Batakang Giya sa Mental Health

Ang kahimsog sa pangisip mao ang kinatibuk-ang kahimsog kung giunsa ang usa ka indibidwal naghunahuna, naggawi, ug nag-regulate sa lainlaing mga panginahanglanon ug pagbag-o sa kinabuhi. Ang kahimsog sa pangisip mao ang abilidad sa usa ka indibidwal nga adunay usa ka pagbati sa pagkadugtong sa sulod, ug balanse ug sa paggamit sa iyang mga abilidad nga nahiuyon sa unibersal nga mga mithi sa katilingban. Naglangkob kini sa batakang mga kahanas sa panghunahuna ug sosyal. Ang abilidad sa pag-ila, pagpahayag ug pag-modulate sa kaugalingon nga mga emosyon, ingon man usab sa empatiya sa uban. Ang kahimsog sa pangisip mahitungod sa pagka-flexible ug ang abilidad sa pagsagubang sa dili maayo nga mga panghitabo sa kinabuhi ug pag-adjust sa pagbag-o sa mga tahas ingon man sa lain-laing mga gimbuhaton sa sosyal nga pagkinabuhi. Kini naglangkob sa harmonious nga relasyon tali sa lawas ug hunahuna/utok sa lain-laing mga yugto sa kinabuhi.

Kini naglakip sa pagtahod ug pag-atiman sa kaugalingon ug sa ubang buhing mga binuhat; pag-ila sa koneksyon tali sa mga tawo; pagtahod sa palibot; pagtahod sa kaugalingon ug sa uban nga kagawasan. Kini nga konsepto naglakip usab ug miila sa reyalidad nga ang mga tawong himsog sa pangisip mahimong makasinati ug tukma nga tawhanon nga mga emosyon - lakip na pananglitan ang kahadlok, kasuko, kasubo, kalipay, ug kaguol - samtang sa samang higayon adunay igong kalig-on aron mapasig-uli ang dinamikong kahimtang sa internal nga panimbang.

Nahibal-an nga ang positibo nga kalihokan sa hunahuna-lawas usa ka tin-aw nga timailhan sa angay nga kahimtang sa kahimsog. Usahay ang mga tawo makasinati usa ka hinungdanon nga kasamok sa kini nga paglihok sa pangisip. Ang mga pamatasan sa kultura ug mga gipaabut sa katilingban adunay papel usab sa pagtino sa kahimsog sa pangisip ug mga may kalabutan nga sakit. Walay standard nga sukdanan sa tibuok kultura aron matino kung normal ba ang usa ka kinaiya o kung kini mahimong makabalda. Ang mahimo nga normal sa usa ka katilingban mahimong hinungdan sa kabalaka sa lain.

Ang usa ka mental disorder gihulagway pinaagi sa usa ka mahinungdanon nga kasamok sa usa ka indibidwal sa pag-ila, emosyonal nga regulasyon, ug kinaiya-sosyal nga kausaban. Kini kasagarang nalangkit sa kagul-anan o pagkadaot sa importanteng mga bahin sa pag-obra. Ang usa ka sakit sa pangisip mahimong anaa kung ang mga sumbanan o pagbag-o sa panghunahuna, pagbati o paggawi makapahinabog kasamok o makabalda sa abilidad sa usa ka tawo sa paglihok.

Ang mental health disorder mahimong makaapekto sa usa ka tawo sa:

• Pagmintinar sa personal o pamilya nga mga relasyon
• Pag-adjust ug pag-obra sa sosyal nga mga kahimtang
• Pag-perform sa trabaho o eskwelahan
• Pagkat-on sa tukma nga edad ug lebel sa paniktik nga gilauman
• Pag-apil sa ubang importante nga mga kalihokan.

Daghang lain-laing klase sa sakit sa pangisip, psychosocial disabilities ug (uban pa) nga mental nga kahimtang nga nalangkit sa dakong kalisud, pagkadaot sa paglihok, o risgo sa pagdaot sa kaugalingon. Sumala sa WHO, ang depresyon usa sa mga nag-unang hinungdan sa disability. Ang paghikog mao ang ikaupat nga nag-unang hinungdan sa kamatayon sa mga 15-29 anyos. Ang mga tawo nga adunay grabe nga mga kondisyon sa pangisip mamatay nga wala sa panahon - mga duha ka dekada nga mas sayo - tungod sa mapugngan nga pisikal nga mga kondisyon. Ang mga sakit sa pangisip hinungdan sa disability ug dili maayong panglawas sa kalibutan. Dili sama sa ubang mga sakit, ang mga sakit sa pangisip makaapekto sa bisan kinsa bisan unsa pa ang ilang edad, gender, klase, o etnisidad. Adunay daghang mga hinungdan nga mosangpot sa mga kondisyon sama sa kabalaka, depresyon, pagkaon, mga sakit sa pagkatulog, Schizophrenia , ingon man mga pagkaadik sa Psychotropic substance. Ang kalisud sa pag-ila ug pag-ila sa mga sakit sa pangisip mao nga, sama sa pisikal nga mga sakit ug mga kadaot, ang sikolohikal nga kahimsog dili klaro ug ang mga tawo nagduha-duha gihapon sa paghisgot bahin niini. Usa sa mga nag-unang hinungdan niini nga pagduha-duha mao nga ang bisan kinsa nga adunay sakit sa pangisip wala makita sa katilingban isip usa ka normal nga tawo apan kasagaran gi-stereotype sa pipila ka piho nga negatibo nga mga frame of reference.

Unsa ang gipasabut sa kahimsog sa pangisip?

