نتوانستید چیزی را که به دنبال آن هستید پیدا کنید؟
زخم بستر (زخم فشاری): علل، مراحل، درمان و پیشگیری
زخم بستر چیست؟
زخم بستر که به آن زخم فشاری یا زخم دکوبیتوس نیز گفته میشود، آسیبهای دردناکی به پوست و بافت زیرین است که در اثر فشار طولانی مدت بر روی ناحیه خاصی از بدن ایجاد میشود. این زخمها معمولاً در نواحی استخوانی مانند باسن، دنبالچه، پاشنه پا، آرنج و کمر ایجاد میشوند - به خصوص در افرادی که بستری، بیحرکت هستند یا مدت طولانی در حالت نشسته یا دراز کشیده قرار دارند.
این زخمها ممکن است با قرمزی خفیف شروع شوند، اما اگر به موقع شناسایی و درمان نشوند، میتوانند به سرعت به زخمهای عمیق و عفونی تبدیل شوند. در موارد شدید، زخم بستر میتواند منجر به عوارض جدی مانند سپسیس، عفونتهای استخوانی (استئومیلیت) یا حتی مرگ شود.
چه کسانی در معرض خطر ابتلا به زخم بستر هستند؟
زخم بستر در بین افرادی شایع است که:
- به دلیل بیماری، آسیب یا جراحی بستری هستند
- برای جابجایی از ویلچر استفاده کنید
- توانایی محدودی در تغییر موقعیت بدون کمک دارند
- دیابت، گردش خون ضعیف یا وزن کم بدن داشته باشید
- دچار سوء تغذیه یا کم آبی بدن هستند
- سالمند هستید یا در خانههای سالمندان بدون مراقب زندگی میکنید
در هند، مراقبان اغلب خطر زخم بستر را در اعضای مسن خانواده دست کم میگیرند. اما با افزایش بیماریهای مزمن و موارد بهبودی پس از عمل، آگاهی بسیار مهم است.
چه چیزی باعث زخم بستر میشود؟
زخم بستر به دلیل ترکیبی از عوامل ایجاد میشود، که در درجه اول عبارتند از:
۱. فشار طولانی مدت
وقتی پوست و بافتهای زیرین آن برای مدت طولانی بین استخوان و یک سطح خارجی (مانند تشک یا ویلچر) فشرده میشوند، جریان خون محدود میشود و منجر به آسیب بافتی میگردد.
2. اصطکاک
وقتی پوست با لباس یا ملافه اصطکاک پیدا میکند، به خصوص در شرایط مرطوب (عرق، ادرار و غیره)، آسیبپذیرتر میشود.
۳. برش
وقتی پوست در یک جهت حرکت میکند و استخوان زیر آن در جهت دیگر حرکت میکند - مانند سر خوردن روی تخت یا صندلی راحتی - باعث آسیب عمیقتر بافت میشود.
۴. قرار گرفتن در معرض رطوبت
عرق، نشت ادرار (بیاختیاری) یا رختخواب کثیف میتواند سلامت پوست را تضعیف کند و ایجاد زخم را آسانتر کند.
علائم و نشانههای اولیه زخم بستر
تشخیص علائم هشدار دهنده اولیه میتواند از عوارض جلوگیری کند. مراقب موارد زیر باشید:
- قرمزی یا تغییر رنگ غیرمعمول پوست
- پوستی که گرمتر یا سردتر از ناحیه اطراف آن احساس میشود
- درد، سوزش یا خارش در نقاط فشار
- تورم یا تکههای سفت روی پوست
- زخمهای باز، تاول یا زخمهای چرکی در مراحل بعدی
برای بیمارانی که قادر به تکلم نیستند یا بیهوش هستند، بسیار مهم است که اعضای خانواده یا پرستاران روزانه پوست را معاینه کنند.
