Xét nghiệm chức năng gan bất thường - Nguyên nhân, triệu chứng và điều trị

Giới thiệu chung

Xét nghiệm chức năng gan bất thường (LFT) xảy ra khi mức độ enzyme, protein hoặc chất được đo trong bảng xét nghiệm gan lệch khỏi phạm vi bình thường. Những độ lệch này có thể báo hiệu tổn thương gan, bệnh tật hoặc các vấn đề sức khỏe toàn thân khác cần được chăm sóc y tế.

Kết quả LFT bất thường không phải lúc nào cũng xác nhận chẩn đoán cụ thể nhưng đóng vai trò là chỉ số quan trọng để điều tra thêm. Hiểu được nguyên nhân, triệu chứng và các lựa chọn điều trị phù hợp là rất quan trọng để giải quyết tình trạng rối loạn chức năng gan tiềm ẩn và ngăn ngừa biến chứng.

Xét nghiệm chức năng gan bất thường là gì?

Xét nghiệm chức năng gan (LFT) bao gồm một loạt các xét nghiệm máu để đo nồng độ enzyme, protein và bilirubin. Kết quả bất thường phát sinh khi các giá trị này vượt quá hoặc giảm xuống dưới phạm vi bình thường của chúng.

Ví dụ:

• Tăng Enzym (ALT, AST): Gợi ý tổn thương tế bào gan.
• Mức Bilirubin cao: Chỉ ra tình trạng tắc nghẽn dòng mật hoặc tan máu.
• Albumin thấp: Phản ánh tình trạng giảm sản xuất protein do rối loạn chức năng gan.

Những kết quả như vậy có thể xảy ra do nhiễm trùng, viêm nhiễm, rối loạn chuyển hóa hoặc thậm chí là các yếu tố bên ngoài như thuốc men và rượu bia.

Các triệu chứng liên quan đến LFT bất thường

Kết quả LFT bất thường thường được phát hiện ở những bệnh nhân có triệu chứng tổn thương gan hoặc các tình trạng liên quan. Các triệu chứng chính bao gồm:

• Vàng da: Vàng da và vàng mắt do nồng độ bilirubin cao.
• Đau bụng: Đặc biệt là ở góc trên bên phải, thường biểu thị tình trạng viêm hoặc sưng gan.
• Mệt mỏi: Một dấu hiệu phổ biến của rối loạn chức năng gan mãn tính.
• Nước tiểu sẫm màu hoặc phân nhạt màu: Do quá trình xử lý mật bị suy yếu.
• Ngứa: Nguyên nhân là do sự tích tụ muối mật trong máu.
• Giảm cân không rõ nguyên nhân hoặc thay đổi cảm giác thèm ăn: Chỉ ra các tình trạng có thể xảy ra ở gan hoặc toàn thân.

Bệnh nhân có thể gặp phải các triệu chứng này ở mức độ nhẹ hoặc nghiêm trọng, tùy thuộc vào mức độ ảnh hưởng đến gan.

Nguyên nhân phổ biến gây ra LFT bất thường

Một số tình trạng có thể dẫn đến nồng độ men gan bất thường và mất cân bằng protein. Bao gồm:

1. Bệnh gan nhiễm mỡ (do rượu và không do rượu)

• Bệnh gan nhiễm mỡ do rượu: Do uống quá nhiều rượu, dẫn đến tích tụ mỡ và viêm gan.
• Bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD): Có liên quan đến béo phì, tiểu đường và hội chứng chuyển hóa. NAFLD thường tiến triển âm thầm nhưng có thể dẫn đến các tình trạng nghiêm trọng như viêm gan nhiễm mỡ không do rượu (NASH).

2. Viêm gan (do virus, do rượu hoặc do nhiễm độc)

• Viêm gan siêu vi (A, B, C, D, E): Viêm do một số loại vi-rút cụ thể gây ra. Các triệu chứng thường bao gồm vàng da, sốt và đau bụng.
• Viêm gan do rượu: Hậu quả của việc lạm dụng rượu kéo dài.
• Viêm gan nhiễm độc: Do thuốc, thực phẩm bổ sung hoặc độc tố gây tổn thương gan.

3. Xơ gan

Sẹo tiến triển ở mô gan do các tình trạng mãn tính như viêm gan hoặc bệnh gan nhiễm mỡ. Xơ gan làm giảm đáng kể chức năng gan và làm tăng nguy cơ biến chứng như cổ trướng và suy gan.

4. Hội chứng chuyển hóa

Một nhóm các tình trạng bao gồm béo phì, huyết áp cao, lượng đường trong máu cao và rối loạn lipid máu. Những điều này cùng nhau góp phần gây viêm gan và NAFLD.

5. Bệnh gan tự miễn

Các tình trạng như viêm gan tự miễn, khi hệ thống miễn dịch tấn công các tế bào gan, dẫn đến tình trạng viêm mãn tính và sẹo.

6. Rối loạn di truyền

• Bệnh Wilson: Tích tụ quá nhiều đồng trong gan.
• Bệnh nhiễm sắc tố sắt mô: Tích tụ quá nhiều sắt gây tổn thương gan.

7. Nguyên nhân khác

• Bệnh celiac.
• Ung thư gan hoặc di căn.
• Nhiễm trùng huyết (nhiễm trùng máu nghiêm trọng).
• Bệnh bạch cầu đơn nhân (nhiễm virus).
• Một số loại thuốc như statin, thuốc chống viêm hoặc thuốc kháng sinh.

