Hepatitis B နှင့် Hepatitis C အကြောင်းအားလုံး

ဒေါက်တာ Sudeep Khanna, MD, DM

Sr. အတိုင်ပင်ခံ၊ အစာအိမ်ရောဂါ

Apollo Indraprastha ဆေးရုံ၊ နယူးဒေလီ

Hepatitis B ပိုး

Hepatitis B ပိုး အသည်းရောင်အသားဝါ ဘီပိုး (HBV) ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးကြောင့် ဖြစ်ပွားသော အသည်းရောင်ရောဂါ ဖြစ်သည်။ ဤဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်ခံထားရသူ၏ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းသို့ သုက်ရည်၊ သွေး သို့မဟုတ် အခြားအရည်များကဲ့သို့ ခန္ဓာကိုယ်အရည်များ HBV ကူးစက်သည်။ တစ်သက်တာကူးစက်နိုင်ခြေသည် ရောဂါရှိအသက်အရွယ်နှင့် ဆက်စပ်နေပါသည်။ ရောဂါပိုးကူးစက်ခံထားရသောကလေးငယ်များ၏ 90 ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် အရွယ်ရောက်ပြီးသူ 2-6 ရာခိုင်နှုန်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက နာတာရှည်ရောဂါကူးစက်ခံရပါသည်။

နာတာရှည် အသည်းရောင်အသားဝါ B သည် အသည်းခြောက်ခြင်း သို့မဟုတ် အသည်းကင်ဆာကဲ့သို့ ပြင်းထန်သော ကျန်းမာရေးပြဿနာများကို ဖြစ်စေနိုင်သည်။ ကာကွယ်ဆေးထိုးခြင်းသည် အသည်းရောင်အသားဝါဘီပိုးကို ကာကွယ်ရန် အကောင်းဆုံးနည်းလမ်းဖြစ်သည်။ အိန္ဒိယတွင် လူ ၁၀၀ လျှင် ၂ မှ ၇ ဦးမှာ HBV ရောဂါပိုးကို သယ်ဆောင်ကြသည်။ အရွယ်ရောက်ပြီးသူ 2 တွင် အသည်းရောင်အသားဝါ B သည် ပျို့အန်ခြင်း၊ အော့အန်ခြင်း၊ အစားအသောက်ပျက်ခြင်းနှင့် အသားဝါ အသည်း၏လုပ်ဆောင်မှုစမ်းသပ်မှုတွင် အလွန်မြင့်မားသော AST/AT ပမာဏဖြင့် ဤလူနာများ၏ 90 ရာခိုင်နှုန်းကျော်သည် နှစ်နှစ်တာကာလအတွင်း ဗိုင်းရပ်စ်ကို ရှင်းပစ်မည်ဖြစ်သည်။ HBV မရှင်းလင်းသော အရွယ်ရောက်ပြီးသူများနှင့် နာတာရှည် ရောဂါပိုးရှိသော ကလေးများတွင် တစ်သက်တာ စောင့်ကြည့်ရန် လိုအပ်ပါသည်။

Hepatitis B Diagnosis

HBV ကူးစက်မှုအတွက် စမ်းသပ်မှု အမျိုးမျိုးရှိသည်။ HBsAg နှင့် anti-HBc စုစုပေါင်းသည် မကြာခဏ အများဆုံးပြုလုပ်သော စစ်ဆေးမှုများဖြစ်သည်။ ကိုယ်ဝန်ဆောင်အမျိုးသမီးများအားလုံး၊ ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းမည်သည်ဖြစ်စေ HBV ပိုးကူးစက်ခံထားရသော လူနာများ၏ မိသားစုအဆက်အသွယ်များအားလုံး HBV ရောဂါပိုးရှိမရှိကို စစ်ဆေးပြီး အနှုတ်လက္ခဏာရှိပါက ကာကွယ်ဆေးထိုးရန် လိုအပ်ပါသည်။

Hepatitis B ပိုးကုသမှု

ဗိုင်းရပ်စ်ပွားခြင်းကို ထိန်းချုပ်ရာတွင် ဘေးကင်းပြီး ထိရောက်မှုရှိသော ခံတွင်းဆေးများ ရှိပြီး ထို့ကြောင့် ကိစ္စအများစုတွင် အသက်အန္တရာယ်ရှိသော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများကို ကာကွယ်နိုင်သည်။ ဒီဆေးတွေကို နှစ်ပေါင်းများစွာ ဆက်သောက်ရမယ်။