نواحی شایع بروز زخم بستر
بسته به موقعیت بیمار، زخم بستر معمولاً موارد زیر را تحت تأثیر قرار میدهد:
در بیماران بستری:
- دنبالچه (ساکروم)
- باسن
- پاشنه
- آرنج ها
- تیغه های شانه
- پشت سر
در کاربران ویلچر:
- سرین
- ستون فقرات
- تکیهگاه شانه یا بازو
- پشت رانها
مراحل زخم بستر چیست؟
زخم بستر بسته به شدت آسیب پوست و بافت، به چهار مرحله تقسیم میشود:
مرحله ۱ - هشدار اولیه
- پوست قرمز یا تغییر رنگ داده به نظر میرسد (بنفش/آبی در پوستهای تیرهتر)
- ممکن است ناحیه مورد نظر گرمتر، خارشدار، سفت یا دردناک شود
- پوست سالم است (پاره نشده)، اما جریان خون کاهش یافته است
نکته حرفهای: این سادهترین مرحلهای است که میتوان با مراقبتهای به موقع مانند کاهش فشار و مرطوب کردن، آن را معکوس کرد.
مرحله ۲ - تجزیه پوست
- زخم باز یا تاول ظاهر میشود
- لایه بیرونی (اپیدرم) و گاهی اوقات بخشی از درم آسیب دیده است.
- ممکن است مایع شفافی از آن ناحیه تراوش کند یا شبیه ساییدگی به نظر برسد.
فوریت درمان در این مرحله افزایش مییابد تا از عفونت عمیقتر جلوگیری شود.
مرحله ۳ - زخم عمیق
- از دست دادن تمام ضخامت پوست، رسیدن به بافت چربی
- ممکن است یک دهانه عمیق با بافت مرده زرد رنگ (پوسته پوسته) نشان داده شود.
- خطر بالای عفونت
در این مرحله، پانسمان زخم و درمان پزشکی ضروری میشود.
مرحله ۴ - آسیب شدید بافتی
- آسیب به عضله، تاندون و گاهی استخوان گسترش مییابد
- بافت مرده سیاه (اسکار) ممکن است قابل مشاهده باشد
- میتواند منجر به عفونتهای جدی مانند سلولیت، استئومیلیت یا سپسیس شود
این یک اورژانس پزشکی است و اغلب نیاز به مداخله جراحی دارد.
زخم بستر چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص معمولاً بالینی است و بر اساس علائم قابل مشاهده و معاینه فیزیکی انجام میشود. پزشکان یا پرستاران مراقبت از زخم ممکن است:
- عمق و اندازه زخم را بررسی کنید
- علائم عفونت (قرمزی، چرک، تب) را بررسی کنید
- در صورت مشکوک بودن به آسیب بافتهای عمیقتر یا عفونت استخوان، از آزمایشهای تصویربرداری مانند MRI یا سیتیاسکن استفاده کنید.
- در مواردی که تب یا عفونت سیستمیک وجود دارد، آزمایش خون درخواست کنید
درمان زخم بستر (مراحل مختلف)
برای مرحله ۱ و ۲:
- با تغییر وضعیت هر ۲ ساعت یکبار، فشار را کاهش دهید
- از بالشتکها یا تشکهای کاهنده فشار استفاده کنید
- ناحیه را به آرامی با محلول نمکی یا صابون ملایم و آب تمیز کنید
- از کرمهای مرطوبکننده یا پمادهای موضعی تجویز شده استفاده کنید
- حفظ هیدراتاسیون و تغذیه مناسب
برای مرحله ۱ و ۲:
- دبریدمان: برداشتن بافت مرده یا عفونی
- تعویض پانسمان: استفاده از پانسمانهای دارویی یا هیدروکلوئیدی برای تسریع بهبودی
- آنتیبیوتیکها: در صورت وجود علائم عفونت
- مداخله جراحی: در موارد شدید، ممکن است پیوند پوست یا جراحی فلپ مورد نیاز باشد.
- حمایت تغذیهای: رژیم غذایی غنی از پروتئین، روی و ویتامین C برای ترمیم بافتها بسیار مهم است.
آیا می دانستید؟
طبق گزارش مجله مراقبت تسکینی هند، تا ۶۰ درصد از بیماران بیحرکت در بیمارستانها و خانههای سالمندان در صورت عدم مراقبت صحیح، در معرض خطر ابتلا به زخم بستر هستند.
آیا میتوان از زخم بستر پیشگیری کرد؟
بله - زخم بستر با مراقبت مداوم و آگاهی زودهنگام تا حد زیادی قابل پیشگیری است. پیشگیری به ویژه برای سالمندان بستری، افراد دارای آسیب نخاعی یا افرادی که از بستری طولانی مدت در بیمارستان بهبود مییابند، بسیار مهم است.
