Tali tuusao
O le suega o le galuega a le ate (LFT), e ta'ua fo'i o le fa'amatalaga o le ate, o se vaega toto e fuaina ai le ALT (SGPT), AST (SGOT), ALP, GGT, bilirubin, albumin ma le porotini atoa, o nisi taimi e fa'atasi ai ma le taimi o le prothrombin. O le vaega LFT e fa'ailoa mai ai le manu'a o le ate, cholestasis ma le fa'aletonu o le galuega fa'atino. O taunu'uga o le LFT e le ta'ua ai se mafua'aga ma o se vaega masani e le fa'ailoa mai ai fa'ama'i ate.
Auala autu
- O le LFT o se vaega e siaki ma mata'ituina, e le o se suega e tasi e fa'amaonia ai le ma'i.
- E mafai ona tupu tulaga masani o le LFT i faʻamaʻi ate ogaoga, e aofia ai le cirrhosis ma le fibrosis ua fa'avaeina.
- E sili atu le tāua o mamanu o enzyme nai lo numera ta'itasi: o le mamanu ALT-versus-ALP e taʻitaʻia ai le mea o le a sosoo ai.
- E eseese vaega fa'asino i fale su'esu'e, o lea fa'atusatusa au tau i le vaega o lo'o lolomiina i lau lava lipoti.
- O le fa'aliliuga e patino i le foma'i na fa'atonuina le LFT, fa'atasi ai ma lou talaaga, vaila'au, fa'aaogāina o le 'ava malosi ma su'esu'ega.
I se tilotilo
| fōliga | Faamatalaga |
|---|---|
| faʻatusa | Toto mai alatoto, e masani lava mai le lima |
| Taimi e toso ai le toto | E masani lava 2-5 minute; o le tele o le asiasiga o le resitalaina ma le faʻatali |
| Anapogi | E masani lava e le manaʻomia mo naʻo le LFT; e manaʻomia pe afai e tuʻufaʻatasia ma suʻega lipid poʻo le kulukose, mulimuli i faʻatonuga a lau iunite |
| Vaega autu | ALT/SGPT, AST/SGOT, ALP, GGT, bilirubin atoa ma le bilirubin tuusa'o, albumin, porotini atoa, fua faatatau A:G |
| O nisi taimi e faaopoopo | Taimi o le Prothrombin/INR, LDH |
| Tapula'a autū | E le fa'ailoa mai le mafua'aga, e le fuaina le fibrosis, e le aofia ai fa'ama'i ate |
| O ai e fa'amatalaina | O le foma'i o lo'o talosaga, i le tulaga fa'aklinikal |
E lauiloa foi
- LFT, fa'amatalaga o le ate, vaega o le ate, vaega o galuega faatino a le ate
- Su'ega SGPT/SGOT (o le fa'aoga masani a Initia mo le ALT/AST)
- Su'ega bilirubin, su'ega toto jaundice
- "Su'ega o le ate" i talanoaga i aso faisoo
O le ā le suega o le galuega a le ate
O le suega o le galuega a le ate o se vaega o fua o le toto e tu'uina atu ai se ata e le tuusa'o o le soifua maloloina o le ate. E fai si fa'asesēina le igoa: o le tele o fa'ailoga e le fuaina ai le "galuega".
- Fa'ailoga o manu'a (hepatocellular): E tafe mai le ALT/SGPT ma le AST/SGOT mai sela o le ate ua faaleagaina. E patino lava le ALT i le ate; e sau fo'i le AST mai maso, fatu ma sela o le toto mumu.
- Fa'ailoga o le Cholestatic: E si'itia le ALP ma le GGT pe a poloka le tafe o le bile pe mumū ala o le bile. E afua mai fo'i le ALP mai ponaivi, placenta ma le ga'au.
- Fa'ailoga fa'amama: bilirubin, o le pigment mai le malepelepe o sela mumu. O le vaevaeina i ni vaega tuusa'o (fa'apipi'i) ma ni vaega lē tuusa'o (lē fa'apipi'i) e matuā fa'aitiitia ai avanoa.
- Fa'ailoga o galuega moni: O le albumin ma le prothrombin time/INR e atagia mai ai le gafatia o le ate e fa'aputu ai porotini.
O le maualuga o le enzyme e faʻaalia ai o loʻo tafe mai sela o le ate, ae le o le lelei o le galue o le ate. O le cirrhosis ua alualu i luma e masani ona faʻaalia ai le toetoe lava a masani pe naʻo sina siʻitia itiiti o le ALT ma le AST.
Aiseā e faia ai se suega o le galuega a le ate
- Su'esu'eina o fa'ailoga e pei o le jaundice, mimi uliuli, otaota samasama, tiga o le manava pito i luga taumatau, fulafula o le manava, mageso faifai pea pe vaivai e leai se mafuaʻaga.
- Su'esu'ega i vaega e maualuga le lamatiaga, e aofia ai tagata e maua i le ma'isuka ituaiga 2, mea e lamatia ai le metabolism, po'o le tele o le 'ava malosi.
- Siakiina o faʻamaʻi ate ua iloa e pei o le hepatitis B, hepatitis C, autoimmune hepatitis po'o le fa'ama'i ate steatotic.
