Mất vị giác và khứu giác: Hiểu nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Mất vị giác và khứu giác là một triệu chứng có thể gây đau khổ và bực bội. Mặc dù có vẻ như là một sự bất tiện tạm thời, nhưng nó có thể chỉ ra một vấn đề sức khỏe tiềm ẩn cần được quan tâm. Việc mất đi các giác quan này có thể ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống nói chung của bạn, vì vị giác và khứu giác đóng vai trò quan trọng trong các trải nghiệm hàng ngày của chúng ta. Trong bài viết này, chúng ta sẽ tìm hiểu các nguyên nhân phổ biến gây mất vị giác và khứu giác, các triệu chứng liên quan, thời điểm cần tìm kiếm sự chăm sóc y tế, chẩn đoán và các lựa chọn điều trị.

Mất vị giác và khứu giác là gì?

Mất vị giác và khứu giác là tình trạng mất khả năng cảm nhận một phần hoặc toàn bộ hương vị và mùi. Vị giác và khứu giác là những giác quan có liên quan chặt chẽ với nhau, phụ thuộc vào chức năng của các tế bào cảm giác chuyên biệt ở mũi và miệng. Khi các tế bào này hoặc các đường dẫn liên quan bị phá vỡ, có thể dẫn đến mất hoàn toàn hoặc giảm dần các cảm giác này. Mất vị giác và khứu giác có thể xảy ra đột ngột hoặc dần dần, và có thể ảnh hưởng đến một hoặc cả hai giác quan. Trong một số trường hợp, tình trạng mất mát có thể là tạm thời, trong khi ở những trường hợp khác, tình trạng mất mát có thể là vĩnh viễn.

Nguyên nhân gây mất vị giác và khứu giác

Có một số nguyên nhân có thể gây mất vị giác và khứu giác, từ các tình trạng nhẹ và tạm thời đến các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng hơn. Một số nguyên nhân phổ biến nhất bao gồm:

• Nhiễm trùng đường hô hấp trên: Nhiễm trùng do vi-rút, chẳng hạn như cảm lạnh thông thường, cúm hoặc COVID-19, là nguyên nhân phổ biến gây mất vị giác và khứu giác tạm thời. Những bệnh nhiễm trùng này có thể gây viêm ở đường mũi, chặn khứu giác và ảnh hưởng đến khả năng nếm.
• Viêm xoang: Nhiễm trùng xoang mãn tính hoặc cấp tính có thể dẫn đến viêm và tắc nghẽn ở đường mũi, ảnh hưởng đến khả năng ngửi và nếm. Tình trạng này có thể gây nghẹt mũi, chất nhầy đặc và áp lực trên mặt.
• Dị ứng: Dị ứng theo mùa hoặc viêm mũi dị ứng có thể gây sưng và viêm ở đường mũi, dẫn đến mất vị giác và khứu giác tạm thời.
• Polyp mũi: Những khối u lành tính trong khoang mũi có thể chặn luồng không khí và làm gián đoạn chức năng của hệ thống khứu giác, dẫn đến mất khứu giác và vị giác.
• Chấn thương đầu: Chấn thương ở đầu, chẳng hạn như chấn động não hoặc gãy xương sọ, có thể làm tổn thương các dây thần kinh khứu giác và dẫn đến mất vị giác và khứu giác.
• Rối loạn thần kinh: Một số tình trạng thần kinh, chẳng hạn như bệnh Alzheimer, bệnh Parkinson và bệnh đa xơ cứng, có thể ảnh hưởng đến khả năng xử lý tín hiệu cảm giác của não, dẫn đến rối loạn vị giác và khứu giác.
• Thuốc men: Một số loại thuốc, chẳng hạn như thuốc kháng sinh, thuốc kháng histamine và thuốc điều trị huyết áp, có thể gây ra tác dụng phụ là làm thay đổi vị giác và khứu giác.
• Hút thuốc: Hút thuốc lá có thể làm suy yếu các nụ khứu giác và vị giác, dẫn đến giảm khả năng nếm và ngửi theo thời gian. Tác dụng này có thể cải thiện sau khi cai thuốc lá.
• Tuổi: Khi mọi người già đi, các giác quan về vị giác và khứu giác có thể suy giảm tự nhiên. Sự mất mát dần dần này có thể trầm trọng hơn do các tình trạng khác, chẳng hạn như các vấn đề về xoang hoặc rối loạn thần kinh.
• COVID-19: Một trong những triệu chứng đặc trưng của COVID-19, đặc biệt là trong giai đoạn đầu của bệnh, là mất vị giác và khứu giác đột ngột. Triệu chứng này thường là tạm thời nhưng có thể kéo dài trong một số trường hợp, ngay cả sau khi các triệu chứng khác đã biến mất.

