Mutu - Zoyambitsa, Zizindikiro, Matenda & Chithandizo

Kupweteka kwa mutu ndi chimodzi mwazochitika zachipatala zomwe zimakhudza aliyense panthawi ina m'miyoyo yawo. Chizindikiro chachikulu cha kupweteka kwa mutu ndi kupweteka kwa mutu kapena nkhope zomwe zimatha kugunda, kosalekeza, lakuthwa, kapena losasunthika. Madokotala amachiza kupweteka kwa mutu ndi mankhwala, kuchepetsa nkhawa, ndi biofeedback.

Kodi kupweteka kwa mutu kumakhala kofala bwanji kwa akuluakulu?

Mutu ndi chimodzi mwa matenda ofala kwambiri padziko lonse lapansi omwe amayambitsa ululu wopweteka kwambiri. Pafupifupi 75% ya akuluakulu padziko lonse lapansi amadwala mutu chaka chilichonse. Mutu ndi chifukwa chachikulu chosowa ntchito ndi sukulu. Zimakhudzanso moyo wa odwala komanso wabanja. Kwa anthu ena, kulimbana ndi mutu nthawi zonse kungayambitse nkhawa komanso kuvutika maganizo.

Mitundu ya Mutu

• Mitundu yoposa 150 ya mutu wa mutu imagwera m'magulu atatu akuluakulu - mutu woyambirira, mutu wachiwiri, ndi cranial neuralgias.

1. Mutu Woyamba - Mutu waukulu wa mutu si chizindikiro cha matenda aakulu koma chifukwa cha mavuto okhudza mutu ndi khosi. Kupsinjika maganizo ndi kusokonezeka kwa tulo nthawi zambiri ndizomwe zimayambitsa mutuwu.                                                     
2. Mutu Wachiwiri - Mutu wachiwiri nthawi zambiri umakhala ndi matenda omwe amagwirizanitsidwa nawo, monga mutu wa sinus umene umachitika pamene kupanikizika kapena matenda m'machimo akuwonjezeka. A migraine ndi imodzi mwa mitundu ya mutu wokhala ndi ululu wopweteka ndipo nthawi zambiri umapezeka mbali imodzi ya mutu. Nthawi zambiri amayamba chifukwa cha nkhawa, mahomoni, phokoso, chilengedwe, ndi zina zambiri. Azimayi ndi omwe amakhudzidwa kwambiri kuposa amuna.

Ngati mutu ukupitirira kwa nthawi yaitali ndipo umagwirizanitsidwa ndi zizindikiro monga kuuma kwa khosi, malungo, kusanza, kusintha kwa masomphenya, kusintha kwa kumverera kumbali imodzi ya thupi. Zikatero, zikhoza kukhala chifukwa cha chitukuko cha matenda aakulu.
3. Matenda a Cranial Neuralgia: Kupweteka komwe kumachitika kumaso ndi kumutu kwina kumaphatikizapo kupweteka kwa mutu. Munthu akagwiritsa ntchito mankhwala mopitirira muyeso ndiye kuti wodwalayo amamva kupweteka kwa mutu. Zimachitika pamene kugwiritsa ntchito mankhwala opweteka pafupipafupi kumabweretsa kumutu kosalekeza. 

Mitundu ya mutu woyamba ndi wachiwiri:

Mitundu yodziwika bwino ya mutu waukulu ndi iyi:

• Mutu wamutu - tKupweteka kwa mutu nthawi zambiri kumakhala pakati Mphindi 15 ndi maola 3 ndi zitha kuchitika kamodzi kapena kasanu ndi katatu patsiku. Zitha kuwuka pafupipafupi kwa masabata 4-12 ndikutha. Mutu wa Cluster umakonda kuchitika nthawi yomweyo tsiku lililonse.
• Migraine - migraine ndi mutu womwe ungayambitse kupweteka kwambiri kapena kugunda kwamtima, makamaka mbali imodzi ya mutu.
• Mutu watsopano watsiku ndi tsiku (NDPH) imayamba mwadzidzidzi ndipo imatha kupitilira miyezi itatu. Nthawi zambiri zimachitika mwa anthu omwe amadwala mutu pafupipafupi NDPH isanayambike.
• Kuthetsa mutu kumutu -zimayambitsa kupweteka pang'ono kapena pang'ono ndipo zimachitika pakapita nthawi.

Mitundu ina ya mutu wachiwiri ndi:

• Kugwiritsa ntchito mankhwala mopambanitsa mutu - yomwe imadziwikanso kuti rebound mutu, imapezeka mwa anthu omwe amamwa mankhwala kuti athetse mutu wawo pafupipafupi. 
• Mutu wa sinus - amayamba chifukwa cha matenda a sinus omwe amatsogolera kusokonezeka ndi kutupa m'mapapo. 
• Kupweteka kwa msana - amayamba chifukwa cha kutsika kochepa kapena kuchuluka kwa cerebrospinal fluid. Izi zimachitika chifukwa cha kuchucha kwamadzimadzi muubongo, kupopera kwa msana, kapena opaleshoni ya msana.
• Kupweteka kwamutu kwa bingu - ndi zodabwitsa ndi kuyamba mwadzidzidzi. Kupweteka kwamutu kwa bingu kumayambitsa kupweteka kwambiri mkati mwa mphindi imodzi ndipo kumatenga pafupifupi mphindi 1.

