Yankho lachindunji
Kuyesa kwa ntchito ya chiwindi (LFT), komwe kumatchedwanso mbiri ya chiwindi, ndi gulu la magazi lomwe limayesa ALT (SGPT), AST (SGOT), ALP, GGT, bilirubin, albumin ndi mapuloteni onse, nthawi zina ndi nthawi ya prothrombin. Gulu la LFT limasonyeza kuvulala kwa chiwindi, cholestasis ndi ntchito yopangidwa yolakwika. Zotsatira za LFT sizitchula chomwe chimayambitsa ndipo gulu labwinobwino silichotsa matenda a chiwindi.
Njira zazikulu
- LFT ndi gulu lowunikira ndi kuyang'anira, palibe mayeso amodzi otsimikizira matenda.
- Ma LFT abwinobwino amatha kuchitika mu matenda aakulu a chiwindi, kuphatikizapo cirrhosis ndi fibrosis yomwe yakhazikika.
- Mapangidwe a enzyme ndi ofunika kwambiri kuposa manambala amodzi: chitsanzo cha ALT-versus-ALP chimatsogolera zomwe zikubwera.
- Ma reference ranges amasiyana pakati pa ma laboratories, choncho yerekezerani mtengo wanu ndi kuchuluka komwe kwasindikizidwa pa lipoti lanu.
- Kutanthauzira ndi kwa dokotala amene adalamula LFT, pamodzi ndi mbiri yanu, mankhwala, kumwa mowa ndi kuyezetsa.
Pang'onopang'ono
| mbali | tsatanetsatane |
|---|---|
| Zitsanzo | Magazi ochokera m'mitsempha, nthawi zambiri ochokera m'dzanja |
| Nthawi yotulutsa magazi | Kawirikawiri mphindi 2-5; nthawi zambiri ulendowu umakhala wolembetsa ndi kudikira. |
| Kusala kudya | Kawirikawiri sizifunikira pa LFT yokha; ngati muphatikizana ndi mayeso a lipid kapena glucose, tsatirani malangizo a chipangizo chanu |
| Magawo apakati | ALT/SGPT, AST/SGOT, ALP, GGT, bilirubin yonse ndi yolunjika, albumin, mapuloteni onse, chiŵerengero cha A:G |
| Nthawi zina kuwonjezera | Nthawi ya Prothrombin/INR, LDH |
| Choletsa chachikulu | Sichizindikira chomwe chimayambitsa, sichiyesa fibrosis, sichichotsa matenda a chiwindi |
| Ndani amatanthauzira | Dokotala wopempha, pankhani yachipatala |
Amadziwikanso monga
- LFT, mbiri ya chiwindi, gulu la chiwindi, gulu la ntchito ya chiwindi
- Mayeso a SGPT/SGOT (magwiritsidwe ntchito ofala kwambiri ku India a ALT/AST)
- Kuyesa kwa Bilirubin, kuyezetsa magazi a jaundice
- "Mayeso a chiwindi" mu zokambirana za tsiku ndi tsiku
Kodi mayeso a ntchito ya chiwindi ndi chiyani?
Kuyesa kwa ntchito ya chiwindi ndi gulu la miyeso ya magazi yomwe pamodzi imapereka chithunzi chosalunjika cha thanzi la chiwindi. Dzinalo ndi losocheretsa pang'ono: magawo ambiri sayesa "ntchito" konse.
- Zizindikiro za kuvulala (hepatocellular): ALT/SGPT ndi AST/SGOT zimatuluka m'maselo a chiwindi omwe awonongeka. ALT imagwirizana ndi chiwindi; AST imachokeranso ku minofu, mtima ndi maselo ofiira a magazi.
- Zizindikiro za Cholestatic: ALP ndi GGT zimakwera pamene kutuluka kwa ndulu kwatsekedwa kapena pamene ndulu yatupa. ALP imachokeranso ku mafupa, placenta ndi matumbo.
- Chizindikiro chochotsera: bilirubin, mtundu wa pigment wochokera ku kusweka kwa maselo ofiira. Kugawikana m'zigawo zolunjika (zolumikizidwa) ndi zosalunjika (zosalumikizidwa) kumachepetsa mwayi kwambiri.
- Zizindikiro zenizeni za ntchito: albumin ndi prothrombin time/INR zimasonyeza luso la chiwindi popanga mapuloteni.
Kuchuluka kwa ma enzyme kumasonyeza kuti maselo a chiwindi akutuluka madzi, osati momwe chiwindi chikugwira ntchito. Kutupa kwa chiwindi komwe kwakula nthawi zambiri kumasonyeza kuti ndi kwabwinobwino kapena ALT ndi AST zomwe zakwera pang'ono.
Chifukwa chiyani mayeso a chiwindi amachitidwa
- Kufufuza zizindikiro monga jaundice, mkodzo wakuda, ndowe zotumbululuka, kupweteka kwa m'mimba chapamwamba chakumanja, kutupa m'mimba, kuyabwa kosalekeza kapena kutopa kosadziwika bwino.
- Kuwunika m'magulu omwe ali pachiwopsezo chachikulu, kuphatikizapo anthu omwe ali ndi matenda a shuga amtundu wa 2, zinthu zomwe zimayambitsa matenda a kagayidwe kachakudya m'thupi, kapena kumwa mowa wambiri.