Các triệu chứng liên quan đến mất vị giác và khứu giác

Mất vị giác và khứu giác có thể xảy ra cùng với các triệu chứng khác, tùy thuộc vào nguyên nhân cơ bản. Một số triệu chứng liên quan phổ biến bao gồm:

• Nghẹt mũi hoặc tắc nghẽn mũi: Khó thở bằng mũi, thường do nhiễm trùng xoang, cảm lạnh hoặc dị ứng.
• Sổ mũi: Việc tăng sản xuất chất nhầy do nhiễm trùng hoặc dị ứng có thể dẫn đến chảy nước mũi, ảnh hưởng đến khả năng ngửi và nếm.
• Khô miệng: Các tình trạng như viêm xoang hoặc tác dụng phụ của thuốc có thể dẫn đến khô miệng, từ đó ảnh hưởng đến cảm nhận vị giác.
• Đau đầu: Đau đầu, đặc biệt là đau đầu do xoang hoặc đau đầu do căng thẳng, có thể đi kèm với mất khứu giác và vị giác, đặc biệt là khi do tắc nghẽn xoang hoặc nhiễm trùng đường hô hấp trên.
• Mệt mỏi: Cảm thấy mệt mỏi hoặc uể oải là triệu chứng phổ biến của các bệnh nhiễm trùng như cúm, COVID-19 hoặc các bệnh toàn thân khác, có thể kèm theo mất vị giác và khứu giác.
• Sốt: Sốt, thường liên quan đến các bệnh nhiễm trùng như cúm hoặc COVID-19, có thể đi kèm với tình trạng mất vị giác và khứu giác.

Khi nào cần chăm sóc y tế

Trong nhiều trường hợp, tình trạng mất vị giác và khứu giác chỉ là tạm thời và sẽ hết khi tình trạng bệnh lý cơ bản được cải thiện. Tuy nhiên, có những lúc cần phải được chăm sóc y tế. Bạn nên tìm kiếm sự chăm sóc y tế nếu:

• Mất mát đột ngột hoặc nghiêm trọng: Nếu bạn đột nhiên hoặc hoàn toàn mất vị giác và khứu giác mà không rõ nguyên nhân, hoặc nếu các triệu chứng nghiêm trọng, bạn nên đến gặp bác sĩ chăm sóc sức khỏe.
• Triệu chứng dai dẳng: Nếu tình trạng mất vị giác và khứu giác kéo dài hơn một vài tuần, đặc biệt là sau khi bị nhiễm trùng đường hô hấp trên hoặc viêm xoang, bạn cần phải đi khám.
• Kèm theo các triệu chứng nghiêm trọng khác: Nếu bạn bị mất vị giác và khứu giác cùng với các triệu chứng đáng lo ngại khác, chẳng hạn như khó thở, đau ngực, lú lẫn hoặc các dấu hiệu thần kinh, hãy tìm kiếm sự chăm sóc y tế ngay lập tức.
• Chấn thương đầu gần đây: Nếu gần đây bạn bị chấn thương đầu và nhận thấy mất vị giác và khứu giác, điều quan trọng là phải tìm kiếm sự chăm sóc y tế để đánh giá bất kỳ tổn thương thần kinh tiềm ẩn nào.
• Mất vị giác và khứu giác với các triệu chứng của COVID-19: Nếu gần đây bạn tiếp xúc với người mắc COVID-19 hoặc bị mất vị giác, khứu giác cùng với các triệu chứng khác của COVID-19, chẳng hạn như ho, sốt hoặc mệt mỏi, hãy đi xét nghiệm vi-rút và tuân thủ các hướng dẫn về sức khỏe cộng đồng.

