le AST. E masani ona lolomiina e fale suʻesuʻe Initia faʻailoga o le SGPT ma le SGOT. E sili atu ona patino le ALT i le ate; e sau foʻi le AST mai maso, fatu ma sela toto mumu, o lea e mafai ai ona siʻitia le AST e aunoa ma se faʻafitauli i le ate.
Ua fai si maualuga o la'u SGPT ae ua ou lagona lelei atoatoa. O le a le isi mea e sosoo ai?
E masani ona iai ni si'itia mālū i le tulaga tu'ufua. O isi la'asaga masani e sosoo ai o le toe iloiloina lea o vaila'au ma mea fa'aopoopo, se tala'aga o le 'ava malosi, toe faia se suega pe a mavae ni nai vaiaso e 'alo 'ese ai mai fa'amalositino mamafa a'o le'i faia, suega o le hepatitis B ma le C, iloiloga o le metabolism, ma se togi o le fibrosis. E filifili e lau foma'i le fa'asologa e fa'atatau i ou tulaga lamatia.
E mafai e faamalositino po o mea faaopoopo i faletaalo ona faateleina ai enzymes o le ate?
Ioe. O le fa'amalositino malosi e mafai ona si'itia ai le AST ma, e le o se mea tele, le ALT mai maso nai lo le ate. E ese mai ai, o le tele o fa'aopoopoga mo le fa'atupuina o le tino ma le pa'u o le mamafa ua mafua ai ona manu'a moni le ate. Ta'u i lau foma'i oloa uma na fa'aaogaina, e sili ai le aumai o le afifi, ma ta'u mai fa'amalositino mamafa talu ai nei a'o le'i faia le su'ega.
Pe o le si'itia ea o le bilirubin o lona uiga i taimi uma o le jaundice po'o le fa'ama'i o le ate?
Leai. O le bilirubin e le'i fa'apipi'iina e si'itia teisi ma tulaga masani i se tagata soifua maloloina e masani ona atagia mai ai le Gilbert syndrome, o se suiga e le afaina e tu'ufa'asolo mai e sili atu ona manino pe a anapogi pe ma'i. O le hemolysis mama o le isi fa'amatalaga. O le samasama vaaia e masani ona mana'omia ai se tulaga maualuga o le bilirubin ma e mana'omia ai se iloiloga fa'afoma'i vave.
E mafai ea e LFT e le masani ai ona toe foʻi i le tulaga masani?
E masani lava, ioe, pe a foia se mafuaaga e mafai ona toe faaleleia e pei o se vailaau, faaopoopoga, ava malosi po o se hepatitis viral acute, ma e masani ona faatasi ai ma le faaleleia atili o le metabolism i le MASLD. O le cirrhosis ua leva ona maua e le toe faaleleia, e ui lava e mafai ona faagesegese le alualu i luma. E eseese taunuuga e faalagolago i tulaga faafomai taitoatasi.
E sili atu ea le ultrasound nai lo le LFT?
E leai se tasi e sili atu; e eseese fesili e taliina. O le LFT e faʻaalia ai pe i ai se manuʻa faʻakemikolo poʻo se poloka ma le a le mamanu. O le ultrasound e faʻaalia ai le fausaga, gaʻo, tele, nodularity, gallstones, duct dilatation. E le mafai e le ultrasound ona iloilo le mumū ma e ono misia ai le steatosis māmā ma maʻa laiti o le bile duct.
Pe tatau ona faia se suega i loʻu aiga pe afai ua maua aʻu i le hepatitis B?
E masani ona fautuaina tagata o le aiga ma paaga feusua'i a se tagata e maua i le hepatitis B e faia se suega ma, afai e le puipuia, ia faia se tui puipui. O pepe fou mai tina e maua i le hepatitis B e mana'omia ni fuafuaga fa'apitoa ma vave. Talanoaina fuafuaga o suega ma tui puipui ma le foma'i o lo'o togafitia.
punaoa
- Rinella ME, ma isi. O le fa'amatalaga autasi a le tele o sosaiete Delphi i le fa'aigoaina fou o fa'ama'i ate ga'o (2023), o lo'o fa'amatalaina ai fa'ama'i ate steatotic, MASLD, MASH ma le MetALD.
- Taiala faafomaʻi a le American College of Gastroenterology i le iloiloga o kemisi o le ate e le masani ai. [Fa'amaonia le lomiga o lo'o iai nei, E FA'AMASINOINA]
- Taiala fa'afoma'i a le EASL i fa'ama'i o le ate cholestatic ma i luga o su'ega e le afaina ai le ogaoga o fa'ama'i o le ate. [Fa'amaonia le lomiga o lo'o iai nei, E FA'AMASINOINA]
- Taiala a le Faalapotopotoga o le Soifua Maloloina a le Lalolagi i suega ma togafitiga o le hepatitis B ma le hepatitis C. [Fa'amaonia le lomiga o lo'o iai nei, E FA'AMASINOINA]
- Polokalame Fa'aleatunuu mo le Pulea o le Viral Hepatitis, Matagaluega o le Soifua Maloloina ma le Manuia o Aiga, Malo o Initia.
- Tulafono o le Puipuiga o Fa'amatalaga Patino Fa'atekinolosi, 2023; Tulafono o Fualaau Fa'asaina ma Togafitiga Fa'ataulāitu (Fa'asalalauga Tete'e), 1954.