- Mata'ituina o le saogalemu o fualaau faasaina, aemaise lava i le taimi o togafitiga e fa'asaga i le TB, methotrexate, nisi vaila'au e fa'asaga i le ma'i epilepsy, vaila'au e fa'asaga i le antifungal ma nisi vaila'au e fa'asaga i le retrovirus.
- Iloiloga a'o le'i faia le taotoga ma togafitiga, ma a'o le'i amataina vaila'au ua fa'amamā e le ate.
- Iloiloina o le manu'a o le ate e mafua mai i fualaau faasaina po'o fa'aopoopoga, e aofia ai nisi fa'aopoopoga la'au afu, AYUSH ma fa'aopoopoga faleta'alo po'o fa'aopoopoga mo le fa'aitiitia o le mamafa.
O ai e tatau ona faia lenei suega
- Soo se tasi e maua i le jaundice, mageso e le mafua'aga, po'o otaota lanu samasama ma le mimi uliuli.
- O tagata e maua i le maʻisuka ituaiga 2, toto maualuga, dyslipidaemia poʻo le faʻateleina o le mamafa tutotonu, o tagata Asia i Saute e maua i le faʻamaʻi o le ate metabolic i tulaga maualalo o le BMI nai lo le tele o isi faitau aofaʻi.
- Tagata e inu soo pe inu tele i le ava malosi.
- So'o se tasi ua amata pe o lo'o fa'aaogaina togafitiga e tete'e ai i le TB, e pei ona fa'atulagaina e le foma'i o lo'o togafitia.
- Tagata e iloa le hepatitis B po'o le C, pe iai se tala'aga fa'aleaiga o fa'ama'i ate.
- O i latou o loʻo faʻaaogaina ni faʻaopoopoga faʻa-laau afu, ayurvedic, faʻamalosi tino poʻo ni faʻaopoopoga mo le faʻaitiitia o le mamafa mo se taimi umi.
- Na ta'u mai e le au foa'i toto po'o tagata talosaga inisiua le tulaga e le masani ai o le ate o se su'esu'ega.
- O tagata e maua i le ate ga'o e vaaia faafuase'i i le USG o le manava.
O le LFT masani i se tagata soifua maloloina e leai ni mea e lamatia ai ma e leai ni fa'ailoga e itiiti sona aoga ma e masani ona maua ai ni taunuuga e le masani ai e mana'omia ai le toe faia o su'ega. Talanoa ma lau foma'i pe ua fa'atonuina le LFT mo oe.
O mea e le mafai ona iloa pe aveese e se suega o le galuega a le ate
- E le mafai ona iloa tonu le pogai. O le si'itia o le ALT/SGPT e lē fa'ailoa ai le eseesega o le viral hepatitis mai le manu'a e mafua mai i le 'ava malosi, manu'a i fualaau fa'asaina po'o le metabolic steatotic ate disease. E mana'omia le viral serology, tala'aga, ata ma o nisi taimi e mana'omia ai le autoimmune po'o le metabolic testing.
- E le mafai ona fuaina le fibrosis po'o le cirrhosis. E le mafai e le LFT panel ona fa'atulaga se fa'ailoga o le ma'ila. O le iloiloga o le fibrosis e fa'aaoga ai meafaigaluega e siaki ai le tulaga, elastography po'o nisi taimi, o le biopsy.
- E le mafai ona taofia ai fa'ama'i o le ate. E tupu le ALT ma le AST masani i le compensated cirrhosis, chronic hepatitis B, ma le ga'o ate.
- E le mafai ona iloa ai le kanesa o le ate. O le LFT e lē o se suega e siaki ai le kanesa. O le siakiina o le hepatocellular carcinoma e faʻaaogaina ai le ultrasound, faʻatasi ai ma pe leai foʻi o le AFP, i vaega ua faʻamatalaina o loʻo lamatia.
- E le mafai ona fa'aalia ai ma'a i le gallstone po'o ma'a i le bile duct. Atonu e ono fautua mai e enzymes cholestatic le poloka, ae e manaʻomia e maʻa le ultrasound, MRCP poʻo isi faiga e fai ai ata.
- E le mafai ona fa'ailoa tonu le fa'afitauli. O le ALP ua si'itia atonu e mafua mai i le ponaivi ae le o le ate; o le AST ua si'itia atonu e mafua mai i maso ae le o le ate.
- E le mafai ona fuaina le faʻaaogaina o le ava malosi. E lē maaleale pe patino fo'i le GGT i le taumafaina o le 'ava malosi.
Afai e faaauau pea faʻailoga e ui lava i le LFT masani, toe foʻi i lau fomaʻi. O se taunuuga masani e faʻamatalaina ai le mea na fuaina i le faʻataʻitaʻiga, ae le o le mea e leai.