- Kuyang'anira matenda odziwika a chiwindi monga hepatitis B, hepatitis C, hepatitis ya autoimmune kapena matenda a chiwindi a steatotic.
- Kuwunika chitetezo cha mankhwalamakamaka panthawi ya chithandizo cha chifuwa chachikulu, methotrexate, mankhwala ena oletsa khunyu, mankhwala opha mavairasi ndi mankhwala ena oletsa ma ARV.
- Kuwunika asanayambe opaleshoni ndi chithandizo, komanso musanayambe kumwa mankhwala oyeretsedwa ndi chiwindi.
- Kuwunika kuvulala kwa chiwindi komwe kukukayikiridwa chifukwa cha mankhwala kapena zowonjezera, kuphatikizapo mankhwala azitsamba, AYUSH ndi masewera olimbitsa thupi kapena zowonjezera zochepetsera thupi.
Ndani ayenera kuchita mayesowa?
- Aliyense amene ali ndi chikasu cha m'mimba, kuyabwa kosadziwika bwino, kapena ndowe zotumbululuka ali ndi mkodzo wakuda.
- Anthu omwe ali ndi matenda a shuga amtundu wachiwiri, kuthamanga kwa magazi, dyslipidaemia kapena kunenepa kwambiri, anthu aku South Asia amadwala matenda a chiwindi omwe ali ndi BMI yotsika kuposa anthu ena ambiri.
- Anthu omwe amamwa mowa wambiri kapena wochuluka nthawi zonse.
- Aliyense amene akuyamba kapena akugwiritsa ntchito mankhwala oletsa chifuwa chachikulu, monga momwe dokotalayo wakonzera.
- Anthu omwe amadziwika kuti ali ndi matenda a chiwindi a mtundu wa B kapena C, kapena omwe ali ndi mbiri ya banja lawo yodwala matenda a chiwindi.
- Anthu omwe amatenga mankhwala azitsamba, ayurvedic, omanga thupi kapena ochepetsa thupi kwa nthawi yayitali.
- Opereka magazi kapena ofuna inshuwalansi adanena za kuchuluka kwa chiwindi komwe sikunayezedwe bwino.
- Anthu omwe ali ndi chiwindi chonenepa amawonedwa mwangozi pamimba ya USG.
Kuchiza kwa LFT mwa munthu wathanzi popanda zinthu zoopsa komanso zizindikiro zake kumakhala ndi phindu lochepa ndipo nthawi zambiri kumabweretsa zotsatira zosazolowereka zomwe zimafunika kuyezetsa mobwerezabwereza. Kambiranani ndi dokotala wanu ngati LFT yaperekedwa kwa inu.
Zimene mayeso a chiwindi sangathe kuzizindikira kapena kuzichotsa
- Sizingathe kuzindikira chifukwa. Kuchuluka kwa ALT/SGPT sikusiyanitsa matenda a chiwindi a kachilombo ndi kuvulala kokhudzana ndi mowa, kuvulala ndi mankhwala osokoneza bongo kapena matenda a chiwindi a metabolic steatotic. Choyambitsa chake chimafuna serology ya kachilombo, mbiri yakale, kujambula zithunzi ndipo nthawi zina kuyezetsa chitetezo chamthupi kapena kagayidwe kachakudya.
- Sizingatheke kuyeza fibrosis kapena cirrhosis. Gulu la LFT silingathe kupanga zipsera. Kuwunika kwa Fibrosis kumagwiritsa ntchito zida zowerengera, elastography kapena, nthawi zina, biopsy.
- Sizingathetse matenda a chiwindi. ALT ndi AST zabwinobwino zimachitika mu matenda a cirrhosis, matenda a chiwindi a B osatha, ndi chiwindi chamafuta.
- Sizingazindikire khansa ya chiwindi. LFT si mayeso oyezera khansa. Kuwunika khansa ya chiwindi kumagwiritsa ntchito ultrasound, yokhala ndi kapena yopanda AFP, m'magulu omwe ali pachiwopsezo.
- Sizingathe kuwonetsa miyala ya ndulu kapena miyala ya ndulu. Ma enzyme a cholestatic angasonyeze kutsekeka kwa mitsempha, koma miyala imafunika ultrasound, MRCP kapena kujambula kwina.
- Sizingatheke kupeza komwe vuto likuchokera. Kukwera kwa ALP kungakhale fupa osati chiwindi; kukwera kwa AST kungakhale minofu osati chiwindi.
- Sizingatheke kuwerengera kuchuluka kwa mowa womwe umagwiritsidwa ntchito. GGT si yodziwika bwino kapena yeniyeni pa kumwa mowa.
Ngati zizindikiro zikupitirira ngakhale kuti LFT yayamba bwino, bwererani kwa dokotala wanu. Zotsatira zabwinobwino zimafotokoza zomwe zinayesedwa pa chitsanzocho, osati zomwe palibe.
