Cortisol စစ်ဆေးမှု- ဘာကိုတိုင်းတာသလဲ၊ ဘယ်အချိန်မှာ အထောက်အကူပြုသလဲ၊ ဘာကို မပြောပြနိုင်သလဲ။

Key ကို takeaways

• အချိန်ကိုက်မောင်းနှင်မှုများ၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ- ကော်တီဆောသည် နေ့စဉ် စည်းချက်နှင့်အညီ ဖြစ်ပေါ်လာသောကြောင့် တူညီသောပမာဏသည် မနက် ၈ နာရီတွင် ပုံမှန်ဖြစ်ပြီး သန်းခေါင်ယံတွင် မူမမှန်ဖြစ်နိုင်သည်။
• တန်ဖိုးတစ်ခုတည်းက မေးခွန်းကို ရှားရှားပါးပါးပဲ ဖြေရှင်းပေးနိုင်ပါတယ်- Synacthen အတို (ACTH လှုံ့ဆော်မှု) စစ်ဆေးမှု သို့မဟုတ် တစ်ညလုံး dexamethasone နှိမ်နင်းမှု စစ်ဆေးမှုကဲ့သို့သော ပြောင်းလဲနိုင်သော စစ်ဆေးမှုများကို များသောအားဖြင့် လိုအပ်ပါသည်။
• ပုံမှန်ရလဒ်သည် ချန်လှပ်ထားခြင်းမဟုတ်ပါ- ၎င်းသည် ထိုခဏတွင် ထိုအခြေအနေများအောက်တွင် ထိုနမူနာကို ဖော်ပြထားသည်။
• အဖြစ်များသော ဆေးဝါးများနှင့် အခြေအနေများသည် ရလဒ်များကို ပျက်ပြားစေသည် ခန့်မှန်းနိုင်သော လမ်းကြောင်းများ၊ အီစထရိုဂျင်ပါဝင်သော ဆေးပြားများ၊ မည်သည့်ပုံစံဖြင့်မဆို စတီးရွိုက်များ၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း၊ ပြင်းထန်သောရောဂါ၊ အဆိုင်းအလုပ်။
• "အဒရီနယ် မောပန်းခြင်း" သည် အသိအမှတ်ပြု ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ရောဂါရှာဖွေခြင်း မဟုတ်ပါ။ cortisol စစ်ဆေးမှုက ၎င်းကို ရောဂါရှာဖွေမပေးပါ။

တစ်တစ်ချက်မှာ

ဒါ့အပြင်အဖြစ်လူသိများ

• သွေးရည်ကြည် ကော်တီဆော၊ ပလာစမာ ကော်တီဆော
• မနက်ခင်း ကော်တီဆော၊ မနက် ၈ နာရီ ကော်တီဆော
• ညဉ့်နက်ပိုင်း တံတွေးထွက် ကော်တီဆော (LNSC)
• ၂၄ နာရီအတွင်း ဆီးထဲတွင် ကော်တီဆော ကင်းစင်မှု (UFC)
• အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် "cortisol hormone test"၊ "stress hormone test" သို့မဟုတ် "adrenal test" အဖြစ် မကြာခဏ တောင်းဆိုလေ့ရှိသည်
• ဆက်စပ်နေသော်လည်း ကွဲပြားသည်- ACTH စစ်ဆေးမှု၊ Synacthen စစ်ဆေးမှု၊ dexamethasone နှိမ်နင်းမှု စစ်ဆေးမှု

ကော်တီဆောစစ်ဆေးမှုဆိုတာ ဘာလဲ

ကော်တီဆောကို ပစ်ကျူထရီဂလင်းမှ ACTH ၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် အဒရီနယ်ဂလင်းများမှ ထုတ်လုပ်သည်။ ကော်တီဆောသည် သွေးတွင်းသကြားဓာတ်၊ သွေးပေါင်ချိန်၊ ကိုယ်ခံအားတုံ့ပြန်မှုနှင့် ခန္ဓာကိုယ်၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာဖိစီးမှုကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခြင်းတို့ကို ထိန်းညှိပေးသည်။ ကော်တီဆောထုတ်လွှတ်မှုသည် စည်းချက်ညီပြီး circadian rhythm ကို လိုက်နာပြီး မနက်စောစောတွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်ပြီး ပုံမှန်အိပ်စက်မှုပုံစံရှိသူတွင် သန်းခေါင်ယံတွင် အနိမ့်ဆုံးဖြစ်သည်။

ထိုစည်းချက်ကြောင့် cortisol စစ်ဆေးမှုသည် နမူနာယူခဲ့သည့် အချိန်အတိအကျနှင့်အတူ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုသည်။ နမူနာအမျိုးအစားသုံးမျိုးသည် မတူညီသောမေးခွန်းများကို ဖြေဆိုပေးသည်-

• သွေးရည်ကြည် ကော်တီဆော လျှပ်တစ်ပြက်ပုံရိပ်။ အဒရီနယ်ဂလင်း မလုံလောက်ဟု သံသယရှိသည့်အခါ သို့မဟုတ် ပြောင်းလဲနေသော စစ်ဆေးမှု၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် မနက်စောစောတွင် အသုံးဝင်ဆုံးဖြစ်သည်။
• ညဉ့်နက်ပိုင်း တံတွေးမှထွက်သော ကော်တီဆော- ကော်တီဆော ဟော်မုန်း ပုံမှန်ကျဆင်းမှုကို ညအချိန်တွင် ထိန်းသိမ်းထားခြင်း ရှိ၊ မရှိ စစ်ဆေးသည်။ ကူရှင်းရောဂါလက္ခဏာစု သံသယရှိသည့်အခါတွင် အသုံးပြုသည်။
• ၂၄ နာရီအတွင်း ဆီးထဲတွင် cortisol ကင်းစင်မှု- တစ်နေ့တာအတွင်း cortisol ထွက်ရှိမှုကို ပေါင်းစပ်တိုင်းတာမှုတစ်ခု။ Cushing's syndrome ဟု သံသယရှိရာတွင်လည်း အသုံးပြုသည်။

cortisol စစ်ဆေးမှု ဘာကြောင့်လုပ်ရတာလဲ

• အဒရီနယ် မလုံလောက်ဟု သံသယရှိခြင်း (အက်ဒီဆင်ရောဂါ အပါအဝင်): ကိုယ်အလေးချိန်ကျဆင်းခြင်းနှင့်အတူ ရှင်းမပြနိုင်သော မောပန်းနွမ်းနယ်မှု၊ သွေးပေါင်ချိန်နည်းခြင်း သို့မဟုတ် ကိုယ်ဟန်အနေအထား မူးဝေခြင်း၊ ဆိုဒီယမ်နည်းခြင်း၊ ဆားစားချင်စိတ်ပြင်းပြခြင်း၊ အရေပြားတွန့်ခြင်း၊ ရှင်းမပြနိုင်သော သွေးတွင်းဂလူးကို့စ်နည်းခြင်း။
• Cushing's syndrome ဟု သံသယရှိခြင်း- အလွယ်တကူ အညိုအမဲစွဲခြင်း၊ ခရမ်းရောင် အစင်းများ၊ အနီးနားရှိ ကြွက်သားများ အားနည်းခြင်း၊ ဆီးချိုနှင့် သွေးတိုးရောဂါ အသစ်ဖြစ်ပွားခြင်း သို့မဟုတ် ထိန်းချုပ်ရခက်ခဲခြင်း၊ အဆီပြန်လည်ဖြန့်ဖြူးမှု၊ အရေပြားပါးခြင်း။
• ဒုတိယ အဒရီနယ် မလုံလောက်မှုဟု သံသယရှိခြင်း ပစ်ကျူထရီဂလင်းရောဂါ၊ ပစ်ကျူထရီဂလင်းခွဲစိတ်မှု၊ ဦးခေါင်းဒဏ်ရာရရှိခြင်း သို့မဟုတ် glucocorticoid ကို ကြာရှည်စွာသုံးစွဲခြင်းကို လျှော့ချခြင်း သို့မဟုတ် ရပ်တန့်ခြင်းပြုလုပ်ပြီးနောက်။
• အဒရီနယ် မတော်တဆအကျိတ်: အခြားအကြောင်းပြချက်တစ်ခုကြောင့် ပြုလုပ်သော စကင်န်တွင်တွေ့ရှိရသော အဒရီနယ်အကျိတ်သည် ဟော်မုန်းစစ်ဆေးမှု လိုအပ်လေ့ရှိသည်။
• စောင့်ကြည့်လေ့လာခြင်း အဒရီနယ် သို့မဟုတ် ပစ်ကျူထရီရောဂါအတွက် ကုသမှုကို ဟော်မုန်းအထူးကုဆရာဝန်မှ ညွှန်ကြားသည့်အတိုင်း။
• ပြင်းထန်သောရောဂါ လဲကျနေသော သို့မဟုတ် အဒရီနယ်ဂလင်း အကျပ်အတည်းဟု သံသယရှိသော လူနာတွင် တစ်ခါတစ်ရံ ကော်တီဆောကို ကျပန်းစစ်ဆေးလေ့ရှိပြီး၊ ဤနေရာတွင် ရလဒ်များပြန်မလာမီ ကုသမှုစတင်ပါသည်။