با این روشها میتوانید از زخم بستر جلوگیری کنید:
نکات مهم پیشگیری
۱. مرتباً تغییر موقعیت دهید
- وزن بدن را هر ۲ ساعت (یا طبق توصیه) تغییر دهید
- برای کاربران ویلچر: هر ۱۵ تا ۳۰ دقیقه یکبار تغییر وضعیت دهید
- از یک برنامهی نوبتدهی استفاده کنید و یادآوریهایی تنظیم کنید
۲. از دستگاههای کاهش فشار استفاده کنید
- تشکهای بادی، روکشهای فومی یا بالشتکهای ژلهای
- محافظ پاشنه و بالشهای مخصوص برای نواحی استخوانی
۳. پوست را تمیز و خشک نگه دارید
- از شویندههای ملایم با pH متعادل استفاده کنید
- پوست را با ضربات آرام خشک کنید - از مالش دادن خودداری کنید
- کرمهای مرطوبکننده را در مناطقی که مستعد تعریق یا بیاختیاری هستند، بمالید.
4. تمرکز بر تغذیه
غذاهای غنی از موارد زیر مصرف کنید:
- پروتئین (دال، پنیر، تخم مرغ)
- ویتامین C (آملا، پرتقال)
- روی (تخمه کدو، آجیل)
- ویتامین B12 (شیر، کشک، پنیر)
5. آبرسانی بمانید
برای حفظ خاصیت ارتجاعی پوست، حداقل ۶ تا ۸ لیوان آب در روز بنوشید
6. بهبود گردش خون
- حرکات غیرفعال یا فیزیوتراپی سبک را تشویق کنید
- ماساژ ملایم اطراف نواحی غیر آسیبدیده ممکن است مفید باشد (از ماساژ مستقیم روی زخمها خودداری کنید)
چک لیست مراقب
اگر از عزیزی که در معرض خطر است مراقبت میکنید:
- روزانه پوست، به خصوص کمر، باسن، پاشنه پا و آرنج را بررسی کنید.
- هرگونه قرمزی، تورم یا گرما را زیر نظر داشته باشید
- کمک به تغییر مکرر موقعیت
- وعدههای غذایی و مکملهای غذایی را به موقع تهیه کنید
- هرگونه علائم اولیه را سریعاً به پزشک گزارش دهید
- ملحفهها را تمیز، خشک و بدون چروک نگه دارید
نکته: از یک نمودار کنار تخت یا اپلیکیشن موبایل برای پیگیری تغییرات وضعیت بدن و بررسی پوست استفاده کنید.
چه زمانی فوراً به پزشک مراجعه کنیم
در صورت مشاهده موارد زیر با پزشک تماس بگیرید:
- پوست سیاه، بنفش یا تاولهای عمیق میشود
- ترشح چرک، بوی بد یا تب
- زخم حتی با مراقبت در منزل بهبود نمییابد
- بیمار خسته، گیج یا دردمند به نظر میرسد
- استخوان، تاندون یا عضله را از طریق زخم مشاهده میکنید
نادیده گرفتن این علائم میتواند منجر به عوارض جدی مانند موارد زیر شود:
- سپسیس (عفونت خون)
- سلولیت (عفونت پوستی)
- استئومیلیت (عفونت استخوان)
عوارض زخم بستر درمان نشده
اگر زخم بستر به موقع درمان نشود، میتواند تهدید کننده زندگی شود. در اینجا برخی از خطرات جدی ذکر شده است:
| عوارض | معنیش چیه |
|---|---|
| سپسیس | عفونت شدید خون که میتواند باعث نارسایی اندام شود |
| سلولیت | عفونت دردناک پوست که منجر به قرمزی و تورم میشود |
| استئومیلیت | عفونتی که به استخوان سرایت میکند |
| نکروز بافتی | مرگ بافت، که اغلب نیاز به جراحی دارد |
| قطع شدن | در موارد شدید، به ویژه در بیماران دیابتی |
توجه: عوارض در زخمهای بستر مرحله ۳ و ۴ و در افراد مبتلا به دیابت یا گردش خون ضعیف شایعتر است.