Su'ega e feso'ota'i ae eseese
| suʻega | Fesili e tali | Le mea e le faia |
|---|---|---|
| LFT (fa'amatalaga o le ate) | E i ai ni fa'amaoniga fa'akemikolo o le manu'a o le ate, cholestasis po'o le fa'aletonu o le gaosiga o le ate? | E le tu'uina mai le mafua'aga, fausaga po'o le tulaga o le fibrosis |
| Fa'ailoga o le Hepatitis B ma le C / siama | O iai se siama faapitoa? | E le fa'aalia le ogaoga o le manu'a o le ate |
| USG o le manava (sonography) | Ua tele le ate, ma foliga mai e ga'o? Ua fa'alauteleina alavai, pe iai ni ascites pe o iai se manu'a e taula'i i le ate? | E le mafai ona iloilo le galuega fa'akemikolo; e fa'alagolago i le tagata fa'agaoioia; e le lagona le ga'o vaivai ma manu'a laiti |
| Elastography o le ate (lē tumau pe shear-wave) | E fa'apefea le ma'a'a o le ate, e fai ma sui mo le fibrosis? | O metotia fa'asolosolo ma metotia fa'ase'e o ni tekinolosi eseese e eseese tapula'a ma e le mafai ona fesuia'i; o faitauga e a'afia e le fa'alavelave, mumū, mea'ai ma le puta tele. |
| CT / MRI / MRCP | Fa'atulagaga auiliili, tele, fausaga o le ala o le bile | E le suia ai le biochemistry; E manaʻomia e le MRI se iloiloga o le saogalemu o le faʻapipiʻi |
| Biopsy ole ate | Su'esu'ega ma le fa'avasegaina o le tulaga o a'ano i mataupu filifilia | E ono iai ni mea sese i le fa'ata'ita'iga, e ono tupu ai |
| Galuega e le masani ai-LFT | Aiseā ua fa'atupula'ia ai lenei tulaga fa'apitoa o le taua i lenei tagata? | O se auala fa'afoma'i ese mai le vaega su'esu'e lava ia |
O le fea suega e muamua faia e faalagolago i le tulaga ua aliali mai. I le jaundice e leai se tiga ma otaota lanu samasama, e masani ona manaʻomia le vave faia o le ata o le biliary tree faatasi ai ma le LFT. I se tagata e leai ni faailoga e iai ni faailoga ma ua siʻitia teisi le ALT ma mea e lamatia ai le metabolism, e masani ona muamua faia le viral serology ma le ultrasound aʻo leʻi faia se elastography. I le masalomia o le soona tele o le paracetamol, o le faamuamua o le iloiloga vave faafomaʻi ma le INR ma le maualuga o fualaau faasaina, ae le o se iloiloga masani.
Auala e sauni ai
O tulafono sauniuni e fa'atino ma fa'atulaga e fale su'esu'e ta'itasi. O fa'atonuga tusitusia a lau lava iunite e sili atu nai lo se isi lava mea o lo'o i luga o lenei itulau.
- Anapogi: E masani lava e le manaʻomia e le LFT le anapogi. E masani ona fesiligia le anapogi pe a tuʻufaʻatasia le LFT i totonu o se siaki soifua maloloina ma le lipid profile poʻo le glucose.
- Vailaau ma mea faaopoopo: lisi mea uma, vailaʻau faʻatonu, vailaʻau faʻamama tiga, vailaʻau faʻamaʻi, statins, oloa ayurvedic poʻo laʻau, porotini ma faʻaopoopoga faʻamalositino. Aua le taofia soʻo se vailaʻau faʻatonu e "maua ai se lipoti mama"; talanoa muamua i le fomaʻi na tuʻuina atu le vailaʻau.
- Alu: ta'u i le foma'i o lo'o talosaga e uiga i le fa'aaogaina talu ai nei, aua e mafai ona suia ai le GGT ma le AST.
- Fa'amalositino mamafa: O faamalositino mamafa i aso ua mavae e mafai ona siitia ai le AST ma le ALT mai maso. Ta'u mai.
- Suavai: E masani ona fa'atagaina le vai mama se'i vagana ua fa'ailoa mai e lau iunite se isi itu.
Afai e maua oe i le ma'isuka o lo'o faia togafitiga e fa'aitiitia ai le kulukose
O le anapogi umi i le inisalini po'o le sulfonylureas e ono lamatia ai le hypoglycemia. Fesili mo se taimi e inu ai i le taeao po, ia 'ave se mea e maua ai le suka, ma fa'amaonia ma lau foma'i le auala e taulima ai le fua o le taeao.
Afai e te maua i le faaletonu o le fatu, CKD ua alualu i luma pe ua faʻatapulaʻaina foʻi le vai
Aua ne'i fa'ateleina le inuina o le vai e sili atu i le tapula'a ua fa'atonuina mo so'o se suega toto. Ta'u i le aufaigaluega o le phlebotomy e uiga i aso o le dialysis ma e uiga i fistula po'o graft arms, e le tatau ona fa'aaogaina mo le venepuncture.
tō
E si'itia le ALP i le tulaga fa'aletino i le taimi o le ma'itaga ona o le gaosiga o le placenta, ae pa'ū le albumin i le fa'alauteleina o le plasma. Ia ta'u i taimi uma o lo'o e ma'itaga ina ia faitauina lelei le lipoti. E masani ona 'alofia le anapogi umi i le taimi o le ma'itaga.
fanau
E eseese vaitaimi fa'asino mo tamaiti e tusa ai ma tausaga ma itupa, ma e masani ona maualuga le ALP i le taimi o le tuputupu a'e vave. E masani ona le fautuaina le anapogi umi mo tamaiti laiti; mulimuli i fa'atonuga a le iunite mo tamaiti.