ဒီစစ်ဆေးမှုကို ဘယ်သူတွေခံယူသင့်လဲ

cortisol စစ်ဆေးမှုသည် ယေဘုယျစစ်ဆေးခြင်း သို့မဟုတ် "ကျန်းမာရေး" စစ်ဆေးမှု မဟုတ်ဘဲ ပစ်မှတ်ထားစစ်ဆေးမှုတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် အောက်ပါအခြေအနေများတွင် သင့်လျော်သည်-

• ဆရာဝန်တစ်ဦးသည် cortisol လွန်ကဲခြင်း သို့မဟုတ် ချို့တဲ့ခြင်းနှင့် ကိုက်ညီသော ဆေးခန်းပုံစံတစ်ခုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်။
• သင်သည် ပစ်ကျူထရီ သို့မဟုတ် အဒရီနယ် ခွဲစိတ်မှု ခံယူဖူးခြင်း၊ ရောင်ခြည်ကုထုံး သို့မဟုတ် လူသိများသော အကျိတ် တစ်ခုခု ခံယူဖူးခြင်း။
• သင်သည် ပါးစပ်ဖြင့်သောက်ရသော၊ ထိုးဆေးရသော၊ ရှူသွင်းရသော သို့မဟုတ် အစွမ်းထက်သော စတီးရွိုက်များကို ရေရှည်သောက်သုံးခဲ့ပြီး သင့်ဆရာဝန်သည် အဒရီနယ်ဂလင်း ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာမှုကို အကဲဖြတ်နေပါသည်။
• အဒရီနယ်ဂလင်းတွင် အကျိတ်တစ်ခုကို မတော်တဆတွေ့ရှိခဲ့ပါသည်။
• သင့်တွင် ရှင်းမပြနိုင်သော အီလက်ထရိုလိုက် ပြဿနာများရှိနေခြင်း၊ ထပ်တလဲလဲ သွေးတွင်းသကြားဓာတ်နည်းခြင်း သို့မဟုတ် ဟိုက်ပိုကလားမားနှင့်အတူ ခံနိုင်ရည်ရှိသော သွေးတိုးရောဂါရှိပါက။

ယေဘုယျအားဖြင့် မလိုအပ်သူများ- အထက်ပါ လက္ခဏာများထဲမှ တစ်စုံတစ်ရာမရှိဘဲ မောပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း၊ စိတ်ဖိစီးမှု သို့မဟုတ် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း ခံစားရသူများ။ ထိုအုပ်စုတွင် cortisol စစ်ဆေးမှုသည် စီမံခန့်ခွဲမှုကို ရှားရှားပါးပါးသာ ပြောင်းလဲစေပြီး ပုံမှန်မဟုတ်သော ရလဒ်များသည် adrenal ရောဂါထက် အချိန်၊ ဆေးဝါးများ သို့မဟုတ် ရောဂါကို ပိုမိုထင်ဟပ်စေပါသည်။ ရောဂါလက္ခဏာများကို အမှန်တကယ် မောင်းနှင်သည့်အရာနှင့်ပတ်သက်၍ ဆရာဝန်နှင့် ဆွေးနွေးပါ၊ သိုင်းရွိုက်ရောဂါ၊ သွေးအားနည်းရောဂါ၊ အိပ်စက်ခြင်းဆိုင်ရာရောဂါများ၊ စိတ်ကျရောဂါနှင့် ဆီးချိုရောဂါတို့သည် အဖြစ်များသော ရှင်းလင်းချက်များ ဖြစ်သည်။

cortisol စစ်ဆေးမှုက ဘာတွေကို မတွေ့ရှိနိုင် ဒါမှမဟုတ် ဖယ်ထုတ်နိုင်တာလဲ

• ၎င်းသည် "အဒရီနယ် မောပန်းခြင်း" သို့မဟုတ် "ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း" ကို ရောဂါရှာဖွေခြင်း သို့မဟုတ် ဖယ်ထုတ်ခြင်း ပြုလုပ်၍မရပါ။ ၎င်းတို့ကို အသိအမှတ်ပြုထားသော endocrine ရောဂါရှာဖွေမှုများ မဟုတ်ပါ၊ cortisol ပုံစံလည်း ၎င်းတို့ကို မသတ်မှတ်ပါ။
• ပုံမှန် cortisol တစ်ခုတည်းသည် Cushing's syndrome ကို ဖယ်ထုတ်မထားပါ။ ကော်တီဆော အလွန်အကျွံထွက်ခြင်းသည် ရံဖန်ရံခါဖြစ်နိုင်သည် (စက်ဝန်းဆိုင်ရာ ကူရှင်ရောဂါ)၊ အပျော့စားဖြစ်ရပ်များသည် ပုံမှန်စစ်ဆေးမှုရလဒ်များကို ပေးနိုင်သည်။ ထပ်မံစစ်ဆေးမှု သို့မဟုတ် အခြားစစ်ဆေးမှုများ လိုအပ်နိုင်သည်။
• ပုံမှန် cortisol တစ်ခုတည်းက adrenal မလုံလောက်မှုကို ဖယ်ထုတ်မထားပါ။ အထူးသဖြင့် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း သို့မဟုတ် ဒုတိယအဆင့် မလုံလောက်ခြင်း။ လှုံ့ဆော်မှုစစ်ဆေးမှု တစ်ခု လိုအပ်လေ့ရှိသည်။
• ၎င်းသည် ပြဿနာကို ဒေသအလိုက် မခွဲခြားပါ။ cortisol မြင့်မားနေခြင်းက အရင်းအမြစ်မှာ ပစ်ကျူထရီဂလင်း၊ အဒရီနယ်အကျိတ်၊ အခြားနေရာမှ ACTH ထုတ်လုပ်သောအကျိတ် သို့မဟုတ် ပြင်ပစတီးရွိုက်များဖြစ်ကြောင်း မပြောပြနိုင်ပါ။ ၎င်းအတွက် ACTH တိုင်းတာခြင်း၊ နှိမ်နင်းမှုစမ်းသပ်မှုနှင့် ရုပ်ပုံဖော်ခြင်းတို့ လိုအပ်ပါသည်။
• "မင်းဘယ်လောက်စိတ်ဖိစီးနေလဲ" ကို တိုင်းတာတာမဟုတ်ဘူး ဆေးခန်းအသုံးဝင်သော နည်းလမ်းဖြင့်ပင်ဖြစ်ပြီး စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာဖိစီးမှုကို ပမာဏသတ်မှတ်၍မရပါ။
• ၎င်းသည် တစ်ရှူးစတီးရွိုက်အကျိုးသက်ရောက်မှုကို မတိုင်းတာပါ။ စတီးရွိုက်ဆေးဝါးသောက်သုံးနေသူသည် စတီးရွိုက်များစွာထိတွေ့နေချိန်တွင် တိုင်းတာထားသော cortisol နည်းပါးနိုင်သည်၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် စမ်းသပ်မှုအများစုတွင် prednisolone သို့မဟုတ် dexamethasone ကဲ့သို့သော ဓာတုဗေဒနည်းဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော စတီးရွိုက်များကို မတွေ့ရှိနိုင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်။
• ၎င်းသည် အခြား အဒရီနယ်ဟော်မုန်းများကို မအကဲဖြတ်ပါ။ အယ်လ်ဒိုစတီရုန်း၊ ရီနင်၊ DHEAS နှင့် ကက်တီကိုလမင်းများသည် သီးခြားစစ်ဆေးမှုများဖြစ်သည်။
• အနုတ်လက္ခဏာ သို့မဟုတ် ပုံမှန်ရလဒ်သည် ဖယ်ထုတ်လိုက်သော အခြေအနေကိုနှင့် မတူပါ။ ပုံမှန် cortisol ရလဒ်ရှိနေသော်လည်း ရောဂါလက္ခဏာများ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေပါက မေးခွန်းပြီးပြီဟု ယူဆမည့်အစား ဆရာဝန်နှင့် ပြန်ပြပါ။