Kodi mutu umakhala wobadwa nawo?

Mutu umakonda kuyenda m'mabanja, makamaka mutu waching'alang'ala. Ana omwe akudwala mutu waching'alang'ala amakhala ndi kholo limodzi lomwe nawonso ali nawo. Ana omwe makolo awo amadwala mutu waching'alang'ala amakhala ndi mwayi woti nawonso azidwala kuwirikiza kanayi.
Mutu ukhoza kuyambikanso chifukwa cha zinthu zomwe zimagawidwa m'banja, monga:

• • Kudya zakudya zina kapena zosakaniza, monga caffeine, mowa, zakudya zofufumitsa, chokoleti ndi tchizi
  • Kusuta mosasamala
  • Kuwonekera kwa allergens
• Kununkhira kwamphamvu kwamafuta onunkhira kapena mankhwala apanyumba

Mutu umayamba chifukwa cha zinthu zambiri, monga izi:

• Kukwiya kapena kutupa m'chigaza cha chigaza, kuphatikizapo dongosolo lozungulira ubongo, zingakhudze ntchito ya ubongo.
• Kusintha kwa magazi kapena kuyenda kwa magazi chifukwa cha kuvulala kwa mphuno 
• madzi m'thupi ndi matenda a dongosolo, kuphatikizapo matenda
• Kuchita kwa mankhwala ndi kusintha kwa chemistry ya ubongo
• Kusiya mankhwala osokoneza bongo komanso kugwiritsa ntchito mankhwala osokoneza bongo
• Zinthu zachilengedwe monga kukhudzana ndi fungo lamphamvu la mankhwala apanyumba kapena mafuta onunkhira
• Kuwonekera kwa allergens.
• Zolimbitsa thupi zolemetsa.
• Kusintha kwa mahomoni.
• Kusowa tulo kapena kusokoneza tulo.
• Zinthu zina ndi monga kupsinjika maganizo, akazi amene amasiya kusamba kapena kusamba, ndi kadyedwe kake.

Zomwe zimayambitsa mitundu itatu yayikulu ya mutu

1. Mutu woyamba - zitha kukhala chifukwa chakuchita mopitilira muyeso kapena zovuta m'magulu omva kupweteka m'mutu, kuphatikiza:

• Madera enieni a ubongo
• Mitsempha yamagazi
• minofu
• Mitsempha
• Mankhwala a ubongo

Zomwe zimayambitsa mitundu ya mutu woyamba ndi izi:

• Kupweteka kwa mutu - ndi mtundu wofala kwambiri wa mutu woyamba, ndipo chifukwa chake sichidziwika. Zimaganiziridwa kuti ndi chifukwa cha zifukwa zosiyanasiyana zomwe zimayambitsa kutupa kapena kukwiya kwa mapangidwe omwe ali pamutu ndi kumtunda kwa khosi. Malo omwe amadziwika kwambiri ndi mutu wa kupweteka kwa mutu ndi pamphumi, akachisi (minofu yomwe imasuntha nsagwada yomwe ili m'dera lino), ndi dera limene minofu ya trapezius ya khosi imagwirizanitsa m'munsi mwa chigaza. Kupsinjika kwakuthupi (ntchito yamanja ndikukhala pakompyuta kapena desiki kwa nthawi yayitali) komanso kupsinjika maganizo kungayambitsenso mtundu uwu wa mutu. 
• Mutu wa Cluster - Nthawi zambiri amayamba chifukwa cha kutulutsa mwadzidzidzi kwa mankhwala (serotonin ndi histamine). Nthawi zambiri zimachitika kwa nthawi yayitali kapena zitha kuchitika tsiku lililonse (nthawi za sabata).

• Migraines - amayamba pamene minyewa yosakhazikika imakhudzidwa kwambiri ndi zoyambitsa zosiyanasiyana. Maselo amitsempha amatumiza zokopa ku mitsempha yamagazi ndikupangitsa kusintha kwamankhwala muubongo komwe kumabweretsa ululu wambiri.
• Chifukwa cha mutu watsopano wa tsiku ndi tsiku (NDPH) sichidziwika. Nthawi zambiri zimachitika mwa anthu omwe alibe mbiri yakale kapena yofunikira ya mutu.