LFTs bất thường được chẩn đoán như thế nào

Kết quả LFT bất thường nhắc nhở bác sĩ tìm hiểu nguyên nhân cơ bản thông qua:

• Tiền sử bệnh: Đánh giá việc sử dụng rượu, thuốc dùng hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh gan.
• Kiểm tra thể chất: Kiểm tra tình trạng vàng da, đau bụng hoặc sưng tấy.
• Kiểm tra hình ảnh: Siêu âm, chụp CT hoặc chụp MRI để phát hiện những thay đổi hoặc tắc nghẽn về cấu trúc gan.
• Xét nghiệm máu tiếp theo: Các dấu hiệu virus cho bệnh viêm gan, nhóm kháng thể tự miễn hoặc xét nghiệm di truyền.
• Sinh thiết gan: Để chẩn đoán xác định trong trường hợp suy gan mãn tính không rõ nguyên nhân.

Điều trị LFT bất thường

Việc quản lý các LFT bất thường tập trung vào việc giải quyết nguyên nhân gốc rễ của rối loạn chức năng gan. Dưới đây là các phương pháp tiếp cận được thiết kế riêng dựa trên các tình trạng phổ biến:

1. Bệnh gan nhiễm mỡ

• Thay đổi lối sống: Giảm cân, tập thể dục thường xuyên và chế độ ăn uống cân bằng, ít chất béo và đường.
• Cai rượu: Cần thiết cho bệnh gan nhiễm mỡ do rượu.

2. Viêm gan

• Viêm gan siêu vi: Thuốc kháng vi-rút để ức chế vi-rút và giảm viêm gan.
• Viêm gan do rượu hoặc nhiễm độc: Việc ngừng uống rượu và loại bỏ chất độc hoặc thuốc gây hại là rất quan trọng. Chăm sóc hỗ trợ bao gồm bù nước và dinh dưỡng.

3. Xơ gan

• Giai đoạn đầu: Thay đổi chế độ ăn uống, giảm lượng muối nạp vào và dùng thuốc để kiểm soát các biến chứng như giữ nước.
• Các giai đoạn nâng cao: Bệnh nhân có thể cần ghép gan trong trường hợp suy gan.

4. Hội chứng chuyển hóa

Quản lý các thành phần riêng lẻ như:

• Đường huyết (thông qua thuốc hoặc insulin).
• Cholesterol (sử dụng statin hoặc các loại thuốc hạ lipid khác).
• Giảm cân thông qua chế độ ăn kiêng và chương trình tập thể dục có cấu trúc.

5. Bệnh gan tự miễn

Liệu pháp ức chế miễn dịch, chẳng hạn như corticosteroid hoặc azathioprine, để giảm viêm gan.

Các biện pháp phòng ngừa LFT bất thường

• Chế độ ăn uống lành mạnh: Tập trung vào thực phẩm nguyên chất, protein nạc và hạn chế đường đã qua chế biến.
• Tập thể dục: Hoạt động thể chất thường xuyên để duy trì cân nặng khỏe mạnh và giảm tích tụ mỡ trong gan.
• Điều độ rượu: Hạn chế lượng rượu tiêu thụ ở mức khuyến cáo hoặc tránh hoàn toàn nếu gan đang bị tổn thương.
• Nhận thức về thuốc: Tham khảo ý kiến ​​bác sĩ trước khi dùng thuốc không kê đơn hoặc thực phẩm bổ sung.
• Tiêm phòng: Đối với bệnh viêm gan A và B, đặc biệt là những người có nguy cơ cao.

Khi nào cần tham khảo ý kiến ​​​​bác sĩ

Bệnh nhân nên tìm kiếm lời khuyên y tế nếu họ:

• Có các triệu chứng dai dẳng như vàng da, đau bụng hoặc mệt mỏi.
• Có tiền sử mắc bệnh gan mãn tính hoặc có các yếu tố nguy cơ như nghiện rượu hoặc béo phì.
• Nhận kết quả xét nghiệm chức năng gan bất thường, ngay cả khi không có triệu chứng.

Triển vọng cho LFT bất thường

Kết quả LFT bất thường thường là manh mối đầu tiên trong chẩn đoán các tình trạng liên quan đến gan. Với sự can thiệp và quản lý kịp thời, nhiều bất thường về gan có thể được điều trị hoặc kiểm soát hiệu quả. Chẩn đoán sớm và thay đổi lối sống đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện kết quả và ngăn ngừa bệnh tiến triển.

Các nội dung chính

• Xét nghiệm chức năng gan bất thường cho thấy tình trạng rối loạn chức năng gan, có thể bắt nguồn từ nhiều tình trạng như bệnh gan nhiễm mỡ, viêm gan hoặc rối loạn chuyển hóa.
• Các triệu chứng như vàng da, mệt mỏi và nước tiểu sẫm màu thường đi kèm với xét nghiệm chức năng gan bất thường.
• Phương pháp điều trị tập trung vào việc giải quyết nguyên nhân gốc rễ và có thể bao gồm thay đổi lối sống, dùng thuốc hoặc trong trường hợp nghiêm trọng, can thiệp phẫu thuật như ghép gan.
• Các biện pháp phòng ngừa và theo dõi thường xuyên là điều cần thiết để duy trì sức khỏe gan.

Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Bài viết này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin và không thay thế cho lời khuyên y tế. Hãy tham khảo ý kiến ​​chuyên gia chăm sóc sức khỏe để được chẩn đoán, điều trị hoặc giải đáp thắc mắc.