ဆက်စပ်သော်လည်း ကွဲပြားသော စာမေးပွဲများ

ဤစစ်ဆေးမှုများထဲမှ တစ်ခုမျှ အားလုံး "ပိုကောင်းသည်" မဟုတ်ပါ။ မည်သည့်စစ်ဆေးမှုသည် ဦးစွာပေါ်လာသည်ဆိုသည့် ဆေးခန်းမေးခွန်းပေါ်တွင် မူတည်ပါသည်- ကော်တီဆောချို့တဲ့သည်ဟု သံသယရှိခြင်းသည် များသောအားဖြင့် မနက်စောစော သွေးရည်ကြည်ကော်တီဆောတွင် မြင့်တက်လာခြင်းဖြင့် စတင်လေ့ရှိပြီး ကော်တီဆောလွန်ကဲသည်ဟု သံသယရှိခြင်းသည် များသောအားဖြင့် ညဉ့်နက်ပိုင်း တံတွေးကော်တီဆော၊ ၂၄ နာရီ ဆီးကင်းသော ကော်တီဆော သို့မဟုတ် ကုသပေးသော ဆရာဝန်ရွေးချယ်သည့် ညတွင်းချင်း ဒက်ဆာမီသာဆုန်း နှိမ်နင်းမှုစစ်ဆေးမှုတို့ဖြင့် စတင်လေ့ရှိသည်။

ဘယ်လိုပြင်ဆင်ရမလဲ

ပြင်ဆင်မှုကို ဓာတ်ခွဲခန်းနှင့် သင့်ဆရာဝန် ညွှန်ကြားထားသည့် သီးခြားပရိုတိုကောဖြင့် သတ်မှတ်သည်။ ညွှန်ကြားချက်များသည် ယူနစ်များနှင့် စစ်ဆေးမှုများကြားတွင် ကွဲပြားပြီး သင့်ကိုယ်ပိုင်ယူနစ်၏ ရေးသားထားသော ညွှန်ကြားချက်များသည် ဤစာမျက်နှာရှိ မည်သည့်အရာထက်မဆို ဦးစားပေးပါသည်။

• စတီးရွိုက်ထိတွေ့မှုတိုင်းအကြောင်း သင့်ဆရာဝန်ကို ပြောပြပါ- ဆေးပြားများ၊ အဆစ်ထဲသို့ ထိုးဆေးများ၊ ရှူဆေးများ၊ နှာခေါင်းဖြန်းဆေးများ၊ မျက်စဉ်းဆေးများ၊ အစွမ်းထက်သော အရေပြားလိမ်းဆေးများနှင့် အညွှန်းမတပ်ထားသော အာယုဗ္ဗေဒ၊ ဟိုမီယိုပသီ၊ ဆေးဖက်ဝင်အပင်များ သို့မဟုတ် အားကစားရုံ/ကိုယ်ကာယကြံ့ခိုင်ရေး ပြင်ဆင်မှုများ။ ထိုကဲ့သို့သော ထုတ်ကုန်များစွာတွင် cortisol ကို ဖိနှိပ်ပေးသည့် မကြေညာထားသော စတီးရွိုက်များ ပါဝင်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်။
• ဆေးဝါးများနှင့် ဖြည့်စွက်စာများအားလုံးကို စာရင်းပြုစုပါ၊ အီစထရိုဂျင်ပါဝင်သော သန္ဓေတားဆေးများ၊ ဟော်မုန်းကုထုံး၊ ၀က်ရူးပြန်ရောဂါကုဆေးများ၊ ရိုင်ဖမ်ပီစင်နှင့် မှိုပိုးသတ်ဆေးများ ပါဝင်သည်။
• ညွှန်ကြားထားသော ဆေးဝါးများကို မရပ်တန့်ပါနှင့် သို့မဟုတ် ပြောင်းလဲပါနှင့်ဤစစ်ဆေးမှုအတွက် ပြင်ဆင်ရန်အတွက် စတီးရွိုက်များအပါအဝင်။ ဆေးညွှန်းပေးသူအား မေးမြန်းပါ။ စတီးရွိုက်များကို ရုတ်တရက် ရပ်တန့်ခြင်းသည် အန္တရာယ်ရှိနိုင်သည်။
• အိပ်စက်ခြင်းနှင့် အလှည့်ကျအလုပ်: ညဘက်အလုပ်ဆင်းမှုများ သို့မဟုတ် မကြာသေးမီက ဖြတ်ကျော်ခဲ့သော အချိန်ဇုန်များကို ဖော်ပြပါ၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းတို့သည် cortisol စည်းချက်ကို ပြောင်းလဲသွားစေသောကြောင့်ဖြစ်သည်။
• အစာရှောင်ခြင်း ဓာတ်ခွဲခန်းအများစုတွင် cortisol တစ်ခုတည်းအတွက် ပုံမှန်မလိုအပ်သော်လည်း တစ်ခါတစ်ရံတွင် အခြားစစ်ဆေးမှုများကို တစ်ပြိုင်နက်တည်းပြုလုပ်သည့်အခါတွင် လိုအပ်ပါသည်။ သင့်စုဆောင်းရေးဌာနနှင့် အတည်ပြုပါ။
• တံတွေးနမူနာများ- ပုံမှန်အားဖြင့် စုဆောင်းခြင်းမပြုမီ အချိန်အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ အစားအစာ၊ အဖျော်ယမကာ၊ ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း၊ ဆေးရွက်ကြီး/ပါအန် သို့မဟုတ် သွားတိုက်ခြင်း မပြုရ၊ ထိုအချိန်တွင် သွားဖုံးသွေးယိုခြင်း မပြုရ။ သင့်ကိရိယာပေါ်ရှိ ပြတင်းပေါက်အတိအကျကို လိုက်နာပါ။
• ၂၄ နာရီ ဆီး: မနက်ပိုင်း ပထမဆုံးနမူနာကို စွန့်ပစ်ပြီးနောက် နောက်တစ်နေ့မနက် ပထမဆုံးနမူနာအပါအဝင် ၂၄ နာရီအတွင်း အစက်တိုင်းကို စုဆောင်းပြီး ဓာတ်ခွဲခန်းညွှန်ကြားချက်အတိုင်း သိမ်းဆည်းပါ။

ကိုယ်ဝန်ဆောင်နေချိန် သို့မဟုတ် ကလေးနို့တိုက်နေချိန်

ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန်တွင် Cortisol နှင့် cortisol-binding globulin တို့သည် ဇီဝကမ္မဗေဒအရ မြင့်တက်လာသောကြောင့် စံသတ်မှတ်ထားသော ရည်ညွှန်းကြားကာလများနှင့် စံစစ်ဆေးမှုများသည် တိုက်ရိုက်အကျိုးသက်ရောက်မှုမရှိပါ။ ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် စစ်ဆေးမှုများကို endocrine input ဖြင့် စီစဉ်ပြီး အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုသင့်သည်။

ဂလူးကို့စ်လျှော့ချရေးကုသမှုခံယူနေသော ဆီးချိုရောဂါရှိပါက

သင့်အား အစာရှောင်ရန် သို့မဟုတ် ပြောင်းလဲနေသော စစ်ဆေးမှုတစ်ခုအတွက် တက်ရောက်ရန် တောင်းဆိုခံရပါက၊ ထိုနံနက်တွင် အင်ဆူလင် သို့မဟုတ် ဆာလ်ဖိုနီယူးရီးယားများကို မည်သို့ကိုင်တွယ်ရမည်ကို ကြိုတင်မေးမြန်းပြီး ဂလူးကို့စ်ကို သင်နှင့်အတူ သယ်ဆောင်သွားပါ။ ထိုအကြံဉာဏ်မပါဘဲ အချိန်ကြာမြင့်စွာ အစာမရှောင်ပါနှင့်။

နာတာရှည်ကျောက်ကပ်ရောဂါရှိပါက

ကျောက်ကပ်လုပ်ဆောင်ချက် ကျဆင်းလာခြင်းကြောင့် ၂၄ နာရီကြာ ဆီးထဲတွင် ကင်းစင်သော cortisol ပမာဏ မြင့်တက်လာပြီး ရလဒ်များသည် မှားယွင်းစွာ နိမ့်ကျနေနိုင်သည်။ အခြားစစ်ဆေးမှုများကို သင့်ဆရာဝန်နှင့် ဆွေးနွေးပါ။