2. Kupweteka kwachiwiri kwa mutu nthawi zambiri amayamba chifukwa cha matenda obwera chifukwa cha kapangidwe kake kapena matenda. Zitha kukhala zoika moyo pachiswe ndipo ziyenera kuzindikiridwa ndikuthandizidwa bwino. Kuyeza matenda kungatheke kuti adziwe zomwe zimayambitsa matenda. Zifukwa zina ndi izi:

• Kuvulala mutu ndi khosi. Izi zitha kuyambitsa zoopsa edema ndi kutupa mu ubongo (popanda magazi), kupweteka, kutuluka magazi mkati mwa danga la ubongo (pakati pa meninges), kugwedezeka popanda magazi chifukwa cha kuvulala kwa mutu, kupweteka kwa mutu pambuyo pa kugwedeza ndi, kupweteka chifukwa cha kuvulala kwa khosi ndi kuvulala kwa chikwapu.
• Systemic matenda monga chibayo, fuluwenza, encephalitis, meningitis. Nthawi zina, kachilombo ka HIV/AIDS kamayambitsa mutu wachiwiri
• Mavuto akuyenda kwa magazi (arteriovenous malformations) ndi kuvulala kwamutu ndi khosi kumayambitsa TIA (Transient ischemic attack) kapena Chilonda kungayambitse mutu wachiwiri. Kutupa kwa mitsempha ya carotid ndi temporal, ndi aneurysm (malo ofooka mumtsempha wamagazi omwe amachititsa magazi) angayambitsenso mutu.
• Kugonjetsa, zotupa muubongo (khansa), ndi oopsa (BP) ingayambitsenso mutu waukulu.
• Mankhwala ndi mankhwala omwe amagwiritsidwa ntchito pochiza matenda a mtima, matenda oopsa, matenda a mtima, erectile kukanika, ndi kulera pakamwa kungayambitse mutu. Mankhwala opweteka, mankhwala osokoneza bongo, ndi mankhwala ena ochepetsa ululu monga ibuprofen ndi aspirin angayambitsenso mutu. 
• Matenda a mano, mphuno, ndi maso monga sinusitis, iritis, glaucoma, ndipo kupweteka kwa mano kungakhale chifukwa cha mutu.
• Matenda apakati monga hypothyroidism ndi apamwamba kuthamanga kwa magazi (kuthamanga kwa magazi) kungayambitse mutu. Odwala akuvutika ndi kutaya madzi m'thupi kapena impso kulephera angakumanenso ndi mutu wachiwiri.

3. Rebound mutu: Mankhwala a mutu omwe nthawi zambiri amayambitsa kupweteka kwa mutu ndi opha ululu, kuphatikiza mankhwala ochepetsa ululu, mankhwala a mutu waching'alang'ala, ndi opiates. Ngati mlingo wovomerezeka watsiku ndi tsiku upititsidwa, aspirin ndi acetaminophen zingayambitse kupweteka kwa mutu. Zomwe zimayambitsa kupweteka ndizophatikiza aspirin, caffeine, ndi acetaminophen. Chiwopsezo chachikulu chikuwoneka mumagulu okhala ndi Butalbital. Triptans (sumatriptan) ndi ma ergots ena monga ergotamine omwe amagwiritsidwa ntchito pochiza migraine nthawi zambiri amayambitsa mutu wamtunduwu. Mankhwala opha ululu omwe amachokera ku mankhwala a opium opangidwa ndi ophatikizana a codeine ndi acetaminophen, ndipo angayambitsenso mtundu woterewu wa mutu.

Kodi mutu umamva bwanji?

Zizindikiro za kupweteka kwa mutu zimasiyanasiyana, kutengera mtundu wa mutu womwe wodwala amamva:

1. Kupweteka kwa mutu: Popeza uwu ndi mtundu wofala kwambiri wa mutu, ululu umakonda kukhala:

• Wofatsa mpaka pakati
• Zokwanira popanda kugunda
• Kumbali zonse za mutu (mbali zonse ziwiri)
• Choipa kwambiri pazochitika zachizolowezi monga kugwada kapena kuyenda m'mwamba
• Kuyankha pamankhwala osagulitsika

2. Mutu waching'alang'ala : Uwu ndi mutu wachiwiri wofala kwambiri. Kuvutika ndi mutu waching'alang'ala kumachitikira:

• Nsowa kapena kusanza
• Kupweteka kwapakatikati mpaka koopsa ndipo nthawi zina, kugunda kapena kupweteka kwapang'onopang'ono
• Mutu womwe umakhala kwa maola anayi mpaka masiku atatu
• Kumverera kwa kuwala, phokoso, kapena fungo
• ululu m'mimba

3. Mutu wa mutu wa cluster : Uwu ndi mtundu woopsa kwambiri wa mutu woyamba ndipo monga momwe dzinalo likusonyezera umabwera m'magulu kapena m'magulu. Umapezeka kamodzi mpaka kasanu ndi katatu patsiku ndipo ukhoza kubweretsa milungu iwiri mpaka miyezi itatu. Nthawi zina, mutu uwu ukhoza kutha kwathunthu kwa miyezi kapena zaka, koma n’kubwereranso pambuyo pake. Wodwala amene akumva ululu wa mutu wa cluster angakumane ndi izi:

• Kwambiri ndi kutentha kapena kubaya.
• Ili kuseri kwa diso limodzi kapena m'dera lamaso ndipo sasintha mbali.
• Kuthamanga kapena kosalekeza.