بهبودی زخم بستر چقدر طول میکشد؟
زمان بهبودی به مرحله زخم، سلامت کلی بیمار و نحوه شروع درمان اولیه بستگی دارد:
| صحنه | زمان تقریبی بهبودی |
|---|---|
| مرحله 1 | چند روز تا ۱ هفته |
| مرحله 2 | هفته 1 3 به |
| مرحله 3 | 1 به ماه 4 |
| مرحله 4 | 3 ماه تا بیش از یک سال |
مراحل اولیه سریعتر بهبود مییابند. زخمهای عمیقتر نیاز به مراقبتهای ویژه، پانسمان زخم و احتمالاً جراحی دارند.
نتیجهگیری: پزشکان چه توصیههایی برای زخم بستر دارند؟
پزشکان بر یک قانون طلایی تأکید دارند:
پیشگیری بهترین درمان برای زخم بستر است. زخمهای فشاری پس از ایجاد، میتوانند به شرایط دردناک، پرهزینه و حتی تهدیدکننده زندگی تبدیل شوند. اگر کسی را که دوست دارید بستری است یا در حال بهبودی است، قبل از شروع زخم اقدام کنید.
سوالات متداول در مورد زخم بستر
۱. آیا زخم بستر را میتوان به طور کامل در خانه درمان کرد؟
زخمهای مرحله ۱ و اوایل مرحله ۲ ممکن است با مراقبتهای خانگی مناسب بهبود یابند. اما هر زخم عمیقتری نیاز به مراقبت پزشکی دارد.
۲. آیا استفاده از تشک بادی ضروری است؟
اگر بیمار بستری است، برای جلوگیری از زخم بستر، استفاده از تشک بادی یا تشکهای کاهنده فشار اکیداً توصیه میشود.
۳. آیا زخم بستر دردناک است؟
بله. زخم بستر میتواند از ناراحتی خفیف تا درد شدید، به خصوص در مراحل پیشرفته، متغیر باشد.
۴. آیا بیماران دیابتی در معرض خطر بیشتری هستند؟
کاملاً. افراد مبتلا به دیابت، گردش خون ضعیف یا آسیب عصبی بیشتر مستعد ابتلا به آسیبهای ناشی از فشار هستند.
۵. آیا روغنهای آیورودا یا داروهای خانگی میتوانند زخم بستر را درمان کنند؟
هیچ مدرک علمی وجود ندارد که نشان دهد روغنهای آیورودا به تنهایی میتوانند زخمهای فشاری را درمان کنند. فقط پس از مشاوره پزشکی به عنوان درمان حمایتی استفاده کنید.
۶. چه غذاهایی به بهبود سریعتر زخم بستر کمک می کنند؟
غذاهای سرشار از پروتئین (دال، پنیر، تخم مرغ)، ویتامین C (آملا، پرتقال)، روی (آجیل) و غذاهای غنی از ویتامین B12 (شیر، کشک، پنیر) مفید هستند.
۷. آیا تا به حال به جراحی نیاز بوده است؟
بله. برای زخم بستر مرحله ۴، پزشکان ممکن است جراحی فلپ را برای برداشتن بافت مرده و پوشاندن زخم توصیه کنند.
۸. آیا زخم بستر پس از بهبودی ممکن است دوباره عود کند؟
بله، به خصوص اگر مراقبتهای پیشگیرانه رعایت نشود. تغییر موقعیت و مراقبت از پوست باید به عادتهای مادامالعمر تبدیل شوند.
۹. آیا در هند پوشش بیمهای برای درمان زخم بستر وجود دارد؟
برخی از طرحهای بستری، مراقبت از زخم و جراحی را پوشش میدهند. برای اطلاع از موارد شامل/غیر شامل بودن این پوششها، با شرکت بیمه خود مشورت کنید.
۱۰. چگونه میتوانم از والدینی که در خانه بستری هستند، حمایت کنم؟
روی بررسی روزانه پوست، چرخاندن به موقع بدن، رعایت بهداشت و حمایت تغذیهای تمرکز کنید. در صورت نیاز، مراقبتهای پرستاری در منزل را نیز در نظر بگیرید.
بهترین بیمارستان نزدیک من در چنای