နှလုံးအားနည်းခြင်း သို့မဟုတ် အရည်ပမာဏ ကန့်သတ်ခြင်းရှိပါက

ဆီးစုဆောင်းရန်အတွက် အရည်သောက်သုံးမှုကို မတိုးပါနှင့်။ သင်ပုံမှန်ဆီးသွားသည့်ပမာဏကို စုဆောင်းပြီး သတ်မှတ်ထားသော ဆီးပမာဏကို ဆက်လက်သောက်သုံးပါ။

ကလေးများ

ကလေးများအတွက် cortisol စစ်ဆေးခြင်း၊ လှုံ့ဆော်မှုစစ်ဆေးမှုများအတွက် ဆေးပမာဏနှင့် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်တို့သည် အရွယ်ရောက်ပြီးသူများနှင့် ကွဲပြားပြီး ကလေးအထူးကုဆရာဝန် သို့မဟုတ် ကလေးအထူးကု endocrinologist မှ ကြီးကြပ်သင့်သည်။ အသက်အရွယ်နှင့် ကိုက်ညီသော ကိရိယာများကို အသုံးပြု၍ အပ်ဖြင့် ဖိအားကို လျှော့ချရန်အတွက် တံတွေးစုဆောင်းခြင်းကို မကြာခဏ ပိုမိုနှစ်သက်ကြသည်။

သက်ကြီးရွယ်အိုများ

ဆေးဝါးများစွာသောက်သုံးခြင်း၊ အိပ်မပျော်ခြင်း၊ အပြန်အလှန်ဖျားနာခြင်းနှင့် ၂၄ နာရီကြာ စုဆောင်းမှုအပြည့်အစုံကို ပြီးမြောက်ရန်ခက်ခဲခြင်းတို့သည် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရန် ပိုမိုခက်ခဲစေသည်။ ပိုမိုရိုးရှင်းပြီး အချိန်ကိုက်သော စစ်ဆေးမှုသည် မကြာခဏ ပိုမိုအသုံးဝင်ပါသည်။

cortisol စစ်ဆေးမှုအတွင်း ဘာတွေဖြစ်တတ်လဲ

• သွေးနမူနာ- တင်းနစ်ကွင်းတစ်ခုတပ်ပြီး လက်မောင်းရှိ သွေးကြောမှ သွေးထုတ်ယူကာ စုဆောင်းချိန်ကို မှတ်တမ်းတင်သည်။ သွေးထုတ်ယူခြင်းသည် မိနစ်အနည်းငယ်ကြာသည်။
• ညဉ့်နက်ပိုင်း တံတွေးနမူနာ- သတ်မှတ်ထားသောအချိန်တွင် အိမ်တွင်၊ များသောအားဖြင့် ည ၁၁ နာရီမှ သန်းခေါင်ယံအထိ၊ တို့ဖတ်ကို ဝါးစားခြင်း သို့မဟုတ် ပြွန်ထဲသို့ တံတွေးထွေးခြင်းဖြင့် စုဆောင်းပြီးနောက် ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း သိမ်းဆည်းပြီး ပြန်ပို့ပါ။ နမူနာတစ်ခုစီသည် မိနစ်အနည်းငယ်ကြာပါသည်။
• ၂၄ နာရီ ဆီး: စုဆောင်းခြင်းကို အညွှန်းတပ်ထားသော ကွန်တိန်နာထဲတွင် တစ်နေ့လုံးနှင့် တစ်ညလုံး လုပ်ဆောင်သည်။
• အတိုချုံး Synacthen စမ်းသပ်မှု: အခြေခံနမူနာတစ်ခု၊ ဓာတုဗေဒနည်းဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ACTH ထိုးဆေးတစ်ခု၊ ထို့နောက် သတ်မှတ်ထားသော အချိန်အပိုင်းအခြားများတွင် နောက်ထပ်နမူနာ တစ်ခု သို့မဟုတ် နှစ်ခု။ နေ့ကလေးထိန်းဌာနတွင် မိနစ် ၃၀ မှ ၆၀ ခန့်နေရန် မျှော်လင့်ရပြီး တစ်ခါတစ်ရံတွင် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းပေါ်မူတည်၍ ပိုကြာနိုင်သည်။
• တစ်ညလုံး dexamethasone နှိမ်နင်းမှုစစ်ဆေးမှု: အိမ်မှာ သတ်မှတ်ထားတဲ့ ညဉ့်နက်ချိန်မှာ ဆေးပြားတစ်ပြားသောက်ပြီး နောက်တစ်နေ့မနက်မှာ သွေးနမူနာယူရပါမယ်။

ရလဒ်များသည် တစ်ဦးချင်း ဆေးခန်းအခြေအနေများပေါ် မူတည်၍ ကွဲပြားပြီး အစီရင်ခံချိန်သည် စမ်းသပ်မှုကို အိမ်တွင်း၌ လုပ်ဆောင်ခြင်း သို့မဟုတ် ဗဟိုဓာတ်ခွဲခန်းသို့ လွှဲပြောင်းပေးခြင်း ရှိ၊ မရှိပေါ်တွင် မူတည်ပါသည်။ အစီရင်ခံစာကို မည်သည့်အချိန်တွင် မျှော်လင့်ရမည်ကို သင့်စုဆောင်းရေးဌာနကို မေးမြန်းပါ။

သင့်ရဲ့ cortisol အစီရင်ခံစာကို နားလည်ခြင်း

အစီရင်ခံစာပေါ်တွင် ရိုက်နှိပ်ထားသော သို့မဟုတ် ပူးတွဲပါ အရာသုံးခုနှင့်အတူ cortisol ရလဒ်ကို ဖတ်ရှုပါ- နမူနာအမျိုးအစား၊ စုဆောင်းသည့်အချိန်အတိအကျနှင့် ဓာတ်ခွဲခန်း၏ကိုယ်ပိုင် ရည်ညွှန်းကြားကာလ။ Cortisol စစ်ဆေးမှုများသည် ပလက်ဖောင်းများအကြား မတူညီသောကြောင့် ရည်ညွှန်းကြားကာလများသည် ဓာတ်ခွဲခန်းအလိုက် သီးသန့်ဖြစ်ပြီး ဓာတ်ခွဲခန်းနှစ်ခုမှ ရလဒ်များသည် တိုက်ရိုက်နှိုင်းယှဉ်၍မရပါ။ သင့်နံပါတ်ကို အွန်လိုင်းတွင်တွေ့ရှိရသော အပိုင်းအခြား သို့မဟုတ် အခြားဓာတ်ခွဲခန်းတစ်ခုမှ အစီရင်ခံစာဟောင်းတစ်ခုနှင့် မနှိုင်းယှဉ်ပါနှင့်။

ကျယ်ပြန့်သောအသုံးအနှုန်းများအရ-

• သိသာထင်ရှားတဲ့ မြင့်မားတဲ့ ရလဒ်တစ်ခု စတီးရွိုက်ဆေးဝါးများ၊ ပစ်ကျူထရီအဒရီနယ်အကျိတ် (Cushing's ရောဂါ)၊ အဒရီနယ်အကျိတ် သို့မဟုတ် ectopic ACTH ထုတ်လုပ်မှုတို့ကြောင့် cortisol အလွန်အကျွံထွက်နိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေသည်။ ၎င်းသည် နမူနာယူချိန်တွင် လတ်တလောဖျားနာမှု၊ နာကျင်မှု၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း၊ အီစထရိုဂျင်ကုထုံး သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သောစိတ်ဖိစီးမှုကိုလည်း ထင်ဟပ်စေနိုင်သည်။
• သိသာထင်ရှားတဲ့ ရလဒ်နိမ့်ကျမှု၊ အထူးသဖြင့် မနက်စောစောတွင် လက္ခဏာများ ကိုက်ညီနေပါက၊ စတီးရွိုက်ကုသမှုကြောင့် နှိမ်နင်းခြင်းအပါအဝင် အဒရီနယ်ဂလင်း မလုံလောက်ခြင်း၊ မူလ (အဒရီနယ်) သို့မဟုတ် ဒုတိယ (ပစ်ကျူထရီ/ဟိုက်ပိုသာလမစ်) ဖြစ်နိုင်ခြေကို မြင့်တက်စေသည်။
• အလယ်အလတ်ရလဒ်တစ်ခု သည် အဖြစ်များပြီး မကြာခဏ ၎င်းကိုယ်တိုင် သတင်းအချက်အလက် မပြည့်စုံပါ။ ဤနေရာတွင် dynamic testing ကို ထည့်သွင်းလေ့ရှိသည်။