4. Mutu wa m'mphuno : umachitika chifukwa cha matenda a m'mphuno omwe amayamba chifukwa cha kutsekeka ndi kutupa m'mphuno - ndi njira zotseguka kumbuyo kwa zoyezera ndi pamphumi. Nthawi zambiri, ogwira ntchito zachipatala ndi anthu amawona mutu wa m'mphuno ngati mutu wa m'mphuno. Zizindikiro zake zingaphatikizepo:

• Kupweteka kwakuya komanso kosalekeza kwa cheekbones ndi mphumi
• Kulawa koyipa mkamwa
• Kutupa nkhope
• Kumva kudzaza m'khutu
• Ululu womwe umakulirakulira ndi kusuntha kwadzidzidzi kapena kupsinjika
• malungo
• Kutuluka kwa ntchentche

5. Mutu wopweteka kwambiri chifukwa cha kugwiritsa ntchito mankhwala : Uwu umatchedwanso mutu wopweteka kwambiri. Umakhudza pafupifupi 5% ya anthu omwe nthawi zambiri amamwa mankhwala ochepetsa ululu chifukwa cha mutu. Kudya mankhwala ochepetsa ululu nthawi zonse kumatha kupangitsa kuti chiwerengero cha mutu chiwonjezeke. Zizindikiro za mutu wopweteka chifukwa cha kugwiritsa ntchito mankhwala mopitirira muyeso ndi izi:

• Mutu ukhoza kuchulukirachulukira
• Khalani ndi mutu wambiri kuposa wopanda
• Ululu umene umakula kwambiri m'mawa

6. Kupweteka mutu mwa ana : Ana ambiri amavutika mutu akafika kusukulu ya sekondale. Pafupifupi ana 20% amavutika mutu ndipo mutu waching'alang'ala ndi vuto lomwe limabwera mobwerezabwereza. Zomwe zimayambitsa mutu ndi izi:

• Zakudya zina
• Kusintha kwa kugona
• Zinthu zachilengedwe
• kupanikizika

7. Mutu Watsopano Wosatha Tsiku ndi Tsiku : Uwu umabwera mwadzidzidzi ndipo umatenga miyezi yoposa itatu. Uwu nthawi zambiri umachitika mwa anthu omwe sanakumanepo ndi mutu pafupipafupi. Ululu ndi:

• Okhazikika komanso olimbikira popanda kumasuka
• Ili mbali zonse za mutu
• Osayankha mankhwala

zizindikiro za mutu

Zizindikiro za mutu zimasiyana malinga ndi mtundu wa mutu.

1. Mutu woyamba

a. Kusamvana Mutu
Zizindikiro zodziwika bwino ndizo

• Ululu umagwirizanitsidwa ndi kulimba kwa bandi kapena kupanikizika ndipo kumatha kuzungulira mutu. Kupanikizika kumamveka pa akachisi ndi pamphumi zonse. Kupweteka kwapawiri (kupweteka kumbali zonse ziwiri) kumawoneka. 
• Mseru ndi kusanza sizikuwoneka mwa mtundu uwu. Kupweteka kwa mutu sikukukulirakulira ndi phokoso ndi kuwala. 
• Ubwino wa moyo sukhudzidwa kwambiri, ndipo wodwalayo akhoza kutsatira chizoloŵezi cha tsiku ndi tsiku.

b. Mutu wa Cluster

• Ululu umabwera m'magulu (monga masango) olekanitsidwa ndi nthawi zopanda ululu. Ululu ukhoza kutha kwa miyezi mpaka zaka, ndipo wina sangakhale ndi mutu kwa miyezi ingapo mpaka zaka. Kupweteka kwamutu kumeneku nthawi zambiri kumadzutsa wodwalayo pakati pausiku.
• Chigawo chilichonse cha ululu chikhoza kukhala masekondi 30-90. Ndi ululu waukulu ndipo nthawi zambiri umapezeka kumbuyo kapena kuzungulira maso. Mphuno ya mbali yomwe yakhudzidwayo imatha kuthothoka kapena kutsekeka, ndipo maso amatha kutuluka, kutupa, kapena kutupa.
• Ikhoza kukhala cholowa. Kusintha kwa tulo, mankhwala monga nitroglycerin, kumwa mowa, kusuta fodya ndi zakudya zina monga nyama yosuta ndi chokoleti zingayambitse mutu umenewu.
• Malinga ndi kafukufuku yemwe adachitika, kuwunika kwaubongo komwe kumachitika kwa odwala panthawi yamutu wamagulu, ofufuza adawona zochitika zachilendo mu hypothalamus. 
• Kupereka uphungu nthawi zonse kumafunika kwa odwala omwe ali ndi mutu monga momwe angapangire chizolowezi chofuna kudzipha (chifukwa cha ululu wopweteka kwambiri ndi kupweteka).   