Mayeso ofanana koma osiyana
| mayeso | Funso limayankha | Zimene sichichita |
|---|---|---|
| LFT (mbiri ya chiwindi) | Kodi pali umboni wa biochemical wa kuvulala kwa chiwindi, cholestasis kapena kusokonekera kwa kapangidwe kake? | Sizipereka chifukwa, kapangidwe kake kapena gawo la fibrosis |
| Zizindikiro za Hepatitis B ndi C / kachilombo | Kodi pali kachilombo kena kake? | Sichikuwonetsa kuopsa kwa kuvulala kwa chiwindi |
| Mimba ya USG (sonography) | Kodi chiwindi chakula, chikuoneka ngati mafuta? Kodi misempha yatambasuka, kodi pali ascites kapena chotupa cha focal? | Sizingatheke kuwunika momwe thupi limagwirira ntchito; zimadalira wochita opaleshoni; sizimakhudzidwa ndi mafuta ochepa komanso zilonda zazing'ono |
| Kuyeza kwa chiwindi (kwa kanthawi kochepa kapena kwa shear-wave) | Kodi chiwindi chimakhala cholimba bwanji, ngati cholowa m'malo mwa fibrosis? | Njira zosinthira ndi njira zochepetsera thupi ndi njira zosiyanasiyana zochepetsera thupi zomwe zimakhala ndi njira zosiyanasiyana zochepetsera thupi ndipo sizisinthasintha; kuwerengera kwa thupi kumakhudzidwa ndi kutsekeka kwa thupi, kutupa, chakudya ndi kunenepa kwambiri. |
| CT / MRI / MRCP | Kapangidwe kake mwatsatanetsatane, kuchuluka kwa ndulu, kapangidwe ka ndulu | Sichilowa m'malo mwa biochemistry; MRI imafuna kuwunika chitetezo cha implant |
| Chiwindi biopsy | Kuzindikira kuchuluka kwa minofu ndi magawo m'magawo ena | Cholakwika chokhudza kuukira, chomwe chingatheke chifukwa cha kusanja zitsanzo |
| Kukonza zinthu zachilendo za LFT | N’chifukwa chiyani kufunika kumeneku kwakwezedwa mwa munthu ameneyu? | Njira yosiyana yachipatala ndi gulu lowunikira lokha |
Kuyesa komwe kumabwera poyamba kumadalira momwe wodwalayo amawonekera. Mu matenda a jaundice osapweteka omwe ali ndi ndowe zotumbululuka, kujambula mtengo wa ndulu nthawi zambiri kumafunika msanga pamodzi ndi LFT. Kwa munthu wopanda zizindikiro yemwe ali ndi ALT yokwera pang'ono komanso zinthu zoopsa za kagayidwe kachakudya, serology ya mavairasi ndi ultrasound nthawi zambiri zimachitika elastography isanachitike. Mu mankhwala osokoneza bongo omwe akuganiziridwa kuti akumwa paracetamol mopitirira muyeso, chinthu chofunikira kwambiri ndikuwunika mwachangu zachipatala ndi INR ndi kuchuluka kwa mankhwala, osati gulu lachizolowezi.
Momwe mungakonzekerere
Malamulo okonzekera amagwira ntchito ndipo amakhazikitsidwa ndi labotale iliyonse. Malangizo olembedwa a gulu lanu ndi ofunika kwambiri kuposa chilichonse chomwe chili patsamba lino.
- Kusala kudya: LFT yokha nthawi zambiri siifunikira kusala kudya. Kusala kudya nthawi zambiri kumafunsidwa pamene LFT imaphatikizidwa kuti iwonetse thanzi la munthu ndi mafuta kapena shuga.
- Mankhwala ndi zowonjezera: Lembani zonse, mankhwala olembedwa ndi dokotala, mankhwala ochepetsa ululu, maantibayotiki, ma statins, mankhwala a ayurvedic kapena azitsamba, mapuloteni ndi zowonjezera pa masewera olimbitsa thupi. Musasiye mankhwala aliwonse olembedwa ndi dokotala kuti "mupeze lipoti loyera"; lankhulani ndi dokotala kaye.
- Mowa: Uzani dokotala amene wakupemphani za kumwa mankhwala posachedwapa, chifukwa kungasinthe GGT ndi AST.
- Zochita zolimbitsa thupi: Kuchita masewera olimbitsa thupi kwambiri masiku apitawo kungakweze AST ndi ALT kuchokera ku minofu. Tchulani zimenezo.
- Madzi: Madzi wamba nthawi zambiri amaloledwa pokhapokha ngati chipangizo chanu chanena zosiyana.
Ngati muli ndi matenda a shuga pa chithandizo chochepetsa shuga m'magazi
Kusala kudya nthawi yayitali ndi insulin kapena sulfonylureas kungayambitse hypoglycemia. Pemphani kuti mutenge nthawi m'mawa kwambiri, tengani shuga, ndipo tsimikizirani ndi dokotala wanu momwe mungachitire ndi mlingo wa m'mawa.
Ngati muli ndi vuto la mtima, CKD yowonjezereka kapena muli ndi vuto la madzi m'thupi
Musawonjezere kuchuluka kwa madzi omwe mumamwa kuposa malire omwe mwapatsidwa poyezetsa magazi. Uzani ogwira ntchito ku phlebotomy za masiku a dialysis ndi za fistula kapena graft arms, zomwe siziyenera kugwiritsidwa ntchito pobowola m'mimba.