ကော်တီဆောစစ်ဆေးမှုသည် ၎င်းကိုယ်တိုင် ရောဂါရှာဖွေခြင်းမဟုတ်ပါ။ သင့်ရောဂါလက္ခဏာများ၊ စစ်ဆေးမှုနှင့် ဆေးဝါးများနှင့်ပတ်သက်၍ တောင်းဆိုသော ဆရာဝန်၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်သည် သက်ဆိုင်ပါသည်။

cortisol ရလဒ်များသည် မှားယွင်းစေနိုင်သည့်အခါ

မှားယွင်းစွာ ဖော်ပြနိုင်သော ရလဒ်များ

• အီစထရိုဂျင်ပါဝင်သော သန္ဓေတားဆေးများ၊ ဟော်မုန်းကုထုံးနှင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်း- cortisol-binding globulin မြင့်တက်စေသောကြောင့် free, active cortisol ပုံမှန်ဖြစ်နေချိန်တွင်ပင် total serum cortisol မြင့်တက်လာပါသည်။
• ပြင်းထန်သောရောဂါ၊ သွေးဆိပ်တက်ခြင်း၊ ခွဲစိတ်မှု၊ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရခြင်း၊ ပြင်းထန်သောနာကျင်မှု၊ မထိန်းချုပ်နိုင်သော ၀က်ရူးပြန်ရောဂါ- Cushing's syndrome ကို မညွှန်ပြသော တကယ့်စိတ်ဖိစီးမှုကြောင့် မြင့်တက်လာမှုများ။
• စိတ်ကျရောဂါ၊ နာတာရှည်အရက်သောက်သုံးမှု၊ ကောင်းစွာမထိန်းချုပ်နိုင်သော ဆီးချိုရောဂါ၊ အိပ်ပျော်နေစဉ် အသက်ရှူရပ်ခြင်း Cushing's syndrome မပါဘဲ cortisol အပျော့စား အလွန်အကျွံထွက်ခြင်းနှင့် ပုံမှန်မဟုတ်သော နှိမ်နင်းမှုစစ်ဆေးမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
• ညဆိုင်းအလုပ် သို့မဟုတ် မကြာသေးမီက ခရီးဝေးသွားလာခြင်း- "ညဉ့်နက်ပိုင်း" နမူနာကို လူတစ်ဦး၏ ဇီဝကမ္မဗေဒဆိုင်ရာ မနက်ခင်းတွင် ရယူနိုင်သည်။
• တံတွေးနမူနာညစ်ညမ်းမှု- စတီးရွိုက်ခရင်မ်များ၊ ရှူဆေးအကြွင်းအကျန်များ၊ ဆေးရွက်ကြီး/ပါအန်၊ အစားအစာ သို့မဟုတ် ပါးစပ်ရှိသွားဖုံးမှသွေးများသည် တံတွေးဖတ်ချက်များကို ပုံပျက်စေနိုင်သည်။
• dexamethasone ရှင်းလင်းမှုကို မြန်ဆန်စေသော ဆေးဝါးများ (rifampicin၊ phenytoin၊ carbamazepine၊ phenobarbitone) သည် နှိမ်နင်းမှုစစ်ဆေးမှုကို မှားယွင်းစွာ နှိမ်နင်းမထားဟု ထင်ရစေနိုင်သည်။

မှားယွင်းစွာ လျှော့ချနိုင်သော ရလဒ်များ

• ဂလူးကိုစတီရွိုက်ထိတွေ့မှုတစ်စုံတစ်ရာ၊ အညွှန်းမတပ်ထားသော ဖြည့်စွက်စာများနှင့် ရိုးရာကုထုံးအချို့တွင် ရှူသွင်းရသည့်၊ နှာခေါင်းအတွင်းထည့်ရသည့်၊ အဆစ်အတွင်းထည့်ရသည့်၊ လိမ်းရသည့် သို့မဟုတ် ဝှက်ထားသော စတီးရွိုက်များ ပါဝင်သည်။
• နေ့လည် သို့မဟုတ် ညနေပိုင်းတွင် နမူနာယူခြင်း၊ ကော်တီဆော ဇီဝကမ္မဗေဒအရ နိမ့်နေချိန်တွင် ညနေ ၆ နာရီတွင် "ကော်တီဆော နည်းခြင်း" သည် ယေဘုယျအားဖြင့် ဘာမှ အဓိပ္ပာယ်မရှိပါ။
• ချည်နှောင်မှုနည်းသော ပရိုတင်းများ- ကျောက်ကပ်ရောင်ရောဂါလက္ခဏာစု၊ ပြင်းထန်သောအသည်းရောဂါ၊ ပရိုတင်းဆုံးရှုံးမှုအခြေအနေများနှင့် အရေးပေါ်ရောဂါများသည် စုစုပေါင်း cortisol ကို လျော့ကျစေပြီး free cortisol သည် လုံလောက်နိုင်ပါသည်။
• ၂၄ နာရီအတွင်း ဆီးမစုဆောင်းခြင်း: ဆီးထဲတွင် မလိုအပ်သော cortisol ပမာဏ မှားယွင်းစွာ နည်းပါးရခြင်း၏ အဖြစ်အများဆုံး အကြောင်းရင်း။
• နာတာရှည် ကျောက်ကပ်ရောဂါ၊ ၎င်းသည် ဆီးလမ်းကြောင်းရှိ cortisol စွန့်ထုတ်မှုကို လျော့နည်းစေသည်။
• စတီးရွိုက်ပေါင်းစပ်မှုကို တားဆီးပေးသောဆေးဝါးများ သို့မဟုတ် အချို့သော immunoassays များကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေနိုင်သော သီးခြား assays များနှင့် biotin ဖြည့်စွက်စာများကို အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေနိုင်သည်။

ရလဒ်တစ်ခုသည် လက်တွေ့အခြေအနေနှင့် မကိုက်ညီပါက၊ ထိန်းချုပ်ထားသော အခြေအနေများအောက်တွင် စစ်ဆေးမှုအား ထပ်မံလုပ်ဆောင်ခြင်းသည် ပထမဆုံးနံပါတ်ပေါ်တွင် လုပ်ဆောင်ခြင်းထက် ပိုမိုအသိပညာပေးလေ့ရှိသည်။

အန္တရာယ်များနှင့် ဘေးကင်းရေး

သွေးနမူနာ

အန္တရာယ်များသည် နည်းပါးပြီး အများစုမှာ ဒေသတွင်းသာဖြစ်သည်- ခဏတာနာကျင်ခြင်း၊ အညိုအမဲစွဲခြင်း၊ ခေါင်းမူးခြင်းနှင့် ရံဖန်ရံခါတွင် သွေးအနည်းငယ်ထွက်ခြင်း သို့မဟုတ် ရှားရှားပါးပါးတွင် ထိုးဖောက်သည့်နေရာတွင် ပိုးဝင်ခြင်းတို့ ဖြစ်တတ်သည်။ သင်သည် သွေးကျဲဆေးသောက်နေပါက သို့မဟုတ် ယခင်က သွေးစစ်ဆေးမှုအတွင်း မေ့မြောသွားပါက သွေးကျဲဆေးဆရာဝန်ကို ပြောပြပါ။

တံတွေးနှင့် ဆီးစုဆောင်းခြင်း

၎င်းတို့တွင် အပ်မပါရှိဘဲ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအန္တရာယ်လည်း မရှိပါ။ အဓိကပြဿနာမှာ အန္တရာယ်ထက် နမူနာယူမှုအမှားအယွင်းဖြစ်သည်။

အတိုချုပ် Synacthen (ACTH လှုံ့ဆော်မှု) စစ်ဆေးမှု

ယေဘုယျအားဖြင့် ကောင်းစွာသည်းခံနိုင်သည်။ မျက်နှာနီရဲခြင်း၊ သတ္တုအရသာ သို့မဟုတ် ယာယီပျို့အန်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပွားနိုင်သည်။ ဓာတုဗေဒနည်းဖြင့်ထုတ်လုပ်ထားသော ACTH နှင့် ဓာတ်မတည့်သည့်တုံ့ပြန်မှုများသည် ရှားပါးသော်လည်း သတင်းပို့ထားပြီးဖြစ်သောကြောင့် ဝန်ထမ်းများနှင့် အသက်ပြန်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ကုသမှုပေးသည့် ဌာနများရရှိနိုင်သည့်နေရာတွင် စစ်ဆေးမှုကို ပြုလုပ်သည်။