c. Migraines
Zizindikiro za mutu waching'alang'ala onetsani zotsatirazi:

• Kupweteka kwapakatikati mpaka koopsa ndipo nthawi zina kugunda kapena kupweteka kwapang'onopang'ono
• Ululu womwe umakhala pakati pa maola anayi mpaka masiku atatu
• Nsowa kapena kusanza
• Kumverera kwa kuwala, phokoso, kapena fungo
• Kupweteka kwa m'mimba kapena kupweteka m'mimba

2. Kupweteka kwachiwiri kwa mutu

a. Mutu wa sinus
Zizindikiro za mutu wa sinus ndi izi:

• malungo 
• Kulawa koyipa mkamwa
• Kutupa nkhope
• Kupweteka kwakuya, kosalekeza mu cheekbones ndi mphumi
• Kumva kudzadza m'makutu
• Ululu womwe umakulirakulira ndi kusuntha kwadzidzidzi kapena kupsinjika

b. Kugwiritsa ntchito mankhwala mopambanitsa mutu
Zizindikiro za mutu wogwiritsa ntchito mankhwala mopitirira muyeso ndi izi:

• nseru
• m'chikaiko chowakaikitsa
• Kuvuta kuika maganizo
• Mavuto a pamtima 
• Kuwonjezeka kwafupipafupi kwa mutu wa mutu
• Ululu umene umakula kwambiri m'mawa

c. Kupweteka kwamutu kwa bingu
Zizindikiro za mutu wa bingu ndi:

• Numbness
• Kufooka
• Mavuto a kulankhula
• Nsowa kapena kusanza
• Kugonjetsa
• Sinthani m'masomphenya
• chisokonezo
• Kusintha kwa kumverera

3. Kubwereranso Kumutu kwa Mutu

Amadzutsa wodwalayo panthawi yatulo m'maola oyambirira. Chifukwa chake, mutu umachitika pafupifupi tsiku lililonse. Amatha kuthandizidwa ndi mankhwala ochepetsa ululu, koma mutu umabwereranso pamene mankhwala amatha. Zizindikiro zodziwika bwino zomwe zimawonedwa ndi izi:

• nseru
• m'chikaiko chowakaikitsa
• Kukhumudwa
• Kuvuta ndende
• Mavuto a pamtima

Anthu ayenera kufunsa upangiri wa dokotala ngati ali ndi zizindikiro zotsatirazi:

• Ngati mutu ukukulirakulira ndi kutsokomola, kuwerama, kuchita khama, kapena kugonana.
• Ngati izo zimagwirizana ndi kutentha thupi ndi kuuma kwa khosi, kusanza kapena nseru, khunyu, ndi kusintha kwa kulankhula ndi khalidwe.
• Ngati zikugwirizana ndi zoopsa zilizonse zaposachedwa kapena kuvulala
• Ngati kulimbikira komanso kumakhudza moyo wabwino
• Ngati mutu ukukula ngakhale kugwiritsa ntchito mankhwala

Matenda a mutu

Mutu umapezeka pokhapokha mutalandira mwatsatanetsatane mbiri ya odwala. Dokotala akhoza kufunsa mafunso okhudza matendawa

• Kutalika ndi khalidwe la ululu
• Kaya limodzi ndi nseru kapena kusanza ndi
• Malo a ululu ndi zizindikiro zina zogwirizana

Kuzindikira kwa mutu woyamba

1. Kuthetsa mutu kumutu: Kuzindikirika kwa mutu wa kupsinjika kwa mutu kumachitika pamene madandaulo a wodwalayo akumva kupweteka pang'ono mpaka pang'onopang'ono, akuipiraipira ndi ntchito, ndipo amakhala mbali zonse za mutu. Nthawi zambiri, ululuwo siwopweteka mu ululu ndipo sungakhale ndi zizindikiro monga kumva kuwala, phokoso, fungo la malonda, kusanza kapena nseru. Kuwunika kwa mitsempha nthawi zambiri kumachitika, ndipo zotsatira zake nthawi zambiri zimakhala zachilendo. Pamene kupanikizika kumagwiritsidwa ntchito pamutu kapena minofu ya khosi, chifundo china chikhoza kuwonedwa.
2. Mutu wamutu: Matendawa amachitika atalandira mbiri ya wodwalayo komanso kufotokozera za zowawa. Pa kuukira kwa mutu uwu, redness ndi kutupa kwa diso pa okhudzidwa mbali zikhoza kuonedwa. Mphuno kumbali yomwe yakhudzidwa ikhoza kukhala yothamanga kapena yodzaza.