O le a le mea e tupu i le taimi o le suega
- Resitalaina ma le maliega: ua fa'amaonia au fa'amatalaga ma suega na talosagaina.
- Fa'aputuga o le toto: E fa'amamā le pa'u, fa'apipi'i se tourniquet, ona aveese lea o le toto mai se alatoto o le lima, e masani lava i totonu o le tasi pe lua paipa.
- Umi: E tusa ma le 2-5 minute le umi o le fa'ata'ita'iga. E fa'amoemoe o le a umi atu le asiasiga atoa e fuafua i le laina ma le resitalaina.
- Mulimuli ane: E fa'aoga le mamafa mo le minute e tasi pe lua. E mafai ona e 'ai ma toe amata loa lau gaioiga masani se'i vagana ua fa'atali isi su'ega.
- Fa'agasologa o le fale su'esu'e: E fa'asolo le fa'ata'ita'iga i totonu o se fa'avae otometi ma au'ili'iliina. O le taimi e lipotia ai e fa'alagolago i le fale su'esu'e ta'itasi; fesili i le laulau e aoina ai mea.
Malamalama i lau lipoti LFT
Faitau tau taʻitasi e faʻatusatusa i le va o faʻasinomaga o loʻo lolomiina i tafatafa o lau lava lipoti. E eseese tulaga e faʻatatau i le masini suʻesuʻe, metotia, ma le faitau aofaʻi o tagata o loʻo iai i le fale suʻesuʻe, ma e eseese foʻi tulaga o tagata matutua e faʻatatau i itupa. E le tatau ona faʻaaogaina tau o loʻo lolomiina i isi upega tafaʻilagi e fai ma au faʻatusatusaga.
Faitauina o le mamanu
- Ua si'itia tele le ALT/SGPT ma le AST/SGOT i se tulaga lē tutusa: o se mamanu o le hepatocellular, e faʻailoa mai ai le manuʻa o le sela o le ate, faʻamaʻi metabolic steatotic o le ate, viral hepatitis (e aofia ai le hepatitis A ma le E, e taatele uma i Initia), manuʻa e mafua mai i le ava malosi, poʻo le manuʻa i fualaau faasaina/faaopoopoga.
- Ua si'itia le ALP ma le GGT i se tulaga lē tutusa: o se mamanu o le cholestatic, e faasino i le poloka o le ala o le bile, gallstone disease, drug cholestasis po'o le intrahepatic bile duct disease.
- Si'itia le ALP fa'atasi ai ma le GGT masani: ua fa'ailoa mai ai le avanoa e maua ai le ponaivi nai lo le ate.
- O le bilirubin ua si'itia tu'ufua, e masani lava i le le tuusa'o, fa'atasi ai ma tulaga masani e ese mai ai: e masani lava o le Gilbert's syndrome, o se ituaiga e le afaina i le tofi tuufaasolo mai; o le hemolysis o le isi lea manatu autu, ma i Initia o le thalassemia trait ma isi haemoglobinopathies e talafeagai.
- Albumin maualalo: e ono atagia mai ai fa'ama'i tumau o le ate, ae fa'apea fo'i ma ma'i tuga, mumū, leiloa o porotini e ala i fatuga'o po'o le manava, po'o le le lava o mea'ai.
- PT/INR umi: e mafai ona fa'ailoa mai ai le fa'aitiitia o le gafatia gaosia i fa'ama'i ogaoga o le ate; e a'afia fo'i i le le lava o le vaitamini K ma vaila'au e tetee i le toto.
E tāua le maualuga o le tulaga. O se tau e sili atu teisi i luga atu o le vaega e masani ona ese lona uiga mai le tasi e tele taimi i le tapula'a pito i luga. O le aga'i i luma i fa'ata'ita'iga toe fai e masani ona sili atu ona aoga nai lo le faitauga e tasi. E leai se mamanu i luga o lenei itulau e avea ma fa'amaoniga; e tatau i le foma'i na talosagaina le LFT ona fa'amatalaina fa'atasi ma lau tala'aga ma le su'esu'ega. E eseese taunu'uga e fa'atatau i tulaga fa'apitoa ta'ito'atasi.
Afai e mafai ona fa'asesēina taunuuga o le LFT
Si'itia sese pe le si'itia fo'i le ate
- AST: faamalositino mamafa, tui i totonu o le maso, manu'a o maso, myopathy, ma'i oso fa'afuase'i, hemolysis o le fa'ata'ita'iga i le taimi e aoina ai pe felauaiga ai.
- ALP: maʻitaga (placental), tuputupu aʻe o le tamaitiiti ma le talavou, faʻamaʻi o ponaivi, faʻamalologa o gaugā o ponaivi, ma le maeʻa ai o se taumafataga gaʻo i nisi o vaega o le toto.
- GGT: O le tele o vailaʻau ma le puta tele e faʻateleina ai le GGT e aunoa ma se faʻamaʻi ate taua, o lea e le tatau ai ona faitauina se GGT e siʻitia e tasi o se faʻamaoniga o le faʻaaogaina o le ava malosi.
- Bilirubin: O le anapogi faaumiumi e mafai ona siitia ai le bilirubin e le’i fesootai i le Gilbert’s syndrome; o le haemolysis e siitia ai e aunoa ma se faamai o le ate.