Hepatitis B Complications

စူးရှသောအသည်းရောင်ခြင်း၏ နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ ပါဝင်သည်။ အသည်းပျက်ကွက် အသည်းအစားထိုးမှု လိုအပ်နိုင်သည်။ နာတာရှည်ရောဂါကူးစက်မှုသည် အသည်းကင်ဆာကြောင့် ကြီးမားရှုပ်ထွေးနိုင်ပြီး အသည်းခြောက်ခြင်းအထိ တိုးလာနိုင်သည်။ အန် သွေး၊ ဝမ်းဗိုက်အတွင်းရှိ အရည်များ၊ ပိုးဝင်ခြင်း၊ အသည်းအစားထိုးခြင်းမပြုဘဲ စိတ်အခြေအနေပြောင်းလဲခြင်းနှင့် သေဆုံးခြင်း။

အသည်းရောင်အသားဝါ ဘီပိုး ကာကွယ်ခြင်း။

မွေးကင်းစကလေးများအားလုံး HBV ကာကွယ်ဆေးထိုးသင့်သည်။ ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းအားလုံး၏ ကာကွယ်ဆေးထိုးရန်မှာ မဖြစ်မနေ လိုအပ်ပြီး ၎င်းတို့၏ ပဋိပစ္စည်းအဆင့်ကိုလည်း စစ်ဆေး/စောင့်ကြည့်သင့်သည်။ ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်များအားလုံးသည် HBV ရောဂါပိုးရှိမရှိ စစ်ဆေးသင့်ပြီး ရောဂါပိုးရှိသောမိခင်များ၏ မွေးကင်းစကလေးများသည် မွေးကင်းစကလေးထံသို့ HBV ကူးစက်ခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် လုံလောက်သော ကြိုတင်ကာကွယ်မှုခံယူသင့်ပါသည်။ HBV ပိုးရှိနေခြင်းအတွက် သွေးထွက်ပစ္စည်းများအားလုံးကို သေချာစွာ စစ်ဆေးသင့်ပါသည်။ ဓါးများ၊ သွားပွတ်တံနှင့် ဆေးထိုးအပ်များကို မမျှဝေပါနှင့်၊ လိင်ဆက်ဆံဖော်များစွာရှိလျှင် ကွန်ဒုံးသုံးပါ။

အသည်းရောင်စီ

လူထုအခြေပြုလေ့လာမှုများတွင် အသည်းရောင်စီပိုးကူးစက်မှု-HCV serroprevalence နှုန်းသည် ယေဘူယျလူဦးရေ၊ သွေးလှူဒါန်းသူများနှင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်အမျိုးသမီးများအကြား ၀.၈၅ ရာခိုင်နှုန်း၊ ၀.၄၄ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ၀.၈၈ ရာခိုင်နှုန်း အသီးသီးရှိကြသည်။ အန္တရာယ်များသော အုပ်စုများထဲတွင် အစုလိုက်အပြုံလိုက် ဆန့်ကျင်ဘက် HCV seroprevalence နှုန်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။

• အတူပြည်သူ့ HIV ပိုး ကူးစက်မှု - ၃.၅၁ ရာခိုင်နှုန်း
• ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှုတွင် သွေးစစ်ဆေးခြင်း- ၁၉.၂၃ ရာခိုင်နှုန်း
• မူးယစ်ဆေးအကြောထဲ ထိုးသွင်းသူ ၄၄.၇၁ ရာခိုင်နှုန်း
• သွေးထုတ်ကုန်များစွာသွင်းခြင်းလက်ခံရရှိသောလူနာများ - 24.06 ရာခိုင်နှုန်း

လိင်မှုဆိုင်ရာ အမူအကျင့် မြင့်မားသူများတွင် အဖြစ်များမှုမှာ ၄ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ဖြစ်သည်။ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် HCV ရှိသောမိခင်မှမွေးဖွားသောကလေး 4 ရာခိုင်နှုန်းသည်ကိုယ်ဝန်နောက်ဆုံးသုံးလအတွင်းသို့မဟုတ်မီးဖွားစဉ်တွင်ကူးစက်ခံရလိမ့်မည်။ HCV ကူးစက်နိုင်ခြေသည် HIV ရှိသည့် အမျိုးသမီးများမှ မွေးဖွားသော ကလေးများတွင် ၁၁ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်။ မိခင်နို့တိုက်ကျွေးပြီး သွေးထွက်ခြင်း သို့မဟုတ် နို့သီးခေါင်းကွဲခြင်းမှလွဲ၍ ကလေးမွေးဖွားပြီးနောက် HCV ကူးစက်မှုသည် အလွန်မဖြစ်နိုင်ပါ။