Kuzindikira kwa mutu wachiwiri

 Matendawa amachitika potengera mbiri ya wodwalayo ndikumuyeza. Mayeso a labotale ndi ma radiology amathanso kuchitidwa. Ngati mutu umayamba chifukwa cha matenda oyambitsa matenda kapena matenda, ndiye kuti dokotala angasankhe kuyamba mankhwala ngakhale asanatsimikizidwe.

Kufufuza kwa Laboratory kumaphatikizapo

• CBC (Mayeso a Magazi): Kukwera kwa maselo oyera a magazi, chiwerengero cha erythrocyte sedimentation (ESR), kapena C-reactive protein (CRP) chikuwoneka pamene matenda kapena kutupa m'thupi kumawonedwa.

• Mayeso a Toxicology: Zitha kukhala zothandiza kwa odwala omwe akuganiziridwa kuti adamwa mowa mwauchidakwa, mankhwala ena osokoneza bongo kapena mankhwala olembedwa ndi dokotala.

• CT Scan (kompyuta tomography): Amagwiritsidwa ntchito pozindikira kutupa, kutuluka magazi komanso, zotupa zina mkati mwa chigaza ndi ubongo ndi aneurysms.

• MRI (magnetic resonance imaging) yamutu imawonetsa mawonekedwe a ubongo ndi zigawo zomwe zimaphimba ubongo ndi msana.

• Kudzodzedwa Kwambiri msana mpopi zimachitika milandu amaganiziridwa oumitsa khosi.
• EEG zimathandiza pokhapokha ngati wodwalayo akutuluka panthawi ya mutu.

Zowopsa za mutu

Zomwe zimayambitsa kupwetekedwa kwa mutu ndizo:

• Kusokonezeka maganizo
• nkhawa
• Kugonana kwa akazi
• Kusokoneza tulo
• Nthaŵi zina mkonono umasonyeza
• kunenepa
• Kugwiritsa ntchito caffeine mopitirira muyeso
• Kugwiritsa ntchito kwambiri mankhwala oletsa kupweteka kwa mutuMatenda opweteka kwambiri

• Kuthetsa mutu kumutu: Zinthu zowopsazi zimayamba chifukwa chomangika kwa minofu yapakhosi monga kukukuta mano ndikupera, nkhawa, kukhumudwa, kutafuna chingamu mwa ana, spondylosis, kapena nyamakazi pakhosi ndi kukhala onenepa. Kupsinjika maganizo, mkwiyo, kutopa, kusuta, kuchita masewera olimbitsa thupi pang'ono, ndi kugona kosokoneza ndi zina zomwe zimayambitsa ngozi.

• Migraine: Phokoso lalikulu kapena ladzidzidzi, kusokonezeka kwa tulo, zochitika zamaganizo, kudumpha chakudya, kumwa mowa mopitirira muyeso, ndi kuledzera. Zakudya monga tchizi zakale, zakudya zofufumitsa kapena zokazinga, chokoleti, ndi zakudya zosinthidwa. Zinthu zina zowopsa ndizo mankhwala monga mapiritsi oletsa kubereka, kusintha kwa nthawi ya kusamba, kuwala kowala, mafuta onunkhira, ndi zonunkhira.

• Mutu wa Cluster: Chiwopsezo chachikulu ndi kusuta chifukwa mtundu uwu umawonekera mwa osuta. Chinthu china choopsa ndi kuvulala mutu.

• Mutu wa Sinus: Pamutuwu, zowopsa zazikuluzikulu zomwe zimaphatikizira ziwengo, matenda opitilira makutu ndi mphuno, kupunduka kwa mphuno, polyps m'mphuno, kupatuka kwa septum ya m’mphuno, maopaleshoni am’mbuyo a m’mphuno, ndi kufooka kwa chitetezo cha m’thupi.

 

Kodi pali kusiyana kotani pakati pa migraine ndi mutu?

Zonsezi zimakhudza mutu ndi khosi ziwalo za thupi; vuto lililonse lili ndi zizindikiro zake:

	Migraine	mutu
Location	Nthawi zambiri zimakhudza gawo limodzi la mutu	Zimakhudza kuzungulira mutu, kumbuyo kwa maso, mapewa ndi khosi
Zizindikiro zoyambirira	Kupweteka kwapakhosi Kumverera kwa kuwala, phokoso lalikulu, ndi fungo lamphamvu Ululu umawonjezeka ndi kulimbitsa thupi	Kupanikizika kumamveka m'mapewa, khosi, ndi mutu
Kukula	Zochepa poyerekeza ndi mutu	Zofala kwambiri

 

Kutsiliza

Mutu umakhudza pafupifupi aliyense, ndipo zomwe zimayambitsa mutu zimakhala zambiri. Ngakhale kuti nthawi zambiri mutu wa mutu umatha paokha, ndi mankhwala apakhomo, kapena kudzera mu mankhwala opangira mankhwala. Koma mutu wosalekeza uyenera kuyang'aniridwa ndi dokotala, chifukwa ukhoza kusonyeza kukhalapo kwa vuto lina loyambitsa matenda. 