Pregnancy
ALP imawonjezeka mwachibadwa pa nthawi ya mimba chifukwa cha kupanga kwa placenta, ndipo albumin imatsika pamene plasma ikukula. Nthawi zonse tchulani kuti muli ndi pakati kuti lipotilo liwerengedwe moyenera. Kusala kudya kwa nthawi yayitali nthawi zambiri kumapewedwa pa nthawi ya mimba.
ana
Kuchuluka kwa nthawi yowerengera ana kumasiyana malinga ndi zaka ndi jenda, ndipo ALP nthawi zambiri imakhala yokwera kwambiri panthawi ya kukula. Ana aang'ono saloledwa kusala kudya nthawi yayitali; tsatirani malangizo a ana.
Chimachitika ndi chiyani panthawi ya mayeso
- Kulembetsa ndi chilolezo: Zambiri zanu ndi mayeso omwe mwapempha zatsimikiziridwa.
- Kuboola m'mimba: Khungu limatsukidwa, kupakidwa tourniquet, ndi magazi ochokera m'mitsempha ya mkono, nthawi zambiri amatengedwa m'chubu chimodzi kapena ziwiri.
- Nthawi: Kujambula kokha kumatenga mphindi ziwiri kapena zisanu. Yembekezerani kuti ulendo wonse ukhale wautali kutengera mzere ndi kulembetsa.
- Pambuyo pake: Kupanikizika kumayikidwa kwa mphindi imodzi kapena ziwiri. Mutha kudya ndikuyambiranso kuchita zinthu zachizolowezi nthawi yomweyo pokhapokha ngati mayeso ena akuyembekezera.
- Kukonza za mu labotale: Chitsanzocho chimayikidwa mu centrifuge ndikuwunikidwa pa pulatifomu yodziyimira yokha. Nthawi yopereka malipoti imadalira labotale iliyonse; funsani ku kauntala yosonkhanitsira.
Kumvetsetsa lipoti lanu la LFT
Werengani mtengo uliwonse poyerekeza ndi nthawi yofotokozera yomwe yasindikizidwa pambali pake pa lipoti lanu. Magawo amasiyana malinga ndi chowunikira, njira, komanso anthu am'deralo a labotale, ndipo magawo a akuluakulu amasiyana malinga ndi jenda. Magawo omwe amasindikizidwa patsamba lina sayenera kugwiritsidwa ntchito ngati muyezo wanu.
Kuwerenga chitsanzo
- ALT/SGPT ndi AST/SGOT zakwera mosiyanasiyana: mawonekedwe a chiwindi, zomwe zikusonyeza kuvulala kwa maselo a chiwindi, matenda a chiwindi otchedwa steatotic metabolic, matenda a chiwindi otchedwa virus hepatitis (kuphatikizapo hepatitis A ndi E, onse ofala ku India), kuvulala kokhudzana ndi mowa, kapena kuvulala kwa mankhwala/zowonjezera.
- ALP ndi GGT zakwezedwa mopanda malire: mawonekedwe a cholestatic, omwe akuwonetsa kutsekeka kwa duct ya bile, matenda a ndulu, cholestasis ya mankhwala kapena matenda a duct ya bile mkati mwa chiwindi.
- Kuchuluka kwa ALP ndi GGT yachibadwa: zimawonjezera kuthekera kwa kukhala ndi fupa m'malo mwa chiwindi.
- Kuchuluka kwa bilirubin yokwera, makamaka yosalunjika, yokhala ndi miyeso yachibadwa: Nthawi zambiri Gilbert's syndrome, mtundu wosaopsa wobadwa nawo; haemolysis ndiye chinthu china chofunikira kuganizira, ndipo ku India, khalidwe la thalassemia ndi matenda ena a hemoglobinopathies ndizofunikira.
- Kuchepa kwa albumin: zingasonyeze matenda osatha a chiwindi, komanso matenda oopsa, kutupa, kutayika kwa mapuloteni kudzera mu impso kapena m'matumbo, kapena kusowa zakudya m'thupi.
- PT/INR Yotalikirapo: Zingasonyeze kuchepa kwa mphamvu yopangira mu matenda aakulu a chiwindi; komanso zimakhudzidwa ndi kusowa kwa vitamini K ndi mankhwala oletsa magazi kuundana.
Mlingo wa kukwera ndi wofunika. Mtengo wokwera pang'ono nthawi zambiri umakhala wosiyana ndi kuchulukitsa kawiri kuposa malire apamwamba. Kuchuluka kwa zitsanzo zobwerezabwereza nthawi zambiri kumakhala kothandiza kwambiri kuposa kuwerenga kamodzi. Palibe chitsanzo patsamba lino chomwe chikuwonetsa matenda; dokotala yemwe adapempha LFT ayenera kutanthauzira ndi mbiri yanu ndi mayeso anu. Zotsatira zimasiyana malinga ndi momwe matenda alili.
Pamene zotsatira za LFT zingakhale zosokeretsa
Kukwera kwa chiwindi molakwika kapena kosakhala kwa chiwindi
- AST: kuchita masewera olimbitsa thupi kwambiri, jakisoni wa m'mitsempha, kuvulala kwa minofu, myopathy, khunyu laposachedwa, kutuluka magazi m'chitsanzocho panthawi yotengedwa kapena kunyamulidwa.
- ALP: mimba (yomwe ili m'chiberekero), kukula kwa ubwana ndi unyamata, matenda a mafupa, kuchira kwa kusweka kwa mafupa, komanso kudya zakudya zonenepa m'magulu ena amagazi.