အသည်းရောင်အသားဝါ C မိတ်ဆက်ခြင်း။

HCV ဗိုင်းရပ်စ် ကူးစက်ခံထားရသော လူနာအများစုသည် ရောဂါလက္ခဏာမပြဘဲ ဆက်လက်ရှိနေမည်ဖြစ်ပြီး ပုံမှန်မဟုတ်သော အသည်းလုပ်ဆောင်ချက်ကို ပုံမှန်စမ်းသပ်စစ်ဆေးမှုတွင် ရောဂါပိုးကို ကောက်ယူမည်ဖြစ်သည်။ ပြင်းထန်သောကူးစက်ရောဂါသည် AST/ALT မြင့်မားစွာဖွင့်ထားခြင်းဖြင့် မရှင်းပြနိုင်သော ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှုအဖြစ် ရှိနေနိုင်သည်။ LFT. စူးရှသော HCV ရှိသော လူနာတိုင်းကို ကုသရပါမည်။ နာတာရှည် HCV ကူးစက်မှုသည် ယေဘူယျအားဖြင့် ရောဂါလက္ခဏာမပြပါ။ အသည်းပျက်စီးခြင်း၏ လက္ခဏာများကို တွေ့ရှိနိုင်သည်။ ultrasound အခြားသော ဝမ်းဗိုက်ပြဿနာများအတွက် လုပ်ဆောင်ပေးသည်။ အကယ်၍ အသည်းရောဂါသည် မစစ်ဆေးဘဲ ဆက်လက်ဖြစ်ပေါ်နေပါက အထက်တွင်ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း အသည်းခြောက်ခြင်းနှင့် ၎င်း၏နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ ဖြစ်ပေါ်လာမည်ဖြစ်သည်။ အသည်းအစားထိုးကုသမှု.

Hepatitis C Diagnosis

HCV ပိုးဝင်ခြင်းကို anti-HCV ဟုခေါ်သော ရိုးရှင်းသော သွေးစစ်ခြင်းဖြင့် စစ်ဆေးသည်။ စမ်းသပ်မှုမှာ positive ဖြစ်ပါက HCV-RNA (QUANTITATIVE) test သုံးပြီး သွေးထဲမှာ ဗိုင်းရပ်စ်အဆင့်ကို တွက်ချက်ပါတယ်။ ကင်ဆာဝေဒနာရှင်များတွင်ကဲ့သို့ ခုခံအားကျဆင်းမှုကူးစက်ခံထားရသော လူနာများတွင်၊ ဓာတုကုထုံး Immunosuppression နှင့် အစားထိုးကုသမှုခံယူပြီးနောက် လူနာများ၊ HCV –RNA ကို anti-HCV သည် အနုတ်လက္ခဏာဖြစ်နေသော်လည်း စမ်းသပ်ရပါမည်။

အသည်းရောင်စီကုသမှု

ဗိုင်းရပ်စ်ကူးစက်ခံထားရသော လူနာများ၏ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းကျော်တွင် ဗိုင်းရပ်စ်ကို တိုက်ဖျက်နိုင်သည့် ဘေးကင်းသော တိုက်ရိုက်ထိရောက်သော ဆေးဝါးများ ရရှိနိုင်နေပြီဖြစ်သည်။ အသည်းခြောက်ခြင်း သို့မဟုတ် အခြားသော နောက်ဆက်တွဲပြဿနာများ ရှိဖူးသော လူနာများအတွက် အနာဂတ်တွင် အသည်းအစားထိုးကုသမှု လိုအပ်မည်ဖြစ်ပါသည်။

အသည်းရောင်အသားဝါစီပိုး ကာကွယ်ခြင်း။

လုံခြုံသောလိင်ဆက်ဆံခြင်း၊ သွေးကြောသွင်းဆေးသုံးစွဲခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း၊ သွေးထွက်ပစ္စည်းများကို စစ်ဆေးခြင်းနှင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိခင်အားလုံးကို စစ်ဆေးခြင်းနှင့် ကျောက်ကပ်ဆိုင်ရာ ချို့ယွင်းနေသော လူနာများအား အချိန်အခါအလိုက် စစ်ဆေးခြင်း၊ ကျောက်ကပ်ဆေးကြောခြင်း မဖြစ်မနေလိုအပ်သည်။