Matenda a mutu

Mutu umapezeka pokhapokha mutalandira mwatsatanetsatane mbiri ya odwala. Dokotala akhoza kufunsa mafunso okhudza matendawa

• Kutalika ndi khalidwe la ululu
• Kaya limodzi ndi nseru kapena kusanza ndi
• Malo a ululu ndi zizindikiro zina zogwirizana

Kuzindikira kwa mutu woyamba

• Kuthetsa mutu kumutu: Kuzindikirika kwa mutu wa kupsinjika kwa mutu kumachitika pamene madandaulo a wodwalayo akumva kupweteka pang'ono mpaka pang'onopang'ono, akuipiraipira ndi ntchito, ndipo amakhala mbali zonse za mutu. Nthawi zambiri, ululuwo siwopweteka mu ululu ndipo sungakhale ndi zizindikiro monga kumva kuwala, phokoso, fungo la malonda, kusanza kapena nseru. Kuwunika kwa mitsempha nthawi zambiri kumachitika, ndipo zotsatira zake nthawi zambiri zimakhala zachilendo. Pamene kupanikizika kumagwiritsidwa ntchito pamutu kapena minofu ya khosi, chifundo china chikhoza kuwonedwa.
• Mutu wamutu: Matendawa amachitika atalandira mbiri ya wodwalayo komanso kufotokozera za zowawa. Pa kuukira kwa mutu uwu, redness ndi kutupa kwa diso pa okhudzidwa mbali zikhoza kuonedwa. Mphuno kumbali yomwe yakhudzidwa ikhoza kukhala yothamanga kapena yodzaza.

Kuzindikira kwa mutu wachiwiri

 Matendawa amachitika potengera mbiri ya wodwalayo ndikumuyeza. Mayeso a labotale ndi ma radiology amathanso kuchitidwa. Ngati mutu umayamba chifukwa cha matenda oyambitsa matenda kapena matenda, ndiye kuti dokotala angasankhe kuyamba mankhwala ngakhale asanatsimikizidwe.

Kufufuza kwa Laboratory kumaphatikizapo

• CBC (Mayeso a Magazi): Kukwera kwa maselo oyera a magazi, chiwerengero cha erythrocyte sedimentation (ESR), kapena C-reactive protein (CRP) chikuwoneka pamene matenda kapena kutupa m'thupi kumawonedwa.

• Mayeso a Toxicology: Zitha kukhala zothandiza kwa odwala omwe akuganiziridwa kuti adamwa mowa mwauchidakwa, mankhwala ena osokoneza bongo kapena mankhwala olembedwa ndi dokotala.

• CT Scan (kompyuta tomography): Amagwiritsidwa ntchito pozindikira kutupa, kutuluka magazi komanso, zotupa zina mkati mwa chigaza ndi ubongo ndi aneurysms.

• MRI (magnetic resonance imaging) yamutu imawonetsa mawonekedwe a ubongo ndi zigawo zomwe zimaphimba ubongo ndi msana.

• Kudzodzedwa Kwambiri msana mpopi zimachitika milandu amaganiziridwa oumitsa khosi.

• EEG zimathandiza pokhapokha ngati wodwalayo akutuluka panthawi ya mutu.

 

Chithandizo cha mutus

Thandizo la Thupi

Kuthetsa mutu wamutu

Kuwongolera kupsinjika kungagwiritsidwenso ntchito pochiza mutu wovuta.
Mankhwala opezeka pa-a-counter ayenera kugwiritsidwa ntchito mosamala ndipo amalangizidwa kuti amwe kokha pamene dokotala akukuuzani mankhwalawo. Mankhwala ena pa kauntala amakhala ndi zotsatirapo zake. Aspirin imawonjezera chiopsezo cha matenda a Reye ndipo sayenera kugwiritsidwa ntchito mwa achinyamata ndi ana. Kuwonongeka kwa impso kungayambitsidwe ndi kugwiritsa ntchito mopitirira muyeso kwa aspirin, ibuprofen, ndi naproxen. Ngati acetaminophen imatengedwa pamlingo waukulu, imatha kuwononga chiwindi kapena kulephera.
Mankhwala oletsa ululu akagwiritsidwa ntchito kwa nthawi yaitali, mutu ukhoza kubwereranso pamene mankhwala amatha. Mtundu uwu wa mutu umatchedwa "kupweteka kwa mutu," ndipo umatchedwa mutu wachiwiri.

Mutu wamutu

Chithandizo cha mutu wa masango ndi cholinga chowongolera kupweteka kwa mutu ndikuletsa zigawo za mutu zomwe zimawatsatira. Alibe ndondomeko yotsimikizirika ya chithandizocho ndipo dokotala wanu angakupatseni njira zambiri zothandizira mankhwala asanatsimikizidwe.