Dexamethasone နှိမ်နင်းမှုစမ်းသပ်မှု

စတီးရွိုက်ဆေး အနည်းငယ် တစ်ကြိမ်သောက်ခြင်းသည် များသောအားဖြင့် ဘာမှမထူးပါ။ အိပ်မပျော်ခြင်း၊ စိတ်ခံစားချက် ပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် သွေးတွင်းသကြားဓာတ် မြင့်တက်ခြင်း ဖြစ်ပွားနိုင်ပြီး ဆီးချိုရောဂါရှိပါက ၎င်းသည် ပို၍အရေးကြီးပါသည်။ စစ်ဆေးမှုမပြုလုပ်မီ ဆီးချိုရောဂါ၊ တက်ကြွသောရောဂါပိုးဝင်ခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်ရောဂါတစ်ခုခုရှိပါက တောင်းဆိုသောဆရာဝန်အား ပြောပြပါ။

အင်ဆူလင်ခံနိုင်ရည်စမ်းသပ်မှု

အထူးကုဌာနများတွင် HPA ဝင်ရိုးကို အကဲဖြတ်ရန် ရံဖန်ရံခါ အသုံးပြုသည်။ ဤစစ်ဆေးမှုသည် သွေးတွင်းသကြားဓာတ်နည်းခြင်းကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ ဖြစ်ပေါ်စေပြီး အန္တရာယ်လည်း ရှိပြီး ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ကြီးကြပ်မှုနှင့် နှလုံးသွေးကြောကျဉ်းရောဂါ သို့မဟုတ် တက်ခြင်းကဲ့သို့သော ရှင်းလင်းသော ခြွင်းချက်များဖြင့်သာ ပြုလုပ်သည်။

အထူးအခြေအနေများ

ကိုယ်ဝန်

ကိုယ်ဝန်ရင့်လာသည်နှင့်အမျှ Cortisol၊ cortisol-binding globulin နှင့် urinary free cortisol တို့သည် မြင့်တက်လာပါသည်။ ကိုယ်ဝန်ဆောင်ချိန်တွင် Dexamethasone suppression စစ်ဆေးမှုသည် ထိရောက်မှု ညံ့ဖျင်းပါသည်။ ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် ရောဂါရှာဖွေခြင်းသည် အထူးကုဆရာဝန်၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်ပေါ်တွင် မူတည်ပြီး ပုံရိပ်ဖော်ရွေးချယ်မှုများကိုလည်း ချိန်ညှိပါသည်။

ကလေးများ

ကြီးထွားမှု ချို့ယွင်းခြင်း၊ အပျိုဖော်ဝင်ချိန် နောက်ကျခြင်း သို့မဟုတ် ရှင်းမပြနိုင်သော ကိုယ်အလေးချိန် ပြောင်းလဲမှုပုံစံများသည် ကလေးများတွင် အရေးကြီးသော သဲလွန်စများ ဖြစ်သည်။ ကိုးကားစရာ ကြားကာလများ၊ လှုံ့ဆော်မှု-စမ်းသပ်မှု ဆေးပမာဏများနှင့် နမူနာ ပမာဏများသည် အသက်အရွယ်အလိုက် ဖြစ်သည်။

သက်ကြီးရွယ်အိုများ

ကော်တီဆော လွန်ကဲခြင်း သို့မဟုတ် ချို့တဲ့ခြင်း၏ လက္ခဏာများသည် အခြားအသက်အရွယ်နှင့် ဆက်စပ်သော အခြေအနေများနှင့် ဆေးဝါးများစွာ သောက်သုံးခြင်းတို့နှင့် အပြင်းအထန် တူညီနေပါသည်။ ဆေးဝါးကို ဂရုတစိုက် ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်းသည် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်သည်။

စတီးရွိုက်ကုထုံးကို ရေရှည်ခံယူနေရသူများ

ပန်းနာရင်ကျပ်၊ အဆစ်အမြစ်ရောင်ရမ်းခြင်း၊ အရေပြားရောဂါ၊ ကျောက်ကပ်ရောင်ရောဂါလက္ခဏာစု သို့မဟုတ် အစားထိုးကုသမှုအတွက် ရေရှည်စတီးရွိုက်များသည် HPA ဝင်ရိုးကို ဖိနှိပ်ထားသည်။ ဤအခြေအနေတွင် ကော်တီဆောနည်းခြင်းသည် များသောအားဖြင့် ဆေးဝါးကို ထင်ဟပ်စေပြီး အဒရီနယ်ရောဂါအသစ်ကို ထင်ဟပ်စေသည်မဟုတ်ပါ။ စတီးရွိုက်လျှော့ချခြင်းကို ဆေးညွှန်းပေးသူမှ စီစဉ်ရမည်ဖြစ်ပြီး သင်သည် ဖျားနာသည့်နေ့အတွက် ဆေးပမာဏအစီအစဉ် လိုအပ်နိုင်သည်။

ပြင်းထန်သောရောဂါ

အထူးကြပ်မတ်ကုသဆောင်တွင် ကော်တီဆော အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်းသည် အထူးကုဆရာဝန်၏ ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ပုံမှန် ကန့်သတ်ချက်များနှင့် ချည်နှောင်ပရိုတင်း ယူဆချက်များသည် မမှန်ကန်ပါ။

အိန္ဒိယအခြေအနေတွင် cortisol စစ်ဆေးမှု

• ထုတ်ဖော်မပြောသော စတီးရွိုက်ထိတွေ့မှုသည် အမှန်တကယ်နှင့် မကြာခဏ ရှုပ်ထွေးစေသော အချက်တစ်ခုဖြစ်သည်။ အရေပြားရောဂါများအတွက် အရောင်းဆိုင်တွင် အလွယ်တကူဝယ်ယူနိုင်သော စတီးရွိုက်ခရင်မ်များ၊ စတီးရွိုက်ပါဝင်သော အဆစ်ထိုးဆေးများ၊ ထိန်းညှိမှုမရှိသော အားကစားရုံဖြည့်စွက်စာများနှင့် အချို့သော အညွှန်းမတပ်ထားသော AYUSH သို့မဟုတ် "နာကျင်မှုသက်သာစေသော" ပြင်ဆင်မှုများသည် cortisol ကို နှိမ်နင်းနိုင်သည် သို့မဟုတ် iatrogenic Cushing's syndrome ကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ထုပ်ပိုးမှုအပါအဝင် သင်အသုံးပြုသော ထုတ်ကုန်တိုင်းကို တိုင်ပင်ဆွေးနွေးမှုသို့ ယူဆောင်လာပါ။
• စျေးကွက်ရှာဖွေရေးဆိုင်ရာ တောင်းဆိုချက်များ- အိန္ဒိယဥပဒေ (၁၉၅၄ ခုနှစ် မူးယစ်ဆေးဝါးနှင့် မှော်ကုထုံးများ (ကန့်ကွက်နိုင်သော ကြော်ငြာများ) အက်ဥပဒေ) သည် ထိုကဲ့သို့သော အခြေအနေများအတွက် ပျောက်ကင်းစေမည်ဟု ကတိပေးသည့် ကြော်ငြာများကို ကန့်သတ်ထားသည်။ စားသုံးသူများထံ တိုက်ရိုက်ရောင်းချသော "အဒရီနယ် ပြန်လည်သတ်မှတ်ခြင်း" သို့မဟုတ် "ကော်တီဆော အဆိပ်ဖယ်ရှားခြင်း" အထုပ်များကို သံသယရှိပါ။
• အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် တီဘီရောဂါသည် မူလအဒရီနယ်ဟော်မုန်းမလုံလောက်ခြင်း၏ အကြောင်းရင်းတစ်ခုအဖြစ် ရှိနေဆဲဖြစ်သည်။ သမိုင်းကြောင်းအရ အရေးကြီးသောအချက်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အဒရီနယ်ဂလင်းတွင် ကယ်လ်စီယမ်ကြွယ်ဝမှုကို ပုံရိပ်ဖော်ခြင်းတွင် မြင်တွေ့နိုင်သည်။ တီဘီဆန့်ကျင်ကုထုံးသည် စစ်ဆေးမှုအတွက်လည်း အရေးကြီးသည်- rifampicin သည် စတီးရွိုက်ဇီဝဖြစ်စဉ်ကို အရှိန်မြှင့်ပေးပြီး dexamethasone စစ်ဆေးမှုကိုလည်း အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စေနိုင်ပြီး စတီးရွိုက်အစားထိုးလိုအပ်ချက်များကို တိုးမြင့်စေနိုင်သည်။
• BMI နည်းသော ဇီဝဖြစ်စဉ်ဆိုင်ရာရောဂါများ- တောင်အာရှသားများသည် ခန္ဓာကိုယ်ထုထည်ညွှန်းကိန်းနိမ့်ချိန်တွင် ဆီးချိုရောဂါနှင့် သွေးတိုးရောဂါဖြစ်ပွားလေ့ရှိသောကြောင့် အစောပိုင်းဆီးချိုရောဂါ၊ သွေးတိုးရောဂါနှင့် အလယ်ပိုင်းအဆီဖြန့်ဖြူးမှုပေါင်းစပ်မှုသည် အဖြစ်များပြီး Cushing's syndrome မဟုတ်ပါ။ အလွယ်တကူညိုမဲခြင်း၊ ကြွက်သားအားနည်းခြင်း သို့မဟုတ် ကျယ်ပြန့်သောခရမ်းရောင်အစင်းများကဲ့သို့သော သီးခြားခွဲခြားဆက်ဆံမှုဆိုင်ရာ လက္ခဏာများရှိနေသည့်အခါ Cortisol စစ်ဆေးမှုပြုလုပ်ရန် လိုအပ်ပါသည်။
• စမ်းသပ်ချက် ကွဲပြားမှု- အိန္ဒိယနိုင်ငံတစ်ဝှမ်းရှိ ဓာတ်ခွဲခန်းများသည် မတူညီသော ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာကိရိယာများနှင့် နည်းလမ်းများကို အသုံးပြုကြသည်။ တူညီသောဓာတ်ခွဲခန်းတွင် နောက်ဆက်တွဲစမ်းသပ်မှုသည် နှိုင်းယှဉ်မှုကို ပိုမိုအဓိပ္ပာယ်ရှိစေသည်။
• အချက်အလက်များအားကာကွယ်ခြင်း: စစ်ဆေးမှုအတွက် စုဆောင်းရရှိသော ကိုယ်ရေးကိုယ်တာကျန်းမာရေးအချက်အလက်များသည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဒစ်ဂျစ်တယ်ကိုယ်ရေးကိုယ်တာဒေတာကာကွယ်ရေးဥပဒေနှင့် သက်ဆိုင်ပါသည်။ သင့်အစီရင်ခံစာများနှင့် အထောက်အထားဒေတာများကို မည်သို့သိမ်းဆည်းပြီး မျှဝေသည်ကို မေးမြန်းပါ။

အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ကုန်ကျစရိတ်နှင့် အာမခံ

အစိုးရဌာနများ၊ သီးခြားဓာတ်ခွဲခန်းများနှင့် ဆေးရုံအခြေပြု endocrine ယူနစ်များအကြားနှင့် မြို့များအကြား ဈေးနှုန်းများသည် ကွဲပြားပါသည်။ ကိန်းဂဏန်းတစ်ခုကို ကိုးကားမည့်အစား၊ ကြိုတင်မှာယူမှုမပြုမီ ရေးသားထားသော ခန့်မှန်းခြေငွေတောင်းခံပါ။ ကုန်ကျစရိတ်ကို ရွှေ့လျားစေသော အချက်များများမှာ-

• နမူနာအမျိုးအစား: သွေးရည်ကြည် cortisol တစ်ခုတည်းသည် အသက်သာဆုံးရွေးချယ်မှုဖြစ်သည်။ တံတွေးမှရရှိသောနှင့် ၂၄ နာရီ ဆီး cortisol စစ်ဆေးမှုကိရိယာများ၊ ကိုင်တွယ်မှုနှင့် အထူးပြုစမ်းသပ်မှုများကြောင့် ပိုမိုကုန်ကျလေ့ရှိသည်။
• နမူနာအရေအတွက်: dynamic test များသည် အကြိမ်ကြိမ်ဆွဲရန် လိုအပ်သောကြောင့် ကုန်ကျစရိတ်သည် အဆပေါင်းများစွာ တိုးလာသည်။
• လှုံ့ဆော်ပေးသော သို့မဟုတ် နှိမ်နင်းပေးသော ဆေးဝါး၏ ကုန်ကျစရိတ် (ဓာတု ACTH၊ dexamethasone) နှင့် နေ့ကလေးထိန်းဌာန သို့မဟုတ် စောင့်ကြည့်ရေး ကုန်ကျစရိတ်များ။
• စစ်ဆေးမှုနည်းလမ်း- mass spectrometry-based cortisol စစ်ဆေးမှုသည် ပုံမှန် immunoassay ထက် ကုန်ကျစရိတ်ပိုများပြီး ရည်ညွှန်းဓာတ်ခွဲခန်းသို့ ပေးပို့နိုင်ပါသည်။
• အပိုဆောင်းစမ်းသပ်မှုများ- ACTH၊ electrolytes၊ DHEAS၊ plasma renin/aldosterone၊ သိုင်းရွိုက်စစ်ဆေးမှုများနှင့် ရုပ်ပုံဖော်စစ်ဆေးမှုများသည် သိသိသာသာ တိုးလာပါသည်။
• တိုင်ပင်ဆွေးနွေးခြင်းနှင့် နောက်ဆက်တွဲလုပ်ဆောင်ခြင်း- အင်ဒိုခရင်မ်ဗေဒ ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်း၊ ထပ်ခါတလဲလဲ စစ်ဆေးခြင်းနှင့် ရုပ်ပုံဖော်ခြင်းတို့သည် လမ်းကြောင်း၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လေ့ရှိသည်။

အာမခံအပြုအမူသည်လည်း ကွဲပြားသည်- ပြင်ပလူနာရောဂါရှာဖွေရေးစစ်ဆေးမှုများကို ဆေးရုံတက်ခြင်း သို့မဟုတ် OPD အကျိုးခံစားခွင့်သတ်မှတ်ထားသော ပေါ်လစီနှင့် မချိတ်ဆက်ပါက အကျုံးမဝင်ပါ။ စစ်ဆေးမှုမပြုလုပ်မီ သင့်အာမခံကုမ္ပဏီ သို့မဟုတ် ဆေးရုံ၏အာမခံကောင်တာနှင့် စစ်ဆေးပြီး ဆေးခန်းညွှန်ပြချက်ပါသည့် ဆေးစာကိုလည်း သိမ်းဆည်းထားပါ။

ဒဏ္ဍာရီများနှင့် အချက်အလက်များ

မကြာခဏမေးခွန်းတွေမေး

cortisol စစ်ဆေးမှုက တကယ်တမ်း ဘာကို စစ်ဆေးသလဲ။

ကော်တီဆောစစ်ဆေးမှုသည် သွေး၊ တံတွေး သို့မဟုတ် ဆီးနမူနာတွင် ကော်တီဆောဟော်မုန်းပမာဏကို တိုင်းတာသည်။ ဆရာဝန်များသည် အဒရီနယ်ဂလင်းများသည် ကော်တီဆောကို အလွန်အကျွံထုတ်လုပ်နေခြင်း သို့မဟုတ် အလွန်နည်းပါးနေခြင်း ရှိ၊ မရှိနှင့် ပစ်ကျူထရီ-အဒရီနယ် ထိန်းချုပ်စနစ်သည် မျှော်လင့်ထားသည့်အတိုင်း အလုပ်လုပ်နေခြင်း ရှိ၊ မရှိကို အကဲဖြတ်ရန် ကော်တီဆောစစ်ဆေးမှုကို အသုံးပြုကြသည်။

cortisol စစ်ဆေးမှုအတွက် အစာရှောင်ဖို့ လိုအပ်ပါသလား။

ဓာတ်ခွဲခန်းအများစုတွင် cortisol တိုင်းတာမှုအတွက် အစာရှောင်ခြင်းသည် ပုံမှန်မလိုအပ်သော်လည်း၊ ယူနစ်အလိုက်နှင့် အခြားစစ်ဆေးမှုများကို ကြိုတင်စာရင်းသွင်းထားသည့်အရာအလိုက် လိုအပ်ချက်များကွဲပြားပါသည်။ သင့်စုဆောင်းရေးဌာနနှင့် အတည်ပြုပါ။ သင်သည် အင်ဆူလင် သို့မဟုတ် ဆာလ်ဖိုနီယူရီးယားများသောက်ပြီး အစာရှောင်ရန်တောင်းဆိုခံရပါက ဆေးညွှန်းပေးသူအား ဦးစွာမေးမြန်းပါ။