- GGT: Mankhwala angapo ndi kunenepa kwambiri kumawonjezera GGT popanda matenda a chiwindi, kotero GGT imodzi yokha yokwezedwa siyenera kuwerengedwa ngati umboni woti munthu wamwa mowa.
- Bilirubin: Kusala kudya kwa nthawi yayitali kungapangitse kuti bilirubin yosalumikizidwa mu matenda a Gilbert ikule; hemolysis imawonjezera popanda matenda a chiwindi.
- Mapangidwe a macro-enzyme ndi kusokoneza kwa mayeso nthawi zina zimatha kubweretsa mitengo yokwera nthawi zonse popanda matenda.
Kutsimikizira molakwika kapena kutsika mtengo molakwika
- ALT ikhoza kukhala yabwinobwino kapena yotsika ngakhale matenda enienimakamaka pa matenda a chiwindi omwe adziwika, pa matenda a CKD omwe akukula komanso pa dialysis, komanso nthawi zina pa matenda a chiwindi a B osatha.
- Vitamini B6 kusowa amachepetsa ALT ndi AST.
- ALP ikhoza kukhala yotsika mu kusowa kwa zinc kapena magnesium, hypothyroidism ndi matenda a Wilson, kubisa cholestasis.
- Albumin ikhoza kuoneka bwino mu kusowa madzi m'thupi ngakhale pamene kupanga kwake kwachepa.
- Nthawi: Pakutsekeka kwa ndulu kapena kuvulala kwa mankhwala mwachangu, ma enzymes sangakhale atakwera magazi akatengedwa msanga. Kubwerezabwereza gululi nthawi zambiri kumakhala kofunikira.
Zoopsa ndi chitetezo
Kupunthwa kwa vene kwa LFT
Zoopsa zake ndi zazing'ono koma osati zero: kuluma kwakanthawi, kuphwanya, kupweteka, kutuluka magazi pang'ono, ndipo nthawi zina mutu wopepuka kapena kukomoka. Kawirikawiri, pamafunika kuyesa mobwerezabwereza, kapena kukwiya kwa mitsempha kapena matenda am'deralo. Uzani ogwira ntchito pasadakhale ngati mwakomoka panthawi yoyezetsa magazi kale, kuti mukokedwe kugona pansi.
Ngati mukumwa mankhwala ochepetsa magazi kapena muli ndi vuto la magazi
Kutupa ndi kutuluka magazi kwa nthawi yayitali n'kosavuta. Uzani dokotala wa phlebotomist, sungani mphamvu pamalopo kwa nthawi yayitali, ndipo musasinthe mlingo wa mankhwala oletsa magazi kuundana popanda malangizo a dokotala wanu.
Kusampanya zitsanzo za m'mitsempha yamagazi kapena ana
Kuboola chidendene kapena kuboola chala mwa makanda ndi ana aang'ono kumakhala ndi mawonekedwe osiyana, makamaka mabala am'deralo komanso mwayi waukulu wa hemolysis womwe umakhudza chitsanzocho, nthawi zina umafunika kubwerezabwereza.
Mbendera zofiira
Zadzidzidzi tsopano
- Kusokonezeka, kugona tulo, kusokonezeka maganizo, kulankhula movutikira kapena kugona molakwika kwa munthu amene ali ndi matenda a chiwindi odziwika kapena omwe akuganiziridwa kuti ali nawo.
- Kusanza magazi, kapena ndowe zakuda.
- Kuchuluka kwa jaundice mofulumira komwe kumayenderana ndi malungo ndi kuuma, kapena kupweteka kwambiri m'mimba yakumanja komanso kutentha thupi kwambiri.
- Ngati mukukayikira kuti muli ndi paracetamol kapena kumwa mankhwala ena owonjezera, kapena ngati mwamwa mankhwala enaake oopsa a chiwindi, pitani kuchipatala mwamsanga, ngakhale mutamva bwino.
- Kutupa kapena kutuluka magazi mwadzidzidzi.
Tsiku lomwelo
- Njala yatsopano ya chikasu, mkodzo wakuda ndi ndowe zotumbululuka.
- Kuwonjezeka kwa ma enzyme komwe kunanenedwa ndi labotale ndi kusanza, kupweteka m'mimba chapamwamba chakumanja kapena kumva kudwala kwambiri.
- Kutupa kwa m'mimba kapena kuphulika kwa miyendo mwachangu.
- Ziphuphu zatsopano, malungo kapena jaundice mutayamba mankhwala atsopano, makamaka mankhwala oletsa chifuwa chachikulu, funsani gulu lothandizira musanamwe mlingo wotsatira.
Kukumana nthawi zonse
- Zizindikiro zosazolowereka pang'ono pakuwunika thanzi popanda zizindikiro.
- Bilirubin yokwezedwa yokhala ndi bolodi lachibadwa.
- Chiwindi chamafuta chinanenedwa pamimba ya USG yokhala ndi ALT yocheperako.
- Kutopa kosalekeza ndi LFT yachibadwa.