- Fomu o le Macro-enzyme ma le fa'alavelave i le su'ega e mafai i nisi taimi ona maua ai ni tulaga maualuga faifai pea e aunoa ma se faʻamaʻi.
Fa'amautinoaga sese pe fa'aitiitia sese tulaga fa'atauaina
- E mafai ona masani pe maualalo le ALT e ui lava i le ma'i moni, aemaise lava i le cirrhosis ua leva ona iai, i le CKD ua ma'i tigaina ma o lo'o faia le dialysis, ma o nisi taimi i le hepatitis B tumau.
- Vitamin B6 le lava fa'aitiitia ai le ALT ma le AST ua fuaina.
- Atonu e maualalo le ALP i le le lava o le zinc po'o le magnesium, hypothyroidism ma le Wilson's disease, e ufiufi ai le cholestasis.
- Atonu e foliga masani le Albumin pe a mago le tino e tusa lava pe fa'aitiitia le gaosiga.
- Taimi: I le fa'alavelave fa'afuase'i o le biliary po'o se manu'a fa'afuase'i i vaila'au, atonu e le'i oso a'e ni enzymes pe a vave ona 'ave le toto. E masani ona mana'omia le toe faia o le panel.
Lamatiaga ma le saogalemu
Venepuncture masani mo le LFT
E laiti ni lamatiaga ae e lē o se mea e leai: o se tui puupuu, manu'a, tiga, se tama'i toto, ma o nisi taimi e lagona ai le niniva po'o le matapogia. E seasea ona mana'omia ni taumafaiga faifai pea, pe tupu fo'i se fa'aita o neula po'o se fa'ama'i pipisi i le lotoifale. Ta'u muamua i le aufaigaluega pe afai na e matapogia i le taimi o su'ega toto muamua, ina ia mafai ona tosoina oe ua taoto.
Afai o lo'o e inuina ni vaila'au e fa'amama ai le toto pe iai fo'i se fa'aletonu o le tafe toto
E sili atu ona ono tupu ni manu'a ma le tafe umi o le vai. Fa'ailoa i le foma'i fa'apitoa i le toto, ia tumau le mamafa i le vaega na tui mo se taimi umi, ma aua le suia le fua o le vaila'au e tete'e ai le toto e aunoa ma se fa'atonuga a lau foma'i.
Fa'ata'ita'iga o le kapila po'o tamaiti
O le tui i mulivae po'o le fa'aputuina o tamatamailima i pepe ma tamaiti laiti e ese lona tulaga, e tele lava ina iai ni manu'a i le lotoifale ma e maualuga atu le avanoa e a'afia ai le fa'ata'ita'iga i le hemolysis, o nisi taimi e mana'omia ai le toe faia o le toe tosoina.
Mumu fua
Fa'alavelave fa'afuase'i nei
- Fenumiai, matapogia, le mautonu, le manino o le tautala pe suia le mamanu o le moe i se tasi ua iloa pe masalomia ua maua i le faamai o le ate.
- Puai toto, po'o otaota uliuli e pei o le kesi.
- Vave ona fa'ateteleina le jaundice fa'atasi ai ma le fiva ma le malosi tele, pe tiga tele i le manava pito i luga taumatau fa'atasi ai ma le fiva tele.
- Afai e masalomia le soona fa'aaogāina o le paracetamol po'o se isi so'ona tele o le vaila'au, pe afai fo'i e te inuina se vaila'au e afaina ai le atopa'u, alu loa i le falema'i, tusa lava pe e te lagona lelei.
- O le salalau o manu'a po'o le tafe toto fa'afuase'i.
Aso lava e tasi
- Ma'i fou o le jaundice, mimi uliuli ma otaota samasama.
- O le si'itia tele o le enzyme na lipotia mai e le fale su'esu'e fa'atasi ai ma le pua'i, tiga i le pito i luga o le manava taumatau, po'o le lagona le matua'i le malosi.
- Fa'ateleina vave o le fula o le manava po'o le fula o vae fou.
- O le mageso fou, fiva, po'o le samasama pe a uma ona amata se vaila'au fou, aemaise lava togafitiga e fa'asaga i le TB, fa'afeso'ota'i le 'au e togafitia a'o le'i toe fa'aaogaina le isi inumaga.
Taimi atofaina masani
- O fuainumera e fai si le masani ai pe a siaki le soifua maloloina e aunoa ma ni fa'ailoga.
- O le bilirubin ua si'itia ua tu'ueseeseina ma se vaega e masani ai.
- Na lipotia mai le ate ga'o i le USG o le manava ma le si'itia māmā o le ALT.
- Vaivai faifai pea ona o se LFT masani.
Tulaga fa'apitoa
tō
E faʻamoemoeina o le a siʻitia le ALP ma faʻaitiitia le albumin i le taimi o le maitaga. O le siʻitia o transaminases, le mageso o alofilima ma tapuvae, poʻo le siʻitia o bile acids i laʻasaga mulimuli ane e manaʻomia ai le vave iloiloga a le fomaʻi o le maitaga, aua o tulaga e pei o le intrahepatic cholestasis o le maitaga ma le aʻafia o le ate e fesoʻotaʻi ma le pre-eclampsia e faʻapitoa lava i le maitaga.
fanau
E fa'atatau lava le tulaga o tamaiti i tausaga ta'itasi ma o le maualuga o le ALP e masani lava o se tuputupu a'e masani. O le si'itia pea o le transaminase i se tamaititi e mana'omia ai se iloiloga a tamaiti nai lo le toe faia o le siakiina e le tagata lava ia.