ဘာကြောင့် မနက်ပိုင်းမှာ သွေးနမူနာယူသင့်တာလဲ။

ကော်တီဆောသည် နေ့စဉ်စည်းချက်နှင့်အညီ မနက်စောစောတွင် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိသည်။ အဒရီနယ်ဟော်မုန်း မလုံလောက်ဟု သံသယရှိသည့်အခါ မနက်ခင်းနမူနာသည် အသိပညာအရှိဆုံးအချိန်ဖြစ်သည်၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မနက်ခင်းတန်ဖိုး အမှန်တကယ်နိမ့်ခြင်းသည် အဓိပ္ပာယ်ရှိပြီး ညနေခင်းတန်ဖိုးနိမ့်ခြင်းသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ဇီဝကမ္မဗေဒနှင့် မသက်ဆိုင်ဘဲ အသိပညာမရှိပါ။

လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုလုံး ဘယ်လောက်ကြာမလဲ။

သွေးစစ်ခြင်းသည် မိနစ်အနည်းငယ်ကြာသည်။ အိမ်တွင် တံတွေးနမူနာသည် နှစ်မိနစ်မှ ငါးမိနစ်အထိ ကြာသည်။ ၂၄ နာရီကြာ ဆီးစစ်ခြင်းသည် တစ်ရက်လုံးအတွက် ဖြစ်သည်။ Synacthen စစ်ဆေးမှုတိုတောင်းခြင်းသည် နေ့ကလေးထိန်းဌာနတွင် မိနစ် ၃၀ မှ ၆၀ ခန့်ကြာပြီး တစ်ခါတစ်ရံတွင် ဒေသဆိုင်ရာလုပ်ထုံးလုပ်နည်းပေါ် မူတည်၍ ပိုကြာတတ်သည်။

တံတွေးထဲက cortisol စစ်ဆေးမှုက သွေးစစ်ဆေးမှုနဲ့ ဘယ်လိုကွာခြားသလဲ။

ညဉ့်နက်ပိုင်း တံတွေးထွက် cortisol သည် ညအချိန်တွင် cortisol ပုံမှန်ကျဆင်းမှု ဆုံးရှုံးသွားခြင်း ရှိ၊ မရှိ မေးမြန်းသောကြောင့် cortisol အလွန်အကျွံ ရှိမရှိ စစ်ဆေးသည်။ မနက်ခင်း သွေး cortisol သည် အခြေခံထုတ်လုပ်မှု လုံလောက်မှု ရှိ၊ မရှိ မေးမြန်းသည်။ တံတွေးစစ်ဆေးမှုကို cortisol နည်းပါးခြင်းကို ရောဂါရှာဖွေရန် အသုံးမပြုနိုင်ပါ။

ဆေးဝါးတွေက ကျွန်တော့်ရဲ့ cortisol ရလဒ်ကို ပြောင်းလဲနိုင်ပါသလား။

ဟုတ်ကဲ့၊ နှစ်ဖက်စလုံးမှာပါ။ အီစထရိုဂျင်ပါဝင်သော ဆေးပြားများနှင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်ခြင်းသည် စုစုပေါင်း cortisol ကို မြင့်တက်စေပါသည်။ ခရင်မ်များ၊ ရှူဆေးများနှင့် အချို့သော ဖြည့်စွက်စာများတွင် ပါဝင်သော ဖုံးကွယ်ထားသော စတီးရွိုက်များ အပါအဝင် မည်သည့်ပုံစံဖြင့်မဆို စတီးရွိုက်များသည် ၎င်းကို လျော့ကျစေပါသည်။ Rifampicin နှင့် အချို့သော ၀က်ရူးပြန်ရောဂါကုဆေးများသည် dexamethasone စစ်ဆေးမှုကို မှားယွင်းစေသည်။ သင်သောက်သမျှကို စာရင်းပြုစုပါ။

ကျွန်မရဲ့ ကော်တီဆော ပမာဏက နည်းနည်း ပုံမှန်မဟုတ်ပေမယ့် ကျွန်မ ကျန်းမာရေး ကောင်းနေပါတယ်။ နောက်ဘာလုပ်မလဲ။

အနည်းငယ် မူမမှန်သော cortisol တန်ဖိုးများသည် အဖြစ်များပြီး အချိန်ကိုက်ခြင်း၊ ဆေးဝါးများ၊ အိပ်စက်မှုပုံစံ သို့မဟုတ် ရောဂါတစ်ခုနှင့်တစ်ခု အပြန်အလှန်ဖြစ်ပွားခြင်းကို ထင်ဟပ်စေလေ့ရှိသည်။ ပုံမှန်အဆင့်မှာ တောင်းဆိုသောဆရာဝန်မှ ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်းဖြစ်ပြီး တစ်ခါတစ်ရံတွင် ချက်ချင်းကုသမှုထက် ထိန်းချုပ်ထားသောအခြေအနေများအောက်တွင် ထပ်ခါတလဲလဲ သို့မဟုတ် ပြောင်းလဲနေသောစစ်ဆေးမှုဖြင့် ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်။

cortisol စစ်ဆေးမှုက သိုင်းရွိုက်ပြဿနာတွေ ဒါမှမဟုတ် PCOS ရောဂါရှာဖွေဖို့ အသုံးပြုပါသလား။

မဟုတ်ပါ။ သိုင်းရွိုက်ရောဂါကို သိုင်းရွိုက်လုပ်ဆောင်ချက်စစ်ဆေးမှုများနှင့် လက်တွေ့စံနှုန်းများ၊ အန်ဒရိုဂျင်အဆင့်များနှင့် အာထရာဆောင်းတို့ဖြင့် polycystic ovary syndrome ကို အကဲဖြတ်သည်။ PCOS နှင့်ဆင်တူနိုင်သည့် Cushing's syndrome လက္ခဏာများကို ညွှန်ပြသည့်အခါ Cortisol စစ်ဆေးမှုကိုလည်း တစ်ခါတစ်ရံ ထည့်သွင်းလေ့ရှိသည်။

ကလေးတွေကို cortisol စစ်ဆေးမှု လုပ်လို့ရလား။

ဟုတ်ကဲ့။ ကလေးများအတွက် cortisol စစ်ဆေးမှုကို adrenal မလုံလောက်ဟုသံသယရှိခြင်း၊ မွေးရာပါ adrenal hyperplasia နောက်ဆက်တွဲနှင့် steroid ဆက်စပ်နှိမ်နင်းရေးအတွက် အသုံးပြုသည်။ လှုံ့ဆော်မှုစစ်ဆေးမှုများအတွက် ဆေးပမာဏ၊ နမူနာပမာဏနှင့် ရည်ညွှန်းချိန်ကြားကာလများသည် အသက်အရွယ်အလိုက်ဖြစ်ပြီး ကလေးအထူးကုဆရာဝန် သို့မဟုတ် ကလေးအထူးကု endocrinologist မှ ကြီးကြပ်သင့်သည်။

သတင်းရင်းမြစ်

• Cushing's syndrome ရောဂါရှာဖွေခြင်းဆိုင်ရာ Endocrine Society ၏ လက်တွေ့လမ်းညွှန်ချက်
• မူလ adrenal မလုံလောက်မှုရောဂါရှာဖွေခြင်းနှင့်ကုသခြင်းဆိုင်ရာ Endocrine Society လက်တွေ့လက်တွေ့လမ်းညွှန်ချက်
• အဒရီနယ် incidentalomas များကို စီမံခန့်ခွဲခြင်းဆိုင်ရာ ဥရောပ အင်ဒိုခရင်မ်ဗေဒအသင်းနှင့် ENSAT ၏ လမ်းညွှန်ချက်
• Cushing's syndrome နှင့် adrenal insufficiency အကြောင်း လူနာအချက်အလက် အမျိုးသားဆီးချိုရောဂါနှင့် အစာခြေစနစ်နှင့် ကျောက်ကပ်ရောဂါအင်စတီကျု (NIDDK)
• ၁၉၅၄ ခုနှစ်၊ မူးယစ်ဆေးဝါးနှင့် မှော်ကုထုံးများ (ကန့်ကွက်နိုင်သော ကြော်ငြာများ) အက်ဥပဒေ၊ အိန္ဒိယအစိုးရ
• ၂၀၂၃ ခုနှစ် ဒစ်ဂျစ်တယ်ကိုယ်ရေးကိုယ်တာဒေတာကာကွယ်ရေးဥပဒေ၊ အိန္ဒိယအစိုးရ