Zinthu zapadera
Pregnancy
ALP ikuyembekezeka kukwera ndipo albumin itsika panthawi ya mimba. Kukwera kwa ma transaminases, kuyabwa kwa manja ndi mapazi, kapena kuchuluka kwa ma ndulu acids kumapeto kwa mimba kumafunika kuunikiridwanso mwachangu, chifukwa matenda monga intrahepatic cholestasis ya mimba ndi kufalikira kwa chiwindi komwe kumachitika chifukwa cha pre-eclampsia ndi okhudzana ndi mimba.
ana
Kuchuluka kwa ana kumadalira zaka zawo ndipo kuchuluka kwa ALP nthawi zambiri kumakhala kofanana ndi kukula kwachibadwa. Kuchuluka kwa ma transaminases m'magazi kumawonjezeka nthawi zonse mu chiwongola dzanja cha ana m'malo mobwerezabwereza kudziyang'anira.
Achikulire achikulire
Mankhwala ambiri, kuyanjana kwa mankhwala ambiri komanso kulephera kwa mtima komwe kumachitika nthawi imodzi kungasinthe mawonekedwe a phazi. Kuchepa kwa minofu kungayambitse kukwera kwa AST.
Anthu omwe ali ndi matenda a shuga komanso zinthu zomwe zimayambitsa matenda a metabolic
Mawu omwe amagwiritsidwa ntchito masiku ano ndi matenda a chiwindi a steatotic omwe sagwira ntchito bwino (MASLD), omwe amalowa m'malo mwa NAFLD, ndi MASH yomwe imalowa m'malo mwa NASH, pansi pa matenda a chiwindi a steatotic (SLD); MetalALD imafotokoza za chiopsezo cha kagayidwe kachakudya chomwe chimachitika nthawi imodzi komanso kumwa mowa wambiri (multi-society Delphi consensus, 2023). ALT yabwinobwino siichotsa MASLD kapena fibrosis, kotero kuwunika zoopsa kumadalira zambiri kuposa LFT.
Matenda a impso osatha komanso dialysis
Ma transaminase amachepa mu CKD yapamwamba, kotero kuti "zabwinobwino" zitha kusokoneza kuvulala kwa chiwindi. Pewani fistula ndi manja opachikidwa kuti mutenge magazi.
Anthu omwe akutenga mankhwala oletsa chifuwa chachikulu
Kuvulala kwa chiwindi chifukwa cha mankhwala ndi chiopsezo chodziwika bwino mukamagwiritsa ntchito isoniazid, rifampicin ndi pyrazinamide. Tsatirani ndondomeko yowunikira pulogalamu yanu ya TB kapena madotolo, ndipo nenani nseru, kusanza, kupweteka m'mimba kapena jaundice tsiku lomwelo. Musasiye kapena kuyambitsanso mankhwala nokha.
Mayeso a ntchito ya chiwindi ku India
- Terminology: Mayina a SGPT ndi SGOT akadali odziwika kwambiri m'malipoti aku India; ndi mayeso ofanana ndi ALT ndi AST motsatana.
- Matenda a chiwindi oopsa a virus Kuphatikizapo chiwindi cha hepatitis A ndi chiwindi cha hepatitis E ndi chifukwa chofala cha kuchuluka kwa ma transaminases, omwe nthawi zambiri amagwirizanitsidwa ndi madzi kapena chakudya chodetsedwa. Chiwindi cha hepatitis E chimakhala ndi vuto lalikulu pa nthawi ya mimba.
- Mankhwala oletsa chifuwa chachikulu (anti-tubercular therapy) ndi chimodzi mwa zifukwa zomwe zimachititsa kuti ma LFT ayang'aniridwe ku India, poganizira za kuchuluka kwa matenda a TB mdzikolo.
- Kuvulala kwa chiwindi chifukwa cha zitsamba, AYUSH ndi zowonjezera zakudya Kudziwika kwambiri. Ululani mankhwala aliwonse osaperekedwa ndi dokotala, kuphatikizapo churnas, kadhas, ufa wa mapuloteni ndi zowotcha mafuta.
- Matenda a Hemoglobinopathy: Matenda a thalassemia, matenda a sickle cell ndi kusowa kwa G6PD ndi ofala m'madera ena a India ndipo amatha kukweza bilirubin kudzera mu haemolysis osati matenda a chiwindi.
- Matenda a chiwindi omwe amakhudza kagayidwe kachakudya m'thupi pa BMI yotsika: Anthu aku South Asia amakhala ndi vuto la kagayidwe kachakudya m'thupi komanso matenda a chiwindi otchedwa steatotic pamlingo wochepa wa thupi komanso m'chiuno, kotero mawonekedwe "abwinobwino" sachotsa izi.
- Zinsinsi za data: Malipoti a labotale ndi deta yaumoyo waumwini yomwe imasungidwa motsatira Digital Personal Data Protection Act, 2023.
- Miyezo yaukadaulo: Malipoti a labotale ndi upangiri wa dokotala zimagwera pansi pa malamulo aukadaulo a National Medical Commission, ndipo palibe mankhwala azaumoyo omwe angalengezedwe kuti akuchiritsa matenda a chiwindi motsatira Drugs and Magic Remedies (Objectionable Advertisements) Act, 1954.
Mtengo ndi inshuwalansi, ndi zomwe zimakhudza mtengo ku India
Mitengo ya LFT ku India imasiyana kwambiri malinga ndi mizinda, magawo a labotale ndi kapangidwe ka phukusi. Funsani mtengo wolembedwa musanatenge m'malo modalira ziwerengero zotsatsa.