Tagata matutua matutua
E mafai e le tele o vailaʻau, fegalegaleaiga o vailaʻau eseese ma le iai faʻatasi o le faʻaletonu o le fatu ona suia uma le tulaga. O le faʻaitiitia o maso e ono faʻaitiitia ai le siʻitia o le AST.
Tagata e maua i le ma'isuka ma mea e lamatia ai le metabolism
O le faaupuga i le taimi nei o le metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease (MASLD), e sui ai le NAFLD, faatasi ai ma le MASH e sui ai le NASH, i lalo o le faamalu o le steatotic liver disease (SLD); O le MetALD e faamatalaina ai le lamatiaga o le metabolism ma le tele o le inuina o le ava malosi (multi-society Delphi consensus, 2023). O le ALT masani e le aveesea ai le MASLD po o le fibrosis, o lea e faalagolago ai le iloiloga o lamatiaga i le sili atu nai lo le LFT.
Fa'ama'i tumau o fatuga'o ma le dialysis
E maualalo ifo le transaminase i le CKD ua tuana'i, o lea e ono fa'aitiitia ai e tulaga masani le manu'a o le ate. 'Alo'ese mai le fistula ma le fa'apipi'iina o lima mo le tosoina o le toto.
Tagata o lo'o faia togafitiga e tete'e ai i le TB
O le manu'a o le ate e mafua mai i fualaau faasaina o se lamatiaga ua iloa muamua i le isoniazid, rifampicin ma le pyrazinamide. Mulimuli i le faasologa o le mataituina o lau polokalame TB po o le foma'i ua faatulaga, ma lipoti atu le niniva, pua'i, tiga o le manava po o le jaundice i le aso lava lea. Aua le taofia pe toe amata na o oe le faasologa.
Su'ega o le galuega a le ate i le tulaga Initia
- Fa'amatalaga: O le SGPT ma le SGOT o igoa masani ia i lipoti a Initia; e tutusa lava ia suega ma le ALT ma le AST.
- Hepatitis viral fa'afuase'i e aofia ai le hepatitis A ma le hepatitis E o se tasi lea o mafuaʻaga masani o le siʻitia tele o transaminase, e masani ona fesoʻotaʻi ma le vai poʻo meaʻai ua pisia. O le Hepatitis E e iai sona popolega faapitoa i le maʻitaga.
- Togafitiga e tete'e ai i le TB ma le a'afiaga o le hepatotoxicity o se tasi lea o mafuaʻaga masani mo le mataʻituina o LFT i Initia, ona o le avega mamafa o le TB i le atunuʻu.
- Manu'a o le ate e feso'ota'i ma la'au fa'a-la'au, AYUSH ma fa'aopoopoga ua fa'ateleina ona iloa. Fa'ailoa atu oloa uma e le fa'atonuina e se foma'i, e aofia ai churnas, kadhas, pauta porotini ma mea e fa'amumu ai ga'o.
- Haemoglobinopathies: O le thalassemia trait, sickle cell trait ma le G6PD deficiency e taatele i vaega o Initia ma e mafai ona faʻateleina ai le bilirubin e ala i le hemolysis nai lo faʻamaʻi ate.
- Fa'ama'i o le ate metabolic i le BMI maualalo: E atiaʻe e tagata Asia i Saute le faʻaletonu o le metabolism ma le faʻamaʻi o le ate pe a maualalo le mamafa o le tino ma le tulaga maualalo o le sulugatiti, o lea la, o se tino e "foliga masani" e le faapea ai ua le aofia ai lea tulaga.
- Fa'amatalaga patino: O lipoti o fale suʻesuʻe o faʻamatalaga tau soifua maloloina patino ia o loʻo taulimaina i lalo o le Digital Personal Data Protection Act, 2023.
- Tulaga fa'apolofesa: O lipoti a le fale suʻesuʻe ma fautuaga a fomaʻi e paʻu i lalo o tulaga faʻapolofesa o amioga faʻapolofesa a le National Medical Commission, ma e leai se oloa tau soifua maloloina e mafai ona faʻasalalauina o se vailaʻau e faʻamalolo ai faʻamaʻi ate i lalo o le Drugs and Magic Remedies (Projectionable Advertisements) Act, 1954.
Tau ma inisiua, ma mea e aʻafia ai le tau i Initia
E matuā eseese lava tau o se LFT i Initia i le va o aai, vaega o fale suʻesuʻe ma fausaga o afifi. Fesili mo le tau faʻapitoa aʻo leʻi aoina mai nai lo le faʻalagolago i fuainumera o loʻo faʻasalalauina.
- Fa'atulagaga o le laupapa: O le fa'atulagaga faigofie o le ate e taugofie atu nai lo le fa'atulagaina o se laupapa fa'alautele e fa'aopoopo i ai le GGT, LDH, PT/INR po'o bile acids.