Sa mas halapad nga diwa: ang sakit sa pangisip usa ka kinatibuk-ang termino nga gigamit sa paghulagway sa daghang hinungdanon

kausaban:

• Ang panghunahuna sa usa ka tawo mahimong mausab nga hinungdan sa kalisud sa konsentrasyon, memorya, ug pag-atiman sa regular nga mga kalihokan. Makaapektar kini sa importanteng mga bahin sa kinabuhi nga maghimo sa usa nga mas mabalaka, mahadlok, masuko, o maguol.
• Pagkawala sa kalipay sa sosyal nga kompanya ug mga kalihokan.
• Adunay kalisud sa pagkaon, pagkatulog, ug pagmentinar sa personal nga kahinlo.
• Pagkawala sa interes sa trabaho.

Kini mga dili maayo nga mga pagbag-o ug sa kinatibuk-an, ang tawo dili malipayon tungod sa ningdaot nga paglihok sa utok ug mood.

Ang pipila ka mga kondisyon sa kahimsog sa pangisip mao ang -

• Psychosis - Schizophrenia
• Mood disorder - Bipolar disorder, Depresyon, Seasonal affective disorder
• Paranoid disorder
• Tinuyo nga pagpasakit sa kaugalingon, paghikog
• Kabalaka - Panic disorder, phobias, obsessive-compulsive disorder
• Abnormalidad sa pagkaon
• Personalidad disorder
• Panggawi, psychotropic substance/s dependency, addictions
• Dementias
• Post-traumatic stress disorder
• Sakit sa pag-ayo
• Kakulangan sa intelektwal
• Kakulangan sa atensyon, hyperactivity disorder
• Pagkabaldado sa pagkat-on
• Lapad nga developmental disorder

Pag-atubang sa mga sakit sa kahimsog sa pangisip:

Kasagaran tungod sa kakulang sa kahibalo ug stigma, ang usa ka tawo nga adunay ingon nga sakit wala mahatagan sa husto nga pagtambal. Ang usa ka indibidwal nga nag-antos sa usa ka kahimtang sa kahimsog sa pangisip mahimong wala’y panabut o pagsabut sa problema. Ang indibidwal mahimong adunay kalisud sa proseso sa trabaho sama sa kakulang sa atensyon ug pokus, pagbag-o sa pagbag-o sa mood, ug pagpahiangay sa mga tawo. Daghang mga higayon bisan ang mga suod nga membro sa pamilya, higala, ug kauban wala gani makahibalo sa sakit sa pangisip ug mahimong isipon kini nga kasuko, sensitibo sa emosyon, maulawon, walay pagtagad, o walay pagtagad nga kinaiya/isyu.

Ang mga tawo nga adunay sakit sa pangisip mahimong matabangan pinaagi sa:

• Pag-ila sa usa ka kwalipikado nga propesyonal sa kahimsog sa pangisip
• Psychoeducation, Pagtambag, ug Psychotherapy sa usa ka kwalipikado nga psychologist.
• Medikal nga pagtambal sa usa ka psychiatrist
• Suporta gikan sa pamilya ug mga higala
• Tukma nga giya ug pagsabut sa therapy sa grupo ubos sa usa ka kwalipikado nga kahimsog sa pangisip

Alang sa kinatibuk-ang pagpauswag sa kahimsog sa pangisip ang mga indibidwal mahimo:

• Pag-apil sa produktibo, mamugnaon nga mga kalihokan. Mahimong bisan unsa gikan sa pagbasa og libro hangtod sa pagdula og sport, pagdula og instrumento sa musika, bisan unsang butang nga makapadasig sa atong mga igbalati, makatabang sa pagtubo ug paglambo.
• Pag-apil sa pagtuman sa mga relasyon. Kini kinahanglan nga maghimo kanato nga mobati nga mas lig-on ug mas malipayon ug mosuporta kanato samtang nagbinayloay usab. Kini nagpasabut nga adunay usa ka himsog nga relasyon sa mga higala, kauban, ug pamilya.

• Ang abilidad sa pagbag-o ug pagsagubang sa usa ka lisud nga sitwasyon. Naglakip kini sa abilidad nga mahimong flexible ug pagsulbad sa mga problema nga anaa. Pagpalambo sa Kalig-on.

Ang kahimsog sa pangisip dili malipayon nga panghunahuna ug kalipay 24 × 7. Ang mga tawo ug bisan ang mga hayop adunay mga hugna sa pagbag-o sa mood depende sa mga sitwasyon. Ang usa mahimong malipayon, magul-anon, mabalaka, gikapoy, madasigon, masuko, ug uban pa. Kadaghanan sa mga tawo nga adunay mga sakit sa pangisip nagpalambo sa dili maayo nga mga pamaagi sa pag-atubang sa mga hagit, pinaagi sa pagsulay sa paglikay sa mga sitwasyon. Bisan kinsa mahimong maapektuhan sa kahimtang sa kahimsog sa pangisip.

Ang husto nga giya ug medikal nga pag-atiman bahin sa pag-atubang sa tensiyon dali nga makuha sa grupo sa mga ospital sa Apollo. Ang clinical psychology, psychiatry ug Neurology usa sa mga nanguna nga espesyalista sa mga ospital sa Apollo. Pagpili gikan sa among kasaligan nga grupo sa mga eksperto sa Pangutan-a si Apollo alang sa bisan unsang tabang nga may kalabotan sa kahimsog sa pangisip.

Gisulat ni:-
Namita Singh si Dr
Consultant Psychologist
Mga Ospital sa Apollo, Jubilee Hills, Hyderabad