- Kapangidwe ka gulu: Chiwindi choyambira chimadula mtengo wochepa kuposa bolodi lowonjezera lomwe limawonjezera GGT, LDH, PT/INR kapena bile acids.
- Kulumikiza: LFT mkati mwa mayeso onse a thanzi nthawi zambiri imakhala yotsika mtengo pa mayeso aliwonse kuposa oda yodziyimira payokha.
- Kuvomerezeka ndi malo: Ma laboratories ovomerezeka ndi NABL komanso opezeka kuchipatala nthawi zambiri amakhala ndi mitengo yosiyana ndi malo osonkhanitsira okha; mitengo ya metro nthawi zambiri imaposa mitengo ya m'matauni ang'onoang'ono.
- Zosonkhanitsira kunyumba ikhoza kukhala ndi ndalama yowonjezera.
- Kufunika kwa kusintha: Kulemba ziwerengero kapena malipoti a tsiku lomwelo kungawononge ndalama zambiri.
- Inshuwaransi: Kuzindikira matenda akunja kwa wodwala nthawi zambiri sikubwezeredwa ndalama pokhapokha ngati ndondomekoyi ikuphatikizapo OPD kapena phindu la cheke chaumoyo. Mukakhala kuchipatala, LFT nthawi zambiri imakhala gawo la bilu yophimbidwa, malinga ndi malamulo a ndondomekoyi. Mapulani aboma ndi zipatala za boma zitha kupereka mayeso aulere kapena pamitengo yothandizidwa.
Malipoti onse a mtengo omwe ali pano ndi ongosonyeza; tsimikizirani ndalama zomwe zilipo mwachindunji ndi malo oyesera ndi kampani yanu ya inshuwalansi.
Nthano ndi mfundo zenizeni
| Nthano | Ndipotu |
|---|---|
| Kuchuluka kwa LFT kumatanthauza kuti chiwindi chili bwino | Makhalidwe abwinobwino amapezeka m'chiwindi chamafuta, chiwindi cha mtundu wa B chosatha komanso ngakhale matenda a chiwindi omwe amalipidwa. LFT singachotse matenda a chiwindi. |
| Kukweza kwa SGPT kumatanthauza kuti chiwindi chikulephera kugwira ntchito | Kukwera kwa ALT/SGPT kumasonyeza kutuluka kwa maselo, osati kulephera. Ntchito yopangidwa imawonekera ndi albumin ndi INR. |
| Kuchuluka kwa GGT kumasonyeza kuti munthu wamwa mowa | GGT imawonjezeka ndi mankhwala angapo, matenda a kagayidwe kachakudya m'thupi komanso matenda a ndulu. Si mayeso a kumwa mowa. |
| LFT imatha kuzindikira khansa ya chiwindi msanga | Kuyeza kwa LFT si njira yoyezera khansa. Kuyang'anira anthu omwe ali pachiwopsezo kumagwiritsa ntchito kujambula, nthawi zina ndi AFP. |
| Zakumwa zochotsa poizoni, ma tonic a chiwindi kapena mankhwala azitsamba zidzakonza LFT yosazolowereka | Palibe mankhwala omwe ayenera kulengezedwa kuti amachiritsa matenda a chiwindi, ndipo mankhwala ena azitsamba ndi zowonjezera zomwe zimayambitsa kuvulala kwa chiwindi. Choyamba pezani chomwe chimayambitsa. |
| Muyenera kusala kudya maola 12 musanayambe LFT | Malamulo osala kudya ndi okhudzana ndi labotale ndipo nthawi zambiri safunikira pa LFT yokha. Tsatirani malangizo a chipangizo chanu. |
| Lipoti lachilendo pang'ono likufunika kuchipatala mwachangu | Matenda ambiri ofooka amafunika kuyezetsa mobwerezabwereza ndi kuwunikiranso kwa dokotala wakunja. Kufunika kwachangu kumadalira zizindikiro ndi kukula kwa vutolo. |
MAFUNSO OFUNSIDWA KAWIRIKAWIRI
Kodi LFT ikuphatikizapo chiyani?
Mbiri ya chiwindi yodziwika bwino imaphatikizapo ALT/SGPT, AST/SGOT, ALP, GGT, bilirubin yonse ndi yolunjika, mapuloteni onse, albumin ndi chiŵerengero cha albumin-to-globulin. Ma laboratories ena amawonjezera LDH kapena prothrombin time/INR. Kapangidwe ka gulu kamasiyana malinga ndi ma laboratories, choncho onani mndandanda wa zizindikiro zomwe zili pa requisition kapena report.
Kodi LFT ingathe kudziwa chomwe chikuwononga chiwindi changa?
Ayi. LFT imasonyeza mtundu ndi kuchuluka kwa vuto koma osati chifukwa chake. Kuzindikira chomwe chimayambitsa vutoli kumafuna mbiri ya mankhwala, zowonjezera ndi mowa, matenda a chiwindi, mayeso a kagayidwe kachakudya, kujambula zithunzi monga mimba ya USG, komanso nthawi zina kuyezetsa chitetezo chamthupi kapena biopsy.
SGPT yanga yakwera pang'ono koma ndikumva bwino. Kodi zimenezo ndi zoona?