- Tuufaatasiga: O le LFT i totonu o se siaki atoa o le soifua maloloina e masani lava ona taugofie i le suega taʻitasi nai lo se poloaiga tutoʻatasi.
- Fa'amaoniga ma le nofoaga: E masani ona eseese tau o fale su'esu'e ua fa'amaonia e le NABL ma fale su'esu'e i falema'i mai nofoaga e aoina ai mea'ai tuto'atasi; o tau o fale su'esu'e i metro e masani ona sili atu nai lo tau o taulaga laiti.
- Aoina o le fale e ono i ai se totogi faaopoopo.
- Faanatinati o le toe faaleleia: e mafai ona sili atu le taugata o fuainumera po'o lipoti i le aso lava e tasi.
- Inisiua: E masani ona lē toe totogiina togafitiga fa'apitoa mo gasegase e lē o nofo i fafo se'i vagana ua aofia i le inisiua se fa'amanuiaga mo le OPD po'o le siakiina o le soifua maloloina. I le taimi e nofo ai i le falema'i, o le LFT e masani lava o se vaega o le pili e aofia ai, e tusa ai ma tuutuuga o le inisiua. E mafai e fuafuaga a le malo ma falema'i a le malo ona tu'uina atu suega e aunoa ma se totogi pe i ni tau fa'aopoopo.
O faʻamatalaga uma o tau o loʻo iinei e naʻo ni faʻailoga; faʻamaonia totogifuapauina o loʻo iai nei saʻo ma le nofoaga e fai ai suʻega ma lau kamupani inisiua.
Talafatu ma mea moni
| tala faʻafāgogo | Mea moni |
|---|---|
| O le LFT masani o lona uiga e maloloina le ate | E masani ona tutupu tulaga masani i le ate ga'o, le hepatitis B tumau ma e o'o lava i le compensated cirrhosis. E le mafai e le LFT ona fa'ate'aina fa'ama'i ate. |
| O le si'itia o le SGPT o lona uiga ua le atoatoa le galue o le ate | O le si'itia o le ALT/SGPT e fa'ailoa mai ai le tafe o le sela, ae le o le fa'aletonu. O le gaioiga fa'apitoa e atagia mai e le albumin ma le INR. |
| O le maualuga o le GGT e faʻamaonia ai o loʻo inuina e se tasi le ava malosi | E si'itia le GGT pe a fa'aaogaina ni vaila'au eseese, fa'afitauli o le metabolism ma fa'ama'i o le biliary. E le o se suega lea o le inuina o le 'ava malosi. |
| E mafai e le LFT ona iloa vave le kanesa o le ate | E lē o se suega kanesa le LFT. O le mata'ituina o tagata lamatia e fa'aogaina ai le ata, o nisi taimi e fa'aaoga ai le AFP. |
| O meainu fa'amamā, vaila'au fa'amalosi ate po'o vaila'au fa'afuala'au o le a fa'asa'o ai se LFT e le masani ai | E le tatau ona fa'alauiloaina se oloa e fa'amalolo ai fa'ama'i ate, ma o nisi oloa fa'a-la'au ma fa'aopoopoga e mafua ai ona manu'a le ate. Saili muamua le mafua'aga. |
| E tatau ona e anapogi i taimi uma mo le 12 itula a'o le'i faia se LFT | O tulafono o le anapogi e patino lava i le fale su'esu'e ma e masani ona le mana'omia mo na'o le LFT. Mulimuli i fa'atonuga a lau iunite. |
| O se lipoti e fai si le masani ai e manaʻomia ai le vave taofia i le falemaʻi | O le tele o fa'aletonu e le ogaoga tele e mana'omia ona toe faia su'esu'ega ma se iloiloga i fafo atu o le falema'i. O le fa'anatinati e fa'alagolago i fa'ailoga ma le tele o le fa'aletonu. |
Soo fesili
O a mea e aofia ai i le LFT?
O se fa'amaumauga masani o le ate e aofia ai le ALT/SGPT, AST/SGOT, ALP, GGT, bilirubin atoa ma le bilirubin tu'usa'o, porotini atoa, albumin ma le fua fa'atatau o le albumin-i-globulin. O nisi fale su'esu'e e fa'aopoopo le LDH po'o le prothrombin time/INR. E eseese le fa'atulagaga o le paneli i fale su'esu'e ta'itasi, o lea siaki le lisi o parakalafa i luga o le talosaga po'o le lipoti.
E mafai e le LFT ona ta'u mai le mea o lo'o fa'aleagaina ai lo'u ate?
Leai. O le LFT e faʻaalia ai le mamanu ma le tulaga o le faʻaletonu ae le o le mafuaʻaga. O le faʻailoaina o le mafuaʻaga e manaʻomia ai le talafaasolopito o vailaʻau, faʻaopoopoga ma le ava malosi, serology o le hepatitis, suʻega o le metabolism, ata e pei o le USG o le manava, ma o nisi taimi suʻega autoimmune poʻo le biopsy.
E fai si maualuga o la'u SGPT ae ou te lagona lelei. E moni ea lena mea?