Chẩn đoán mất vị giác và khứu giác

Chẩn đoán mất vị giác và khứu giác liên quan đến việc đánh giá kỹ lưỡng của nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe. Quá trình chẩn đoán có thể bao gồm:

• Tiền sử bệnh: Nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe của bạn sẽ hỏi về thời điểm khởi phát các triệu chứng, bất kỳ bệnh tật hoặc thương tích gần đây nào, việc sử dụng thuốc và các yếu tố lối sống (như hút thuốc). Thông tin này sẽ giúp xác định nguyên nhân cơ bản.
• Kiểm tra thể chất: Bạn sẽ được khám sức khỏe để đánh giá mũi, miệng và cổ họng xem có dấu hiệu nhiễm trùng, viêm hoặc bất thường về cấu trúc nào không.
• Kiểm tra mùi và vị: Một bài kiểm tra đơn giản về khả năng phát hiện mùi và vị khác nhau của bạn có thể được thực hiện để đánh giá mức độ suy giảm.
• Nghiên cứu hình ảnh: Nếu nghi ngờ có tình trạng thần kinh hoặc vấn đề về cấu trúc ở xoang, có thể cần phải chụp CT hoặc MRI đầu để đánh giá não, xoang và đường mũi.
• Xét nghiệm máu: Xét nghiệm máu có thể được thực hiện để kiểm tra các tình trạng bệnh lý tiềm ẩn, chẳng hạn như thiếu vitamin (ví dụ, vitamin B12), các vấn đề về tuyến giáp hoặc nhiễm trùng có thể dẫn đến mất vị giác và khứu giác.
• Kiểm tra dị ứng: Nếu nghi ngờ dị ứng là nguyên nhân, có thể phải làm xét nghiệm dị ứng để xác định tác nhân gây bệnh cụ thể.

Các lựa chọn điều trị cho chứng mất vị giác và khứu giác

Việc điều trị mất vị giác và khứu giác phụ thuộc vào nguyên nhân cơ bản. Một số phương pháp điều trị phổ biến bao gồm:

• Thuốc men: Nếu nhiễm trùng, chẳng hạn như cảm lạnh hoặc viêm xoang, gây mất vị giác và khứu giác, thuốc kháng sinh hoặc thuốc kháng vi-rút có thể được kê đơn. Steroid cũng có thể được sử dụng để giảm viêm ở đường mũi và phục hồi chức năng.
• Thuốc dị ứng: Thuốc kháng histamine, thuốc xịt mũi hoặc thuốc thông mũi có thể giúp làm giảm các triệu chứng liên quan đến dị ứng hoặc nghẹt xoang.
• Huấn luyện khứu giác: Trong một số trường hợp, một quá trình gọi là huấn luyện khứu giác có thể được khuyến nghị. Quá trình này bao gồm việc thường xuyên ngửi các mùi hương cụ thể (như hoa hồng, chanh hoặc khuynh diệp) để giúp não rèn luyện lại khứu giác.
• Thực phẩm bổ sung vitamin: Nếu nguyên nhân là do thiếu vitamin B12 hoặc các chất dinh dưỡng khác, việc bổ sung có thể giúp phục hồi chức năng vị giác và khứu giác.
• Can thiệp phẫu thuật: Trong trường hợp polyp mũi, khối u hoặc các vấn đề về cấu trúc gây mất vị giác và khứu giác, có thể cần phải phẫu thuật để khắc phục vấn đề.
• Cai thuốc lá: Nếu hút thuốc là nguyên nhân gây mất vị giác và khứu giác, việc cai thuốc lá thường có thể cải thiện các giác quan này theo thời gian.