Kukwera pang'ono kwa thupi kumakhala kofala ndipo nthawi zambiri kumakhala kosakhalitsa, kogwirizana ndi kuchita masewera olimbitsa thupi posachedwapa, mankhwala atsopano, chowonjezera kapena mafuta ofunikira m'chiwindi. Gawo lachizolowezi ndi mobwerezabwereza kuyezetsa pambuyo pa nthawi komanso kuwunika zoopsa. Onani dokotala wanu kuti akupatseni nthawi yokumana naye, osati kupita kuchipatala mwadzidzidzi.
Kodi ntchito yonseyi imatenga nthawi yayitali bwanji?
Kutenga magazi kokha kumatenga pafupifupi mphindi 2-5. Kulembetsa ndi kudikira nthawi zambiri kumawonjezera nthawi. Nthawi yopereka malipoti ku labotale imadalira malo ochitira kafukufuku komanso ngati chitsanzocho chakonzedwa m'nyumba kapena chatumizidwa, choncho tsimikizirani nthawi yomwe lipotilo likuyembekezeka kuperekedwa ku kauntala yotolera.
Kodi ndiyenera kusala kudya ndisanayambe LFT?
Kusala kudya nthawi zambiri sikofunikira pa LFT yokha koma nthawi zambiri kumapemphedwa pamene mayeso a lipid kapena shuga aperekedwa nthawi yomweyo. Tsatirani malangizo omwe labotale yanu imakupatsani. Ngati mutenga insulin kapena sulfonylureas, kaye kambiranani za chitetezo cha kusala kudya ndi dokotala wanu.
Kodi LFT imasiyana bwanji ndi ultrasound ya chiwindi?
LFT ndi biochemistry, yomwe imasonyeza ngati maselo a chiwindi kapena ndulu zasokonekera. Mimba ya USG ikuwonetsa kukula, kapangidwe kake, kufalikira kwa duct, ascites ndi zilonda za focal. Palibe chomwe chimalowa m'malo mwa inayo; zomwe zimapezeka mu ultrasound zimadaliranso kuti munthu azichita bwino ndipo sizimakhudzidwa ndi mafuta ochepa.
Kodi mankhwala ndi zowonjezera zakudya zingasinthe LFT yanga?
Inde. Maantibayotiki, mankhwala opha mavairasi, mankhwala opha chifuwa chachikulu, methotrexate, mankhwala ena opha khunyu, paracetamol yochuluka, ndi mankhwala ambiri azitsamba, ayurvedic kapena ma gym angathandize kusintha ma enzymes a chiwindi. Lembani zonse zomwe mumamwa. Musasiye mankhwala olembedwa kuti muwongolere lipoti, funsani dokotala kuti akupatseni upangiri.
Kodi LFT iyenera kubwerezedwa kangati?
Kuchuluka kwa matendawa kumadalira chifukwa chake. Anthu omwe amamwa mankhwala omwe angakhale oopsa m'chiwindi amatsatira ndondomeko yokhazikitsidwa ndi dokotala. Anthu omwe ali ndi matenda a chiwindi osatha nthawi zambiri amawunikidwa nthawi ndi nthawi ndi dokotala wawo wa chiwindi. Kwa anthu omwe alibe zizindikiro popanda zinthu zoopsa, kubwerezabwereza kawirikawiri kuli ndi phindu lochepa.
Kodi ndiyenera kuchita chiyani ngati LFT yanga ndi yachilendo?
Tengani lipotilo ndi mankhwala anu onse ndi mndandanda wa zowonjezera kwa dokotala amene anapempha mayesowo. Ngati muli ndi matenda a chikasu, kupweteka kwambiri m'mimba, kusanza, kusokonezeka kapena kutuluka magazi, funani chithandizo tsiku lomwelo kapena nthawi yomweyo. Kupanda kutero, konzani zowunikiranso nthawi zonse m'malo modzipatsa mankhwala.
magwero
- Rinella ME, ndi ena. Chiganizo cha Delphi cha magulu ambiri chogwirizana pa mayina atsopano a matenda a chiwindi chamafuta. Hepatology / Journal of Hepatology, 2023.
- National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Malangizo okhudza matenda a chiwindi omwe alibe mowa komanso njira zosazolowereka zoyezera magazi a chiwindi.
- Malangizo a European Association for the Study of the Liver (EASL) Clinical Practice Guidelines pa kuvulala kwa chiwindi komwe kumachitika chifukwa cha mankhwala komanso matenda a chiwindi otchedwa cholestatic.
- Koleji ya ku America ya Gastroenterology. Malangizo a Zachipatala: Kuwunika kwa Makemikolo a Chiwindi Osazolowereka.
- Bungwe la Zaumoyo Padziko Lonse. Mapepala ofotokozera za matenda a chiwindi A, B, C ndi E.
- Dipatimenti Yaikulu ya TB, Unduna wa Zaumoyo ndi Ubwino wa Mabanja, Boma la India. Malangizo aukadaulo a Pulogalamu Yochotsa TB Padziko Lonse pa Kuyang'anira Kuopsa kwa Hepatitis.
- Lamulo la Chitetezo cha Deta Yaumwini pa Intaneti, 2023; Lamulo la Mankhwala Osokoneza Bongo ndi Zamatsenga (Zotsatsa Zosavomerezeka), 1954, Boma la India.