O le si'itia o le mamafa i ni vaega to'atasi e masani ona tupu ma e le tumau, e feso'ota'i ma fa'amalositino talu ai nei, se vaila'au fou, se fa'aopoopoga po'o se ga'o fa'asolosolo i le ate. O le la'asaga masani o le toe faia lea o su'ega pe a uma se malologa fa'atasi ai ma le iloiloga o mea e ono a'afia ai. Va'ai lau foma'i mo se taimi atofaina masani, ae le o se asiasiga fa'afuase'i.
O le a le umi o le faagasologa atoa?
O le aoina o le toto lava ia e tusa ma le 2-5 minute. O le resitalaina ma le fa'atali e masani ona fa'aopoopoina ai le taimi. O le taimi e lipotia ai le toto i le fale su'esu'e e fa'alagolago i le fale ta'itasi ma pe o lo'o fa'agasoloina le fa'ata'ita'iga i totonu o le fale pe auina atu, o lea ia fa'amaonia le taimi e fa'amoemoeina e lipoti ai i le laulau e aoina ai le toto.
E tatau ona ou anapogi a o lei faia se LFT?
E masani ona lē manaʻomia le anapogi mo na o le LFT ae e masani ona talosagaina pe a faʻatonuina suega lipid poʻo le glucose i le asiasiga lava e tasi. Mulimuli i faʻatonuga e tuʻuina atu e lau fale suʻesuʻe. Afai e te faʻaaogaina le insulin poʻo le sulfonylureas, talanoa muamua i le saogalemu o le anapogi ma lau fomaʻi.
O le ā le eseesega o le LFT mai le ultrasound o le ate?
O le LFT o le biochemistry, e faʻaalia ai pe ua faʻalavelaveina sela o le ate poʻo le tafe o le bile. O le USG o le manava o loʻo faia ai se ata, e faʻaalia ai le tele, le foliga, le faʻalauteleina o alavai, ascites ma manuʻa taulaʻi. E le suitulaga uma le tasi i le isi; o faʻamaoniga o le ultrasound e faʻalagolago foʻi i le tagata faʻafoe ma e le lagona le gaʻo vaivai.
E mafai e vailaʻau ma faʻaopoopoga ona suia laʻu LFT?
Ioe. O vailaʻau faʻamaʻi, vailaʻau faʻamaʻi siama, vailaʻau faʻamaʻi pipisi, methotrexate, nisi vailaʻau faʻamaʻi epilepsy, paracetamol maualuga, ma le tele o laʻau faʻapitoa, ayurvedic poʻo faʻaopoopoga i faletaʻalo e mafai ona suia ai enzymes o le ate. Lisi mea uma e te inuina. Aua le taofia se vailaʻau ua faʻatonuina e faʻaleleia ai se lipoti, faʻafesoʻotaʻi le fomaʻi mo se fautuaga.
E fa'afia ona tatau ona toe faia le LFT?
E fa'alagolago le tele o taimi i le mafua'aga. O tagata o lo'o fa'aaogaina vaila'au e ono afaina ai le ate i se faasologa ua fa'atulaga e le foma'i o lo'o togafitia. O i latou e maua i fa'ama'i tumau o le ate e masani ona mata'ituina i taimi e filifilia e le foma'i fa'apitoa i le ate. Mo tagata e leai ni fa'ailoga e aunoa ma ni tulaga lamatia, e itiiti le aoga o le toe faia soo.
O le a se mea e tatau ona ou faia pe afai e le masani ai la'u LFT?
Ave le lipoti ma lau lisi atoa o vailaʻau ma mea faaopoopo i le fomaʻi na talosagaina le suega. Afai e te maua i le jaundice, tiga tele o le manava, puaʻi, fenumiai pe tafe toto, saili se fesoasoani i le aso lava lea pe vave foi. A leai, faatulaga se iloiloga masani nai lo le togafitia oe lava.
punaoa
- Rinella ME, ma isi. O se fa'amatalaga autasi a le tele o sosaiete Delphi i luga o le fa'aigoa fou o fa'ama'i ate ga'o. Hepatology / Journal of Hepatology, 2023.
- Inisetiute Fa'aleatunuu mo le Soifua Maloloina ma le Tausiga Sili (NICE). Taiala i fa'ama'i ga'o o le ate e le o se 'ava malosi ma auala e le masani ai mo su'ega toto o le ate.
- Ta'iala Fa'afoma'i a le Asosi a Europa mo le Su'esu'eina o le Ate (EASL) i manu'a o le ate e mafua mai i vaila'au ma fa'ama'i o le ate cholestatic.
- Kolisi Amerika o Gastroenterology. Taiala Faafoma'i: Iloiloga o Kemisi o le Ate e Le Masani.
- Fa'alapotopotoga o le Soifua Maloloina o le Lalolagi. Pepa o fa'amatalaga e uiga i le Hepatitis A, B, C ma le E.
- Vaega Tutotonu o le TB, Matagaluega o le Soifua Maloloina ma le Manuia o Aiga, Malo o Initia. Taiala fa'apitoa a le Polokalame Fa'aleatunuu mo le Fa'aumatiaina o le TB i le mata'ituina o le fa'ama'i o le ate.
- Tulafono o le Puipuiga o Fa'amatalaga Patino Fa'atekinolosi, 2023; Tulafono o Fualaau Fa'asaina ma Togafitiga Fa'ataulāitu (Fa'asalalauga Tete'e), 1954, Malo o Initia.