Những huyền thoại và sự thật về việc mất vị giác và khứu giác

Có một số quan niệm sai lầm về tình trạng mất vị giác và khứu giác cần được giải quyết:

• Quan niệm: Mất vị giác và khứu giác luôn là dấu hiệu của COVID-19.
• Thực tế: Mặc dù mất vị giác và khứu giác là triệu chứng phổ biến của COVID-19, nhưng nó cũng có thể do nhiều tình trạng khác gây ra, chẳng hạn như viêm xoang, dị ứng hoặc chấn thương đầu.
• Quan niệm: Một khi vị giác và khứu giác bị mất đi thì không thể lấy lại được nữa.
• Thực tế: Trong nhiều trường hợp, vị giác và khứu giác có thể phục hồi sau khi điều trị thích hợp, đặc biệt là khi nguyên nhân cơ bản được giải quyết.

Biến chứng của mất vị giác và khứu giác

Mặc dù mất vị giác và khứu giác thường là tình trạng tạm thời nhưng nếu không được điều trị, nó có thể dẫn đến một số biến chứng:

• Giảm sự thèm ăn: Mất vị giác có thể dẫn đến chán ăn, có khả năng dẫn đến sụt cân hoặc suy dinh dưỡng.
• Mối quan tâm về an toàn: Mất khứu giác có thể dẫn đến giảm khả năng phát hiện mùi nguy hiểm, chẳng hạn như khói hoặc rò rỉ khí gas, gây nguy cơ mất an toàn.
• Tác động đến chất lượng cuộc sống: Việc mất vị giác và khứu giác liên tục có thể ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống của một người, dẫn đến thất vọng, trầm cảm và cô lập xã hội.

Những câu hỏi thường gặp về mất vị giác và khứu giác

1. Nguyên nhân nào gây ra tình trạng mất vị giác và khứu giác?

Mất vị giác và khứu giác có thể do nhiều yếu tố gây ra, bao gồm nhiễm trùng đường hô hấp trên, viêm xoang, dị ứng, chấn thương đầu, rối loạn thần kinh và thiếu hụt vitamin. Đây cũng có thể là triệu chứng của COVID-19.

2. Mất vị giác và khứu giác được điều trị như thế nào?

Điều trị tùy thuộc vào nguyên nhân cơ bản và có thể bao gồm thuốc, huấn luyện khứu giác, bổ sung vitamin hoặc phẫu thuật. Có thể kê đơn thuốc điều trị dị ứng hoặc thuốc kháng sinh nếu nguyên nhân là do nhiễm trùng hoặc liên quan đến dị ứng.

3. Mất vị giác và khứu giác có thể là vĩnh viễn không?

Trong một số trường hợp, mất vị giác và khứu giác có thể là vĩnh viễn, đặc biệt là nếu do tổn thương thần kinh hoặc các tình trạng không thể phục hồi. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, các giác quan có thể được phục hồi bằng phương pháp điều trị thích hợp.

4. Phải mất bao lâu để phục hồi sau khi mất vị giác và khứu giác?

Thời gian phục hồi khác nhau tùy thuộc vào nguyên nhân cơ bản. Trong trường hợp nhiễm trùng hoặc dị ứng, các giác quan có thể trở lại sau khi vấn đề cơ bản được giải quyết. Trong một số trường hợp, có thể mất vài tuần hoặc vài tháng để phục hồi hoàn toàn chức năng.

5. Khi nào tôi nên đi khám bác sĩ vì mất vị giác và khứu giác?

Nếu tình trạng mất máu xảy ra đột ngột, dai dẳng hoặc kèm theo các triệu chứng khác như sốt, đau đầu hoặc khó thở, bạn nên đi khám để xác định nguyên nhân và được điều trị thích hợp.

Kết luận

Mất vị giác và khứu giác có thể là triệu chứng đau đớn, nhưng thường có thể điều trị được khi xác định được nguyên nhân cơ bản. Nếu bạn bị mất vị giác và khứu giác, điều quan trọng là phải tham khảo ý kiến ​​của bác sĩ chăm sóc sức khỏe để xác định nguyên nhân và tìm hiểu các phương án điều trị. Can thiệp sớm có thể giúp phục hồi các giác quan này và cải thiện chất lượng cuộc sống tổng thể của bạn.