Njira Zina Zochizira Kuchiza Mutu

• Kuchuluka kwa oxygen kumakokedwa,
• Kupopera mankhwala oletsa ululu wamba (lidocaine) m'mphuno,
• Kugwiritsa ntchito mankhwala monga dihydroergotamine (mankhwala omwe amayambitsa kutsekeka kwa mitsempha yamagazi)
• Jekeseni wa sumatriptan ndi rizatriptan (mankhwala a triptan) omwe amagwiritsidwa ntchito kwambiri pamutu wa migraine ndi,
• Mankhwala omwe ali ndi caffeine,
• Mankhwala monga calcium channel blockers, prednisone, lithiamu ndi anti-seizure mankhwala (valproic acid ndi topiramate) amatha kuteteza mutu wamagulu.

Zithandizo Zanyumba

Angagwiritsidwenso ntchito pochiza mutu.
Kukhalabe ndi madzi okwanira bwino komanso kugona bwino kumathandiza pakupweteka kwa mutu.
Kusisita kapena kusisita minofu yakumbuyo ndi akachisi kumachepetsa mutu.
Mpweya wonyezimira ukhoza kukhala wothandiza (pamavuto am'mphuno).

Education

Zimaphatikizapo kuzindikira zomwe zikuyambitsa ndi nthawi ya mutu wanu. Zina zowonjezera monga kudya zakudya zina, kukhala ndi caffeine, kusadya zakudya zoyenera nthawi zonse komanso kupsinjika maganizo ziyenera kudziwidwa kuti zithetse mutu.

Kusamalira Maganizo

Chifukwa cha kupsinjika maganizo komwe kumayambitsa mutu chiyenera kudziwika ndi kuthandizidwa moyenerera. Kuchita masewera olimbitsa thupi mozama, kupumula kwa minofu pang'onopang'ono ndi kupumula kwa nyimbo kungathandize kuchepetsa nkhawa ndi mutu.

uphungu

Njira zothanirana ndi vutoli monga chithandizo chamagulu, gawo limodzi ndi upangiri ukhoza kutengedwa kuti mudziwe zomwe zimayambitsa kupwetekedwa mutu.

Biofeedback

Ndi zida zomwe zimaphatikizapo masensa olumikizidwa ndi thupi lanu. Zipangizozi zimayang'ana momwe thupi limayankhira (machitidwe a thupi m'mikhalidwe yovuta yomwe imayambitsa mutu) kumutu monga kupuma, kugunda kwa mtima, kugunda, zochitika za ubongo ndi kupsinjika kwa minofu.
Book An Appointment

Kupewa mutu

Mutu ukhoza kupewedwa potengera njira zodzitetezera monga

• Pewani zinthu zoyambitsa zinthu monga kuchita masewera olimbitsa thupi kwambiri, kupsinjika maganizo, ndi zakudya zina (nyama yosuta).
• Imwani mankhwala omwe mwapatsidwa panthawi yoyenera (Musagwiritse ntchito mankhwala mopitirira muyeso ndipo musatenge mlingo wocheperapo kuposa mlingo womwe mwauzidwa)
• Mutu wamagulu sungathe kupewedwa koma ukhoza kuchepetsedwa ndi kusintha kwa moyo monga kupewa mowa ndi kusuta.
• Kuchita masewera olimbitsa thupi nthawi zonse (kutha kuchepetsa nkhawa ndi ululu)
• Pitirizani kugona bwino (njira yogona nthawi zonse ndi yofunika kuti muchepetse chiopsezo cha mutu).
• Siyani kusuta ndi kuchepetsa thupi kuti muchepetse chiopsezo cha mutu.
• Funsani dokotala ngati pali kusintha kwa chitsanzo cha mutu.

N'chiyani Chimayambitsa Mutu?
Mafunso Ofunsidwa Kawirikawiri (FAQs)

• Kodi mutu wa COVID umamva bwanji? 

Mutu wa COVID ndi wosiyana pang'ono ndi mutu womwe umabwera chifukwa cha zinthu zina. Amakonda kukhala othamanga kwambiri, amapezeka mbali zonse za mutu ndipo amatha kugonjetsedwa ndi opha ululu. 

• Kodi mungadye chiyani kuti muchepetse mutu? 

Kudya masamba a masamba ndi mtedza amadziwika kuti amachepetsa ndikuletsa mutu.

• Ndi mtundu wanji wa mutu womwe umakhala wowopsa? 

Mutu womwe umakhala wopweteka kwambiri komanso womwe umayambitsa kutentha thupi ndi wovuta kwambiri, ndipo uyenera kuwonedwa ndi dokotala msanga. 
 

• Kodi mutu wopweteka kwambiri ndi uti?

Mutu wa Cluster umadziwika kuti ndi mutu wopweteka kwambiri padziko lonse lapansi.